Գլխավոր էջ የአማርኛ-ስልጥኛ መዝገበ ቃላት. የአማርኘ-ስልጥኘ ቃሙስ

የአማርኛ-ስልጥኛ መዝገበ ቃላት. የአማርኘ-ስልጥኘ ቃሙስ

0 / 0
Որքա՞ն է ձեզ դուր եկել այս գիրքը:
Ինչպիսի՞ն է բեռնված ֆայլի որակը:
Բեռնեք գիրքը` գնահատելու դրա որակը
Ինչպիսի՞ն է բեռնված ֆայլերի որակը:
Կատեգորիաներ:
Տարի:
2014
Հրատարակչություն:
SIL Ethiopia
Լեզու:
amharic
Էջեր:
283
Ֆայլ:
PDF, 2.32 MB
Ներբեռնել (pdf, 2.32 MB)

Հիմնական արտահայտություններ

 
0 comments
 

To post a review, please sign in or sign up
Կարող եք ակնարկ թողնել գրքի վերաբերյալ և կիսվել ձեր փորձով: Մյուս ընթերցողներին նույնպես հետաքրքիր կլինի իմանալ ձեր կարծիքը իրենց կարդացած գրքերի վերաբերյալ: Անկախ նրանից՝ ձեզ դուր է գալիս գիրքը, թե ոչ, եթե անկեղծորեն և մանրակրկիտ պատմեք դրա մասին, մարդիկ կկարողանան իրենց համար նոր գրքեր գտնել, որոնք կհետաքրքրեն իրենց:
የአማርኛ-ስልጥኛ
መዝገበ ቃላት

የአማርኘ-ስልጥኘ
ቃሙስ

ሁሴን መ. ሙሳ

Title:

የአማርኛ-ስልጥኛ መዝገበ ቃላት
የአማርኘ-ስልጥኘ ቃሙስ

English title:

Amharic-Silt′e /
Silt′e-Amharic Dictionary

Language:
Type of book:
In consultation with

Amharic and Silt′e, Ethiopia
Dictionary
SIL Ethiopia
PO Box 2576
Addis Ababa, Ethiopia
www.silethiopia.org

Year of publication:

© 2014 (2007 EC)

First edition. All rights reserved
የመጀመሪያ እትም። መብቱ የተጠበቀ ነው።

ማስታወሻ
ከስልጥኛ ቋንቋ ጋር በተያያዘ የስልጤ ሕዝብ ባለውለታ የሆኑ ሁለት
ግለሰቦች ከዐይነ-ኅሊናዬ አይጠፉም - ዶክተር እርንስት-ኦገስት ጉትና
ባለቤታቸው ወይዘሮ ኤቫ ጉት፡
 ከስልጥኛ ቋንቋ ጋር በተያያዘ ዶክተር እርንስት-ኦገስት ጉት
(Ernst-August Gutt) በርካታ ጥናታዊ ሥራዎችን
አበርክተዋልል፤ በተለይ ደግሞ የቋንቋውን ሰዋሰው በጥልቀት
በማጥናት የመጀመሪያው ምሁር ናቸው፤
 ወይዘሮ ኤቫ ጉት (Eeva H. M. Gutt) ደግሞ ግንባር ቀደም
ተዋናይ በመሆን የስልጤ ሕዝብ የቋሚ ቅርስ ባለቤት እንዲሆን
ያስቻሉ ምሁራን ናቸው - የስልጥኛ-አማርኛ-እንግሊዝኛ መዝገበ
ቃላት የወይዘሮ ኤቫ ጥረት ውጤት ነው።
እናም ያለኝን ትልቅ አክብሮትና አድናቆት ለመግለጽ ይህ መዝገበ ቃላት
ማስታወሻነቱ፡ ለስልጥኛ ቋንቋ ዕድገት ፈር ቀዳጅ ለሆኑት ለዶክተር
ጉትና ለባለቤታቸው ለወይዘሮ ኤቫ ይሁንልኝ።

This dictionary is dedicated to Dr. Ernst-August and Eeva Gutt.

መቅድም
ይህ መዝገበ ቃላት የአማርኛ ቃላትን ወደ ስልጥኛ ለመተርጎም እንዲያገለግል
ተብሎ የተዘጋጀ ነው። መዝገበ ቃላቱ በውስጡ ወደ 8582 ቃላትን ይዟል።
የመዝገበ ቃላቱ አቀራረብ ቀለል ያለና ውስብስብ ያልሆነ ነው። በመሆኑም
ስልጥኛን ማወቅ ለሚፈልጉ ወገኖችም መጠነኛ እገዛ ያደርጋል ተብሎ
ይታመናል። እንዲሁም ይህ መዝገበ ከዚህ ቀደም ከተዘጋጀው ስልጥኛ-አማርኛእንግሊዝኛ መዝገበ ቃላት የበለጠ የስልጥኛ ቃላትን እንዲያካትት ተደርጎ
የተሠራ በመሆኑ ስልጥኛን በጽሑፍ የማቆየቱ አንዱ አካልም ነው።
ለመዝገበ ቃላቱ አስተዋፅኦ ያደረጉትን ሰዎች በሙሉ መጥቀስ አዳጋች ቢሆንም
አቶ አወል መሀመድ ኢሳና አቶ ሃሺም አምደግባዬ ሀቢብ ረቂቁን በማንበብና
በማረም ላደረጉት ከፍተኛ እገዛ ሳላመሰግናቸው ማለፍ አይቻለኝም፤ እንዲሁም
የኤስ ኣይ ኤል ኢትዮጵያ ባልደረባ የሆኑት ወይዘሮ ኤቫ ጉት ላበረኩት ሙያዊ
እገዛና ምክር ምስጋናዬ የላቀ ነው። በተጨማሪም ሌላው የኤስ. ኣይ. ኤል
ኢትዮጵያ ባልደረባ የሆኑት ሚስተር ሃንስ ሻውምበርገርና አንድሪያስ ዮስዊግ
መዝገበ ቃላቱ በዚህ መልክ እንዲወጣ ባደረጉት የኮምፑተር ቅንብር ሥራ
ባለውለታ ናቸው።
ይህንን ሥራ በምሠራበት ጊዜ ለቤተሰቦቼና ለወዳጆቼ መስጠት ያለብኝን ጊዜ
መሻማቱ አልቀረም። ይሁን እንጂ ወዳጆቼና ቤተሰቦቼ በተለይም ባለቤቴ
አለምነሽ አወልና ልጄ ኢታላ ሁሴን ላሳዩኝ ከፍተኛ ትዕግሥት ከፍተኛ
ምስጋናዬን ላቀርብ እወዳለሁ።

አዲስ አባባ
ሁሴን መ. ሙሳ
ልዩ ምስጋና
የስልጤ ዞን ትምህርት መምሪያ ይህ መዝገበ ቃላት እንዲታተም ላበረከተው የገንዘብ
ድጋፍ ልዩ ምስጋና ይድረሰው።

፩

የመዝገበ ቃላቱ አጠቃቀም መመሪያ
1 የቃላት አቀራረብ
ይህ መዝገበ ቃላት ሥርወ ቃላትን፥ ውልድ ቃላትንና ጥምር ቃላትን ያካተተ
ሲሆን ቃላቱ የቀረቡትም በተለመደው የአማርኛ ፊደል ቅደም ተከተል መሠረት
ነው። ውልድ ቃል በሥርወ ቃል ላይ ቅጥያ በመ; ጨመር ወይም በሌላ ሁኔታ
የሚመሠረት ቃል ሲሆን ከሥርወ ቃሉ በትርጉም የሚዛመድ ነው። ውልድ
ቃላት በራሳቸው የፊደል ቅደም ተከተል መሠረት የተቀመጡ ሲሆን በሥርወ
ቃላትም ስር ተመልክተዋ። ለምሳሌ፥
ጠጣ
– መጠጥ

{እሰኬን ግዝ፤ ሰካይት፥ አይዳሬ፥ ከምር}

– መጠጫ

{እሰክቡያን ግዝ}

ግ. {ሰቼ፤ (ሻይ-ቡና) ተቃወ}

– አጠጣ {አሰቼ፥ (ሻይ-ቡና) አትቃወ}
ከዚህ በላይ መጠጥና አጠጣ በ’ጠጣ’ ሥር ተቀምጠዋል። በራሳቸው የፊደል
ቅደም ተከተል መሠረት ደግሞ ራሳቸውን ችለው ተቀምጠዋ፤ ተመ. የሚለው
ማጣቀሻ ውልድ ቃላቱ በየሥርወ ቃላቱ ሥር መቀመጣቸውን ለማመልከት
ነው።

ስ. {ምጣጬ}
መጠጥ ስ. {እሰኬን ግዝ፤ ሰካይት፥ አይዳሬ፥ ከምር} ተመ. ጠጣ
– ለስላሳ መጠጥ {አረንቻተ}
መጠጥ አለ ግ. {ኩስ ባለ፤ ኩስ ኩስ ባለ} ተመ. መጠጠ
መጠጥ አደረገ ግ. {ኩስ አሼ፤ ኩስ ኩስ አሼ} ተመ. መጠጠ
መጠጣ

አጠጠረ
አጠጣ
አጠፈ

ግ. {ድር አኜ፤ አጥረኜ} ተመ. ጠጠረ
ግ. {አሰቼ፥ (ሻይ-ቡና) አትቃወ} ተመ. ጠጣ
ግ. {ቃበ}

እዚህ ጋ የመዝገበ ቃላቱ ተጠቃሚዎች (በተለይም ስልጥኛ ተናጋሪ ያልሆኑት)
በቅንፍ ውስጥ ስለተቀመጠው ‘ሻይ-ቡና’ አንድ ነገር ልብ ሊሉ ይገባል። ጣጣ
የሚለው የአማርኛ ቃል በሁለት የስልጥኛ ቃላት ማለትም ‘ሰቼ ’ እና ‘ተቃወ’
በሚሉ የስልጥኛ ቃላት ሊፈታ ይችላል። እንዲሁም አጠጣ ‘አሰቼ’ እና

፪

‘አትቃወ’ በሚሉ ሁለት ቃላት ሊፈታ ይችላል። ነገር ግን ‘ተቃወ’ የሚለው
የስልጥኛ ቃል ቡና ወይም ሻይ ጠጣ ማለት ነው፤ ‘አትቃወ’ ደግሞ ቡና ወይም
ሻይ አጠጣ ማለት ነው። ሰለዚህ ስልጥኛ ተናጋሪ ላልሆኑ የመዝገበ ቃላቱ
ተጠቃሚዎች ያግዝ ዘንድ በቅንፍ ውስጥ ‘ሻይ-ቡና’ የሚል መግለጫ
ተቀምጧል። በቅንፍ ውስጥ ስለሚቀመጡ መግለጫዎች ከዚህ በታች (በቁጥር
9) በበለጠ ተብራርቷል።
ጥምር-ቃል ብዙውን ጊዜ ከሁለት የተለያዩ ቃላት የሚመሠረት ሲሆን
ከተመሠተባቸው ቃላት ለየት ያለ ትርጉም አለው። ጥምር-ቃል ራሱን ችሎ
በራሱ የፊደል ቅደም ተከተል ወይም ከተመሠረተባቸው ቃላት በአንዱ ወይም
በሁለቱም ሥር እንዲቀመጥ ተደርጓል።
ለምሳሌ፥
ልበ ሙሉ የሚለው የአማርኛ ጥምር-ቃል ልብ በሚለው የአማርኛ ቃል ሥር
እንዲቀመጠ ተደርጓል።

ስ. 1 • {ወዘነ}
2 • {ወዘነ፥ ፋፍነት}
3 • {ደል-ቀልብ፥ ስር፥ ሰድር፥ ኒየ}
ሁለት ልብ {ሆሽት-ቀልብ}
ልበ ሙሉ {ወዘነ-ሙለ፥ ሰድረ-ሙለ}
ልበ ሰፊ {ሰድረ-ፈት፤ ሰድረ-ሙለ}
ልበ ቢስ 1 • {ወዘነ-ቁብለ}
2 • {ቀልቤሎ፥ ኡስቤሎ}

ልብ

–
–
–
–

በሌላ በኩል ደግሞ፥ ሐሳበ ሰፊ በሁለቱም፥ ማለትም ሐሳብ እና ሰፊ በሚሉት
የአማርኛ ቃላት ሥር ተቀምጧል።
ሐሳቢ

ቅ. 1 • {ጥርመቻንቾ}
2 • {ክቻንቾ}
3 • {ቁልቁላታንቾ} ተመ. አሰበ

፫

ስ. 1 • {ጥርመቼ፥ አሳብ}
2 • {ቁልቁላት}
3 • {ክቸ}
4 • {ኒየ፥ ህመ} ተመ. አሰበ
– ሐሳበ ሰፊ {ጥርመቼ ፈት፤ ኒየ-ፈት፤ ህመ ፈት}
– ሐሳበ-ቀላል {ኒየ-ቀል፤ ህመ-ቀል}
– ሐሳብ የለሽ {አንዴለበ፤ አልከቶ፥ ክቼሎ}
ሐቀኛ
ቅ. {ሀቀተኘ፥ ኣዲል}
ሐሳብ

ቅ. {ፈት}
{ጥርመቼ ፈት፤ ኒየ-ፈት፤ ህመ-ፈት}
{እንጄ ፈት}
ቤት {ወንዝላዝ}
ስ. {ሰፊሎ}

ሰፊ
– ሐሳበ ሰፊ
– እጀ ሰፊ
– እጅግ ሰፊ
ሰፊ

ዐይነ ምድር ደግሞ ራሱን ችሎ እንዲቀመጥ ሆኗል፤ ዐይነ በጎም እንዲሁ።
ዐውዳመት
ዐይነ
ዐይነ
ዐይነ
ዐይነ
ዐይነ

ስ. {ሙለ-አያም፤ ኢድ}
ስ. {የዌሴ ሹማት፥ የዌሴ ሹማን፥ በውል}
ስ. {ቡልዝ}
ቅ. {ኢነ-ሌም} ተመ. ሰባራ

ምድር
ሞራ
ሰባራ
ስውር ስ. {ኡር፥ ብራርከ የቴንዜ፤ አይነበሲር፥ ኢነ-ቤዘ} ተመ. ስውር
በጎ
ስ. {አይናይኖ}

፬

2 የአማርኛ ፊደላት
ሀ
ለ
ሐ
መ
ሠ
ረ
ሰ
ሸ
ቀ
በ
ተ
ቸ
ኀ
ነ
ኘ
አ
ከ

ሁ
ሉ
ሑ
ሙ
ሡ
ሩ
ሱ
ሹ
ቁ
ቡ
ቱ
ቹ
ኁ
ኑ
ኙ
ኡ
ኩ

ሂ
ሊ
ሒ
ሚ
ሢ
ሪ
ሲ
ሺ
ቂ
ቢ
ቲ
ቺ
ኂ
ኒ
ኚ
ኢ
ኪ

ሃ
ላ
ሓ
ማ
ሣ
ራ
ሳ
ሻ
ቃ
ባ
ታ
ቻ
ኃ
ና
ኛ
ኣ
ካ

ሄ
ሌ
ሔ
ሜ
ሤ
ሬ
ሴ
ሼ
ቄ
ቤ
ቴ
ቼ
ኄ
ኔ
ኜ
ኤ
ኬ

ህ
ል
ሕ
ም
ሥ
ር
ስ
ሽ
ቅ
ብ
ት
ች
ኅ
ን
ኝ
እ
ክ

ሆ
ሎ
ሖ
ሞ
ሦ
ሮ
ሶ
ሾ
ቆ
ቦ
ቶ
ቾ
ኆ
ኖ
ኞ
ኦ
ኮ

ኸ
ወ
ዐ
ዘ
ዠ
የ
ደ
ጀ
ገ
ጠ
ጨ
ጰ
ጽ
ፀ
ፈ
ፐ

ኹ
ዉ
ዑ
ዙ
ዡ
ዩ
ዱ
ጁ
ጉ
ጡ
ጩ
ጱ
ጹ
ፁ
ፉ
ፑ

ኺ
ዊ
ዒ
ዚ
ዢ
ዪ
ዲ
ጂ
ጊ
ጢ
ጪ
ጲ
ጺ
ፂ
ፊ
ፒ

ኻ
ዋ
ዓ
ዛ
ዣ
ያ
ዳ
ጃ
ጋ
ጣ
ጫ
ጳ
ጻ
ፃ
ፋ
ፓ

ኼ
ዌ
ዔ
ዜ
ዤ
ዬ
ዴ
ጄ
ጌ
ጤ
ጬ
ጴ
ጼ
ፄ
ፌ
ፔ

ኽ
ው
ዕ
ዝ
ዥ
ይ
ድ
ጅ
ግ
ጥ
ጭ
ጵ
ጽ
ፅ
ፍ
ፕ

ኾ
ዎ
ዖ
ዞ
ዦ
ዮ
ዶ
ጆ
ጎ
ጦ
ጮ
ጶ
ጾ
ፆ
ፎ
ፖ

3 በድምጽ ተመሳሳይ የሆኑ የአማርኛ ቃላት
በድምጽ ተመሳሳይ የሆኑ ቃላት የሚባሉት በአጻጻፍም ሆነ በአነጋገር አንድ
ሆነው ያልተዛመደ የትርጉም ልዩነት ያላቸውን ቃላት ነው። እነዚህ ቃላት
በቁጥር ተለይተው ተመክተዋልል።

ለምሳሌ፥
ግ. {አንጠረ}
– አሳጠረ
{አቴንጠረ፥ አንጭረ አኜ}
– አጭር {አንጭር}
– እጥረት
{እንጥርነ፤ ማቅባለ፥ ቅባየ}
አጠረ1

፭

አጠረ2

ግ. {ኤንጠረ}

– አሳጠረ
{አቴንጠረ፥ እንጥረተ አትቤዤ}
– አጣሪ {ኤንጣሪ}
– አጥር {እንጥረት}
አጠራ1

ግ. 1 • {አጠለለ}
2 • {አምረጬ}
3 • {አጣሀረ}
4 • {አጣወረ} ተመ. ጠራ

ውልድ ቃላቱ ደግሞ በራሳቸው የፊደል ቅደም ተከተልም ተቀምጠዋል፥
ማጣቀሻም አላቸው። ለምሳሌ፥ አጥርና አጭር፥ እንደ ቅድም ተከተላቸው፥
በፊደል ‘አ’ ተራ ተቀምጠዋል።
አጥማጅ ስ. {አስዋኪሎ፥ አስዋቺሎ} ተመ. አጠመደ
አጥር
ስ. {እንጥረት} ተመ. አጠረ2
አጥቂ

ቅ. 1 • {አሳዪሎ}
2 • {አዶሚሎ፤ አጠቂ፥ ደዋሺሎ} ተመ. አጠቃ

አጫጨ

ግ. {ጂሬ አሼ፥ ጂሬ መኜ፤ ጪሬ አሼ፥ ጪሬ መኜ} ተመ. ጫጨ

አጭር
ቅ. {አንጭር} ተመ. አጠረ1
አጭበረበረ
ግ. {አግዳደፈ}

4 የስልጤ ፊደላት
በአሁኑ ጊዜ በሥራ ላይ ያለው የስልጥኛ ፊደል ከአማርኛ የተወረሰ ነው። ይሁን
እንጂ የስልጥኛው ፊደል ከአማርኛው ትንሽ ለውጥ አለው። ከዚህ በታች
እንደተመለከተው የስልጥኛው ፊደል በስልጥኛ የሌሉ ድምጾችን ለምሳሌ ‘ጸ’
እና ‘ፀ’ን አያካትትም። በተጨማሪም ከተደጋሚ ድምጾች አንዱን ምልክት ብቻ
ይወስዳል። ለምሳሌ፥ ሠ፥ ዐ፥ ሐ፥ ወዘተ• በስልጥኛ ፊደል አይካተቱም።

፮

መደበኛ የስልጥኛ ፊደላት የሚከተሉት ናቸው፡
ሀ
ለ
መ
ረ
ሰ
ሸ
ቀ
በ
ተ
ቸ
ነ
ኘ
አ
ከ

ሁ
ሉ
ሙ
ሩ
ሱ
ሹ
ቁ
ቡ
ቱ
ቹ
ኑ
ኙ
ኡ
ኩ

ሂ
ሊ
ሚ
ሪ
ሲ
ሺ
ቂ
ቢ
ቲ
ቺ
ኒ
ኚ
ኢ
ኪ

ሃ
ላ
ማ
ራ
ሳ
ሻ
ቃ
ባ
ታ
ቻ
ና
ኛ
ኣ
ካ

ሄ
ሌ
ሜ
ሬ
ሴ
ሼ
ቄ
ቤ
ቴ
ቼ
ኔ
ኜ
ኤ
ኬ

ህ
ል
ም
ር
ስ
ሽ
ቅ
ብ
ት
ች
ን
ኝ
እ
ክ

ሆ
ሎ
ሞ
ሮ
ሶ
ሾ
ቆ
ቦ
ቶ
ቾ
ኖ
ኞ
ኦ
ኮ

ኸ
ወ
ዘ
ዠ
የ
ደ
ጀ
ገ
ጠ
ጨ
ጰ
ፈ
ፐ

ኹ
ዉ
ዙ
ዡ
ዩ
ዱ
ጁ
ጉ
ጡ
ጩ
ጱ
ፉ
ፑ

ኺ
ዊ
ዚ
ዢ
ዪ
ዲ
ጂ
ጊ
ጢ
ጪ
ጲ
ፊ
ፒ

ኻ
ዋ
ዛ
ዣ
ያ
ዳ
ጃ
ጋ
ጣ
ጫ
ጳ
ፋ
ፓ

ኼ
ዌ
ዜ
ዤ
ዬ
ዴ
ጄ
ጌ
ጤ
ጬ
ጴ
ፌ
ፔ

ኽ
ው
ዝ
ዥ
ይ
ድ
ጅ
ግ
ጥ
ጭ
ጵ
ፍ
ፕ

ኾ
ዎ
ዞ
ዦ
ዮ
ዶ
ጆ
ጎ
ጦ
ጮ
ጶ
ፎ
ፖ

5 የንግግር ክፍሎች
በተቻለ መጠን ለእያንዳንዱ የአማርኛ ቃል የንግግር ክፍሉ ማለትም ቃሉ ስም
ይሁን ግስ ወይም ቅጽል ተመልክቷል። የንግግር ክፍሎች የተመለከቱት
በምሕፃረ ቃል ነው። በዚህም መሠረት፡

ስ
ግ
ቅ
ተወ
መፃ

ስም
ግስ
ቅጽል
ተውሳከ ግስ
መስተፃምር

መዋ
ተስ
ረግ
ቀአ

መስተዋድድ
ተውላጠ ስም
ረዳት ግስ
ቃለ አጋኖ

ከምሕፃረ ቃል በተያያዘ በማጣቀሻነት የተመለከተው ተመ. ተመልከት ማለት
መሆኑን አንባቢዎች እንዲረዱት ያሰፈልጋል። ምሳሌ፥
ብዙ

ቅ. 1 • {በለ፥ ብዢ}
2 • {ጠቦት፥ ጥሽት} ተመ. በዛ

ተመ. በዛ ማለት ‘በዛ’ን ተመልከት ማለት ነው።

፯

6 የአጠቃቀም ምልከታ
አንዳንድ ቃላት አጠቃቀማቸው ውስን ስለሆነ ይህንኑ ለማመልከት ነውር ወይም
ጸያፍ የሚል ቃል በቅንፍ ውስጥ ተቀምጧል። ለምሳሌ፥
በዳ

ግ. (ነውር) {አረገ}

7 ፍቺ
የአማርኛውን ቃል ከስልጥኛ ፍቺው መለየት ያመች ዘንድ የአማርኛው ቃል
ከስልጥኛው ይልቅ ደመቅ እንዲል ከመደረጉም በላይ የስልጥኛው ትርጉም
በቅንፍ {} እንዲቀመጥ ተደርጓል።
ለምሳሌ፥
ጠጣ

ግ. {ሰቼ፤ (ሻይ-ቡና) ተቃወ}

ከዚህ በለይ እንደተመለከተው ተጨማሪ መግለጫዎችና የአጠቃቀም
ምልከታዎች በሌላ ቅንፍ () እንዲቀመጡ ተደርጓል፤ ማጣቃሻዎች ከቅንፍ
ውጭ እንዲቀመጡ ሆኗል።
የሁለቱ ቅንፎች ማለትም የ() እና የ{} አገልግሎት የተለያየ ነው፤ እንዲሁም
የአጠቃቀም ምልከታዎች ከ{} ውጪ የሚቀመጡ ሲሆን ተጨማሪ መግላጫዎች
ግን ፍቺው በተቀመጠበት ቅንፍ ማለትም በ{} ውስጥ እንዲቀመጡ ተደርጓል።
ጠጣ
በዳ

ግ. {ሰቼ፤ (ሻይ-ቡና) ተቃወ}
ግ. (ነውር) {አረገ}

የአማርኛው ቃል የተለያዩ የስልጥኛ ትርጉሞች ሲኖሩት በቁጥር እንዲለዩ
ሆኗል፡
ለቅሶ

ስ. 1 • {ብቼ}
2 • {(ሐዘን) አልፋተ፥ ታዚየ} ተመ. አለቀሰ

በአንዳንድ ቦታዎች ላይ ፍቺውን በዐረፍተ ነገርም ይበልጥ ግልጽ ለማድረግ
ተሞክሯል፤ ደመቅ ያለው የአማርኛው ዐረፍተ ነገር የስልጥኛ ትርጉም ነው፡
ጊዜ

ስ. 1 • {ወክት፥ ገደ} እናቴን ለመጠየቅ
ጊዜ አጣሁ። ኣዴኔ ላትዋልኮት
፰
ወክተ ቀበጥኩ።

2 • {ግነ} ከነጋ ሁለት ጊዜ መጣ። በሶጄ ሆሽተ ግነ መጠ።
3 • {ዝኔተ} በጊዜ እመጣለሁ። በዝኔተ እመጫሁ።

8 ረዳት ግሶች
በስልጥኛ ረዳት ግሶች ብዙውን ጊዜ ራሳቸውን የቻሉ ቃላት ሳይሆኑ ቅጥያዎች
በመሆናቸው ቀጥሎ ባለው መልከ እንዲቀመጡ ሆኗል።
ነው ረግ. {-ን፥ (ለሰው ተውላጠና የተጸውኦ ስሞች) -ተ}
ይህ ማለት ለሰው ተውላጠ ስሞችና ለተጸውኦ ስሞች ቅጥያው -ተ ሲሆን
ለተቀረው ግን -ን ይሆናል ማለት ነው፤ ነገሩን በዐረፍተ-ነገርም ለማሳየትም
ተሞክሯል፡
የጀማል በሬ ቀይ ነው። የጀማል ከራብ ቡሻን።
የጀማል ልጅ ተማሪ ነው። የጀማል ልጂ ደረሳን።
ይህ ልጅ የጀማል ነው። እታይ ጩሎ የጀማልተ።
የጀማልን ልጅ የመታው እሱ ነው። የጀማልነ ልጄ ዮቃይ ኡሃተ። ተመ. እሱ

9 አንድ የአማርኛ ቃል ሁለት የተለያዩ የስልጥኛ ቃላት ሲኖሩት
በአማርኛ አንድ ጽንሰ-ሐሳብን የሚገልጽ ቃል በስልጥኛ በሁለት የተለያዩ ቃላት
ሊተረጎም ይችላል። ለምሳሌ፡ አያት የሚለው ቃል ሴት አያት ወይም ወንድ
አያት ማለት ሊሆን ይችላል። በስልጥኛ ግን ሴት አያት ‘እቤር’ ሲሆን ወንድ
አያት ደግሞ ‘ማልደ’ ይባላል። አያት የሚለውን የአማርኛ ጽንሰ-ሐሳብ ‘እቤርማልደ’ የሚለው ጥምር የስልጥኛ ቃል ይገልጸዋል። ስለዚህ ሁኔታው
እንደሚከተለው ተቀምጧል።
አያት

ስ. {እቤር-ማልደ}

– ሴት አያት {እቤር}
– ወንድ አያት

{ማልደ}

ሌሎች ተጨማሪ ምሳሌዎች፡

፱

ስ. {ዋጂ-ዋሽት} ተመ. ተለቀ
– ታላቅ ወንድም {ዋጂ}
– ታላቅ እህት {ዋሽት}
ታላቅና ታናሽ {ዋጃ-ማጠ፥ ዋጃ-ማጤት፥ ዋሽታ-ማጠ፥ ዋሽታ-ማጤት}
ተመ. ታናሽ
ታላቅ

ታናሽ ስ. {ማጠ-ማጤት} ተመ. አነሰ
– ታናሽ እህት {ማጤት}
– ታናሽ ወንድም {ማጠ}
ታላቅና ታናሽ {ዋጃ-ማጠ፥ ዋጃ-ማጤት፥ ዋሽታ-ማጠ፥ ዋሽታ-ማጤት}
ተመ. ታላቅ
አክስትና አጎት ግን እንደሚከተለው እንዲቀመጡ ሆኗል፡
አክስት
አጎት

ስ. {አናት-እነዶት፤ (የአባት እህት) አናት፤ (የእናት እህት) እነዶት}
ስ. {ኡሚ-ኣቦት፤ (የአባት ወንድም) ኣቦት፥ ሃቦት፤ (የእናት ወንድም)
ኡሚ}

በሌላ በኩል አንድ ጽንሰ-ሐሳብን የሚገልጽ አንድ የአማርኛ ቃል በስልጥኛ
ለእንስሳትና ለሰው የተለያዩ ቃላት ሊኖሩት ይችላል። ይህ በሚሆንበት ጊዜ
ሁኔታው እንደሚከተለው ተቀምጧል፡
ወለደ ግ. {(ሰው) ጬኜ፤ (እንስሳ) ወለደ}
ይህም ማለት ‘ጬኜ’ የሚለው የስልጥኛ ቃል የሚያገለግለው ለሰው ሲሆን
‘ወለደ’ የሚለው ደግሞ ለእንስሳት ነው። የሚከተሉት ምሳሌዎች ሁኔታውን
ይበልጥ ይገልጹታል።
ተጨማሪ ምሳሌዎች፡
አረገዘ ግ. {(ሰው) ጩጠ ሆነ፤ (እንስሳ) ዳበለ፤ (ጋማ ከብት) ጎነነ}
እንዲሁም መደብ የሚለው የአማርኛ ቃል ሦስት የተለያዩ የስልጥኛ ትርጉሞች
አሉት፡
መደብ

ስ. {መደብ፤ (መኝታ) ዱግማለ፤ (መቀመጫ) ዱዱብ}

፲

ይህም ማለት ‘ዱግማለ’ ለመኝታ የሚያገለግል መደብ ሲሆን ‘ዱዱብ ’ ደግሞ
መቀመጫ ነው፤ ሌላኛው ትርጉም ማለትም ‘መደብ ’ ለማነኛውም መደብ
ይሆናል።
ሌሎች ተመሳሳይ ሁኔታዎች በሚያጋጥሙበት ጊዜ እነዚህ ምሳሌዎች ሊረዱ
ይችላሉ የሚል ተስፋ አለ። ለምሳሌ፥ ሰዋሰዋዊ ጽንሰ-ሐሳቦች እንደሚከተለው
ተቀምጠዋ፡

ቅ. 1 • {በለ፥ ብዢ}
2 • {ጠቦት፥ ጥሽት} ተመ. በዛ
– ብዙ ቍጥር {(ሰዋሰው) ጀምልቅ}
ነጠላ
ስ. {ሉጢ፥ ኑጥል፥ ነጠለ}
– ነጠላ ሠረዝ
{ኑጥል-ብጭር}
– ነጠላ ቍጥር
{(ሰዋሰው) ቢትልቅ}
ብዙ

፲፩

ከዚህ ቀደም የተሠሩ ሥራዎች
ስልጥኛን በተመለከተ ከዚህ መዝገበ ቃላት በፊት የተሠሩ ቀደምት
ሥራዎች የሚከተሉት ናቸው፤
1 በቃላት ዝርዝር ደረጃ፤
 Mondon-Vidailhet C. (1913): French- Chaha-UlbaragCohen, Marcel (1931): Chaha-Muher-Sodo-Wolane
vocabulary.
 Drewes, J. (1960): Some verbs in Azarnat-Mugo dialect.
Gogot vocabulary.
2 በመዝገበ ቃላት ደረጃ፤
 ኤቫ ጉትና ሁሴን (1995)፤ የስልጥኛ-አማርኛ-እንግሊዝኛ መዝገበ
ቃላት።
 Gutt, Eeva H. M. and Hussein Mohammed, Silt'e-AmharicEnglish Dictionary (with Concise grammar by ErnstAugust Gutt), 1997.
 Leslau, Wolf, Etymological Dictionary of Gurage (1979):
በዚህ የለስላው ሥራ ውስጥ 70 ገጽ የስልጥኛ መዝገበ ቃላት
ተካቷል።
3 በሰዋሰው ደረጃ,
 Hetzron (1972), Silt’e in Ethio-Semitic Context.
 Gutt, Ernst-August (1983), Phonological Structure of Silt'e.
 Gutt, Ernst-August (1985 and 1986), Verb Morphology.
 Gutt, Ernst-August, Concise Grammar of Silt’e (ከላይ
በተጠቀሰው Silt’e-Amharic-English Dictionary ውስጥ
የተካተተ)፤
4 በሥነ-ቃል ደረጃ፤
 ሁሴንና አወል (1995)፤ ማህማቾት - የስልጤ ምሳሌያዊ
አነጋገሮች።
 ሁሴን መ. ሙሳ (2003)፤ ጎበ - የስልጤ ቀረርቶ።
፲፪

5 ሌሎች ተያያዥነት ያላቸው ሥራዎች፤
 Gutt, Ernst-August. 1980. Intelligibility and interlingual
comprehension among selected Gurage speech varieties.
Journal of Ethiopian Studies, 14: 57-85. Institute of
Ethiopian Studies: Addis Ababa University.
 Gutt, Ernst-August. 1983. Studies in the phonology of Silti:
Journal of Ethiopian Studies, vol. XVI, page 37-71.
Institute of Ethiopian Studies: Addis Ababa University.
 Gutt, Ernst-August. 1994. An overall Description of the
Silt’e Language (unpublished manuscript). Addis Ababa:
Summer Institute of Linguistics.
 Gutt, Ernst-August. 1997a. The Silte Group (East Gurage).
In: Hetzron, Robert (ed.). The Semitic languages. London
and New York: Routledge, 509-534.
 Meyer, Ronny. 2006. Wolane: Descriptive Grammar of an
East Gurage Language. Cologne: Rüdiger Köppe Verlag.

፲፫

ሆነ

ሀብታም

ሀ
ሀብታም ቅ. {ዱኒያንቾ፤ ዱሬሸ፥
አሎተኘ፤ ቡሰረ}
ሀብታምነት ስ. {ዱሬሽነት፥
አሎተኝነት፤ ቡሰርነት}
ሀብት ስ. {ዱኒየ፤ ዲነት}
– ሀብት አደረገ {ዱኒየ አሼ}
ሀቻምና ተግ. {ሳይሶ}
ሀይሎጋ ቃአ. {ሎጋሆ}
ሁለመና ስ. {ሁሌት} ሁለመናዬ ጭቃ

ስለለሆነ ቶሎ ደረስን። መኪናይ
ሄጂ ሎነኮ ኮሞ ጄጄነ።
2 • {ነጋጂሎ} ጀማል ሂያጅ

በመሆኑ ብዙ ጊዜ እቤቱ
አይገኝም። ጀማል ነጋጂሎ ሎነኮ
አበዞት ወክተ በጋርከ እለትረብ።

ሂደት ስ. {ሆና-ሆናት፤ ተረሻት}
ተመ. ተካሄደ

ሃያ ቅ. {ኩየ}
ሃይማኖተኛ ቅ. {ኢማንቶ፥ ሞሚን፤
የዲን ሰብ፥ ኢማን ያለይ (ሰብ)}
ሃይማኖት ስ. {ዲን፥ ኢማን}
ሄደ ግ. 1 • {ሄደ፥ ኤደ}
2 • {ነገደ}
– ሂድ! {ክለ!}
ህሊኮፕተር ስ. {ዶቅዶቄ}
ህልውና ስ. {ንባረ}
ህብስት ስ. {ኡቱርጉፌ}
ሆራ ስ. {መጨረፈ፤ በደት}
ሆታ ስ. {ቸበልት፥ ወህለ}
ሆነ ግ. {ሆነ፥ ኦነ}
– ሁነኛ {ጡሪ፤ ኣዲል፥ ኣዲልቶ}
– ሁኔታ {ሀበር፥ አዌነ፥ ሃለት፥
ሀጠር፤ አስል}
– ሆነ ብሎ {ቲሽልከ}
– ሆነው {ሆነይ፥ ባረከይ}
– ሆኖም {ሆነም ታሌ}
– እንዳልሆነ ሆነ {እነጠፋዬ ጠፈ፤
አዮኔነኮ ኦነ}
– እንዳልሆነ አደረገ {እነጠፋዬ
አጠፈ፤ አያኔነኮ አኜ}

ስለሆነ መታጠብ አለብኝ። ሁሌቴ
ጭቀ ሎነኮ ተራጦት አለብኝ።

– ሁለመናው {ያሌትከ፤ ጅስምከ
ሁልም}
ሁለተኛ ቅ. {ሆሽትለኜ፥ ኦሽትለኜ}
ሁለተኛ ቡና {አረጀ፥ ጮምቦ}
ሁለቴ ተግ. {ሆሽተ ግነ፥ ኦሽተ ግነ}
ሁለት ቅ. {ሆሽት፥ ኦሽት}
ሁሉ ቅ. {ሁል፥ ኡል}
ሁሉም {ሁልምከ፥ ኡልምከ}
ሁልቀን {ሁል ነገ፥ ሁል አያም}
ሁሉ ቦታ {ሁል ኤት}
ሁሉ ነገር {ሁል ግዝ}
ሁልጊዜ {ሁለ ግነ}
ሁሌ ተግ. {ኡለ ግነ፥ ሁለ ግነ}
ሁነኛ ቅ. {ጡሪ፤ ኣዲልቶ፥ ኣዲል}
ተመ. ሆነ

ሁኔታ ስ. {ሃለት፥ ሀበር፥ አዌነ፥
ሀጠር፤ አስል} ተመ. ሆነ
ሁካታ ስ. {ወህለ፥ ሙሃለ፤ ቸበልት፥
ቸበላት}
ሂስ ስ. {አንቃቅፈ}
ሂያጅ ቅ. 1 • {ሄጂ} መኪናው ሂያጅ
1

ሆዳም

ለምነት

ሆዳም ቅ. {ጎራም፥ ነብሰ-ቦዝ፤ ደልመጀኖ}
– ሆዳም ሆነ {ጎራሜ ባለ}
ሆድ ስ. {ደል}
– ሆደ ትልቅ {ደላታም፤ ቀርጫት
ደል}
– ሆደ ሰፊ {ፈራኪ፥ አቀታዪ፥
ጠዋሪ}
– ሆደ ክፉ {ደለ-ቦዝ}
– ሆደ ገር {ደለ-ቀል}

–
–
–
–
–
–
–
–

ሆዱ ሻከረ {ደልከ ጠፈ}
ሆዱ ተጣበቀ {አሰቀለ}
ሆዱን ነፋው {ድበደበይ}
ሆድ አሻከረ {ደለ አጠፈ}
ሆዱ ደረቀ {ደልከ ደረቀ}
ሆድ ባሰው {ቀጭቀጭ ባለይ}
ሆድና ጀርባ ሆነ {አንጫ-ደለ ሆነ}
ሆድ እቃ {ደል-ሙት}

ለ
ለሐጫም ቅ. {ሃልጫም፥ ኣልጫም}
ለሐጭ ስ. {ሃልጬ፥ ኣልጬ}
ለመለመ ግ. {ለቼ ባለ}
– ልምላሜ {ለቻት}
– ለምለም {ለቾ}
– አለመለመ {ለቼ አሼ}
ለመነ ግ. 1 • {ጦቀሰ}
2 • {ጦለበ}
– ልመና 1 • {ጡቀሾ}
2 • {ጦሎበ}
– ተለመነ {ተጦቀሰ}
– ተለማመነ {ጣጦቀሰ፥ አስላላመጠ}
ለመዘገ ግ. {ሙዱዱሽ አሼ}
ለመደ ግ. {ሮሼ፥ ለፈተ}
– ልማድ {አመል፥ ተሮሻት}
– ልምድ 1 • {ንቅል} ከአዋቂ ከዋሉ

– አላመደ {አትላፈተ፥ አትራሮሼ}
– አስለመደ {አሮሼ}
ለመጠ ግ. {ጤን አሼ}
– ልምጥ {ጤኔ}
– ልምጭ {ወሽላቆ፥ ጭጨ}
– ተለመጠ {ጤን ባለ}
ለመጠጠ ግ. {ልበለበ፥ ጥበጠበ}
ለማ ግ. {ቀነ}
– ልማት {ቅናት፤ ቅኜ፥ ላቶ}
– አለማ {አቀነ}
ለማኝ ቅ. 1 • {ጦቃሺ}
2 • {ጦላቢ}
– ለማኝ ሳያራ {ቡደቴ ተቀበርቡይ፤
ሱቤ}
ለማዳ ቅ. {የሮሼ፥ የለፈተ}
ለማጅ ቅ. {ሮሺ፤ ለፋቺሎ}
ለም ቅ. {ቡስል ደቺ፥ የቀነ ደቺ}
ለምለም ቅ. {ለቾ} ተመ. ለመለመ
ለምነት ስ. {የደቺ ቡስልነት፥ የደቺ
ቅኖት}

ብዙ ልምድ ይቀሰማል። ተቻዪ
በዋሊ ብዤ ንቅለ እነቅሌን።
2 • {አመል፤ ተሮሻት} መሳደብ

ልምዱ ነው። ተሳደቦት አመልንከ።

– ተላመደ {ተላፈተ፥ ተራሮሼ}
2

ለምድ

ለበቅ

ለምድ ስ. {ለንድ፥ ቀርበት፣ ሱምለንድ}
ለምጥ ስ. {ለምጥ}
– ለምጣም ቅ. {ለምጣም}
ለሰለሰ ግ. {ሌዘበ፥ ልመለመ}
– ልስላሴ {ሌዘባት፥ ልምለሜ}
– ተለሳለሰ {ተላዘበ}
– አለሰለሰ {አሌዘበ፥ አልመለመ}
ለሰሰ ግ. {ለበጭ ባለ}
ለሰነ ግ. {ምርገተ አንጣጠ፥ ምርገተ
አቅናነ}
– ልስን {ምርገተ አንጣጦት፥ ምርገተ
አቅናኖት}
ለስ አለ ግ. {ሎበጠ፤ ለበጭ ባለ}
– ለስ አደረገ ግ. {አሎበጠ፤ ለበጭ
አሼ}
– ለስ ያለ {የሎበጠ፤ ለበጭ የባለ}
ለስላሳ ቅ. {ሉዙብ፥ ሉምሉም}
– ለስላሳ መጠጥ {አረንቻተ}
ለስታ ስ. {ለበጭት}
– ለስታ ቅቤ {ኡፈ እሴቼ}
ለቀለቀ ግ. {ቀበ፥ መረገ፤ አንጣጠ}
ለቅላቂ {መራጊሎ፥ ቀቢሎ፤ አንጣጪ}
– ልቅለቃ {ምርጌ}
ለቀመ ግ. {ለቀመ}
– ልቃሚ {ልቃሜ}
– ልቅምቃሚ {ሹፍሮ}
– ልቅም አለ 1 • {ሉቁም ባለ}
2 • {ቁሙል ባለ}
– ልቅም አደረገ 1 • {ሉቁም አሼ}
2 • {ቁሙል አሼ}
– አለቀመ {አለቀመ}
ለቀማ ስ. {ልቅሜ፥ ልቀሞት}

ለቀም አደረገ ግ. {አውትፍ አሼ፥ ገብ
አሼ፥ ቁሉጵ አሼ}
ለቀስተኛ ቅ. {አልፋታንቾ፥ ታዚያንቾ}
ለቀቀ ግ. {ገፈረ}
– ለቀቅ (ልቅቅ) አደረገ {ጉፉር
አሼ}
– ልቅ 1 • {ጉፍር}
2 • {ዙለኘ፥ ዙለተኘ}
– ቀለሙ ለቀቀ {ሻረ}
– መልቀቅ {ግፍሬ}
– ተላቀቀ {ተጋፈረ}
– አላቀቀ {አድጋፈረ}
– አስለቀቀ {አድጌፈረ}
ለቃሚ ቅ. {ለቃሚ}
ለቃቃ ቅ. {አፈ ፈት}
ለቅላቂ ቅ. {መራጊሎ፥ ቀቢሎ}
ተመ. ለቀለቀ

ለቅሶ ስ. 1 • {ብቼ}
2 • {(ሐዘን) አልፋተ፥ ታዚየ}
ተመ. አለቀሰ

– ለቅሶ በላ {አልፋተ በለ}
– ለቅሶ አነሣ {አልፋተ ነቀለ}
– ለቅሶ ያዘ {አልፋተ ኤንዜ}
ለቅሶኛ ቅ. {አልፋታንቾ፥ ታዚያንቾ}
ለበለበ ግ. 1 • {ልበለበ}
2 • {አጦሌ}
– ልብለባ {ልብለቤ}
– ተለበለበ 1 • {ተልበለበ}
2 • {ጦሌ}
ለበሰ ግ. {ለበሰ}
– ልብስ {ልባስ}
– አለበሰ {አለበሰ}
ለበቅ ስ. {ጭጨ፥ ወሽላቆ}
3

ለበበ

ለየ

ለበበ ግ. {ፉሌ ባለ}
– ልባብ {ፉሎ}
ለበደ ግ. {ሼፈነ}
ለበጠ ግ. {ሼፈነ፤ ጌጬ}
ለበጣ ስ. {በልዴሲኘ፤ አለጫጨ}
– የለበጣ {የበልዴሲኘ፤ ያለጫጨ}
ለባበሰ ግ. {ልባበሰ}
ለብ አለ ግ. {ለበጭ ባለ፤ ሎበጠ}
– ለብ ያለ {ለበጭ የባለ፤ የሎበጠ}
ለብ አደረገ ግ. {ለበጭ አሼ፤ አሎበጠ}
ለብታ ስ. {ለበጭት}
ለተመ ግ. {ለተመ፤ ኦርጌ ባለ}
– ልተማ {ልታሜ}
– ተላተመ {ተላተመ}
– አላተመ {አትላተመ}
ለተተ ግ. {ለፈ፤ ቴጀለ}
– አለተተ {ኤጀለ፥ አለፈ}
ለነቀጠ ግ. {ሌንቀጠ፥ ሜቸገ}
– ልንቅጥ {ሉንቁጦ፥ ምችጎ፥ ሙቹጎ}
– ተለነቀጠ {ተሌንቀጠ፥ ተሜቸገ}
ለንቋጣ ስ. {አብተ}
ለንጨጫም ስ. {ግርጫም፥ ግርጬ
መገሪ}
ለንጨጭ ስ. {(የገማም) የኮሎ ግርጬ}
ለከት ስ. {እፈ}
ለከፈ ግ. {ነጀሰ፥ ለከፈ፤ ዶረረ፥
ጥለፈ}
– ልክፍት {ዱር፥ ጥልፌ}
– ተለከፈ {ተነጀሰ፥ ተለከፈ፥ ተነቼ፤
ተዶረረ፥ ተጥለፈ}
ለካ1 ቃአ. {አቦ} ጥሩ ሰው መስሎኝ

ለካ2 ግ. {ቃጠ}
– ልክ {ቅጨ፥ ልክ፤ ኬሶ}
ለካከፈ ግ. {ንጃጀሰ፥ ንቻቼ}
ለኮ ስ. {እዛብ}
ለኰፈ ግ. {ኦርጌ ባለ፥ ወቃነኮ አሼ}
ለኰፍ አደረገ ግ. {ወቃነኮ አሼ}
ለወሰ ግ. 1 • {አርፋረፈ}
2 • {አክባበሰ}
ለወጠ ግ. {አጣሜ፥ ኤገነ}
– ልዋጭ (ልውውጥ) {ጥሜ}
– ተለወጠ {ተጣሜ፥ ቴገነ}
ለውዝ ስ. {ኦቾሎኒ}
ለውጥ ስ. {ጥሜ፥ ኤገናት}
ለዘበ ግ. 1 • {ሌዘበ}
2 • {ልመለመ}
– ልዝብ {ሉዙብ}
– ልዘባ {ልምለሜ}
– አለዘበ 1 • {አሌዘበ፥ አትላዘበ}
2 • {አልመለመ}
ለዘዘ ግ. {ሼተረ}
– አለዘዘ {አሼተረ}
ለዛ ስ. {የዡቦ ጪምነ፥ ጡር}
– ለዛ ቢስ {ጡረ-ቦዝ}
ለዛዛ ቅ. {የሼተረ፥ ሹቱር}
ለየ ግ. 1 • {ላዬ፥ ፋረቀ}
2 • {አትላዬ}
– ልዩ {ሉሌ፥ ሳመ-ሉሌ}
– ተለየ {ተላዬ፥ ሳመ-ሉሌ ሆነ}
– ተለያየ 1 • {ተላዬ፤ ሳመ-ሉሌ ሆነ፥
ተጋፈረ}
2 • {ተፋረቀ}

ነበር፤ ለካ ሌባ ነው! ፈየ ሰበ
መሰለኝ ናር፤ አቦ ራንጂን!
4

ለያየ

ሉካንዳ

– አለያየ {አትላላዬ፤ አድጋፈረ፥ ሳመሉሌ አኜ}
ለያየ ግ. 1 • {ላላዬ}
2 • {ፋረቀ}
– ልይይት {ፈርቅ}
– ተለያየ 1 • {ተላዬ}
2 • {ተፋረቀ}
ለገለገ ግ. {ላከ}
ለገመ ግ. {አሞጌ}
– ልገማ {ሞጎ}
– ልግመኛ {ሞጎተኘ፥ አሞጊሎ}
ለገሰ ግ. {ጀበ ባለ፥ በጠለል ዋበ}
– ልገሳ {ጀባት፥ በጠለል ዋቦት}
ለጋ ግ. {አንዱሬ ቆሌ}
ለጋ ቅ. {ሙጠ፥ ኡንቡርቀ፥
ኡምቡርቀ}
– ለጋ ቅቤ {ኡፈ እሴቼ}
ለጋሚ ቅ. {አሞጊሎ}
ለጋስ ቅ. {ዋቢሎ}
ለግላጋ ቅ. {ፎጠ፥ ደርደሬ}
ለግጥ ስ. {ዞቀ፥ ናጨ} ተመ. አላገጠ
ለጐመ ግ. {አከሜ ባለ፤ አፈኩርቼ
ባለ፥ አፈቃሜ ባለ}
– ልጐማ {አከምት}
– ልጓም {አከም}
ለጠለጠ ግ. {አልባበጠ}
– ልጥልጥ {አልባቡጫት}
ለጠቀ ግ. {ተኬተለ፥ ቀረበ}
ለጠጠ ግ. 1 • {አሽመጠጠ፥ አዝረገገ}
2 • {የላስቲከኮ ዝማመደ፥ ፍታተ}
– ተለጠጠ 1 • {ተሽመጠጠ፥
ተዝረገገ፤ ምክክ ባለ፥ ምጥጥ ባለ}

2 • {የላስቲከኮ ተዝማመደ፥

ተፍታተ}

– ተለጣጭ 1 • {ተሽመጣጪሎ፥
ተዝረጋጊሎ}
2 • {ተዛማጂሎ፥ ታፍታቺሎ}
ለጠፈ ግ. {አጣፈ፥ አጣበቀ}
– ልጥፍ {ያጣፊ፥ ሉንቁፍ}
– ልጥፍ አለ {ሉንቁፍ ባለ}
– ተለጠፈ {ተጣፈ፥ ተጣበቀ፤ ሉንቁፍ
ባለ}
ለጠፍ ስ. {ኡዱካዬ} ተመ. አላል
ለጥ አለ ግ. {ሬበተ፥ ሪብ ባለ፥ ለጥ
ባለ}
ለፈለፈ ግ. {ከረረ፥ ዛዘ፤ ልፈለፈ}
– ልፍለፋ {ክሬ፥ ዛዛት፤ ልፍለፌ}
– አስለፈለፈ {አከረረ፥ አዛዘ፤
አትልፌለፈ}
ለፈፈ ግ. {ልፈለፈ}
– ልፈፋ 1 • {ክሬ}
2 • {ለለበ}
ለፋ ግ. 1 • {ለፈ}
2 • {ለፈ፤ ቀርደሜ ባለ፥ ትርክም
ባለ}
– ልፋት {ትርክማት፥ ልፋት}
– ተላፋ {ወልሴ ባለ፥ ቱንሻሼ፥
ችምችም አትራሼ፥ ገብገብ
አትራሼ፤ ተፋፌቀረ}
– አለፋ {ኤጀለ፤ አለፈ}
ለፍላፊ ቅ. {ከራርቶ፥ ለፍላፊ}
ለፍዳዳ ቅ. {መቅማቀ፥ መቅመቅቶ፥
መንቃመንቄ} ተመ. ተለፋደደሉል
ስ. {ሉል}
ሉሕ ስ. {ለውህ}
ሉካንዳ ስ. {በሰር-ጋር}
5

ሉክ ወረቀት

ላይ

ሉክ ወረቀት ስ. {ሉክ ወረቀት}
ሉጫ ቅ. {ሉንጮ}
ሊቀ መንበር ስ. {ወንበር፥ በህር፤
ሊቀመንበር፥ }
ሊቅ ስ. {ኣሊም}
ሊቀ ሊቃውንት {ሙፍቲ}
ሊት ስ. {ሊት}
ሊትር ስ. {ሌትሮ}
ሊጥ ስ. 1 • {ሉንቁጦ፥ ምችጎ፤
ሙቹጎ፥ ጣጠረ፤ ቦርቆቀ}
2 • {ቡኮ}
ላላ ግ. {ሾሸ ባለ፥ ሸበለክ ባለ}
– ልል {ሾሸ፥ ሸበለኬ}
– አላላ {ሾሸ አሼ፥ ሸበለክ አሼ}
ላመ ግ. {ተሴለቀ፥ ልመለመ}
– ልመት {ልምለሜ}
– አላመ 1 • {ሴለቀ}
2 • {አልመለመ}
ላም ስ. {ላም}
ላምባ ስ. {ላምበ፥ ጋዝ}
ላሰ ግ. {ላሰ}
– ምላስ {አረመት}
– አላሰ {አላሰ}
ላስ አደረገ ግ. {ላሰ ነቀለ፥ ሙጩቅ
አሼ}
ላስቲክ ስ. {ላስቲክ}
ላሸቀ ግ. {ልመለመ፤ ሾሸ ባላ፥
ተጋፈረ}
አላሸቀ {አልመለመ}
ላሽ ስ. {ወት፥ ሰሬት}
ላቀ ግ. {ጎሎት ባለ፥ ጎጵ ባለ፥ ጎብ
ባለ፤ ጎት ባለ፥ ጠቀለ፥ በዘ}

– አላቀ {ጎሎት አሼ፥ ጎጵ ባለ፥ ጎብ
አሼ፤ አጠቀለ}
ላቂያ ስ. {ጎሎትት፥ ጎጵት፥ ጎብት፥
ጥቃየ}
ላቅ አለ ግ. {ጎሎት ባለ}
ላባ ስ. {ዞሮ፤ ዩንፍ-እንጫቆ ኩፍ}
– ላባም ቅ. {ዞራም፤ ኩፋም እንጫቆ፥
ኡንፍ •••}
ላብ ስ. {ኡዛት፥ ዉዛት} ተመ. አላበ
– ላብ ላብ አለው {ቸፍቸፍ አሼይ፤
ዉዛት ዉዛት ባለይ}
ላቦት ስ. {ኡዛት፥ ዉዛት፤ ፉሊመ}
ተመ. አላበ

ላታም ቅ. {ላታም}
ላት ስ. {ላት}
ላንቁሶ ስ. {ላሎ}
ላንቃ ስ. {አንቀ}
ላንድሮበር ስ. {ለንድሮበር}
ላከ ግ. 1 • {ላሀ}
2 • {አቼበረ}
– መልእክት 1 • {ሉክት፥ ሉህት}
2 • {አቾቦሮ}
– ተላከ {ተላሀ፤ ተቼበረ}
ላኪ ስ. 1 • {ላሂሎ}
2 • {አቼባሪ}
ላክ አደረገ ግ. {ጉሩጭ አሼ፥
ኡንጉሩጭ አሼ}
ላይ ተግ. 1 • {ደር} ወደ ላይ ወጣ።
ደረ ፎኖ ወጠ።
2 • {ደር} ወንበሩ ላይ ቁጭ በል!

በቦርጭማይ ደር ተጉበል።
3 • {ሱቅል} ምድር ምድር ትተህ

ወደ ላይ ተመልከት! ደቼ ደቼ
እደጋኔ ሱቅለ ፉኘ ኢንዥ!
6

ላይዳ

ልቅለቃ

ላይዳ ስ. {ላይደ}
ላገ ግ. {ሻለ}
– ልጎሽ {ሺለት}
– መላጊያ {ፉንኩቾ}
ላጠ ግ. {ሌጠጠ}
– ልጣጭ {ልጣጬ}
– ልጥ {ቁንጬ}
– ተላጠ {ተሌጠጠ}
ላጤ ቅ. {ብተሬሎ}
– ሴተ ላጤ {ሚሼሎ}
– ወንደ ላጤ {ምሽቴሎ}
ላጥ አለ ግ. {ሙጭ ባለ፤ ጎፌ}
ላጥ አደረገ ግ. {ሙጭ አሼ፤ አጎፌ}
ላጨ ግ. {ሼለደ}
– ልጩ {ሹልድ}
– ምላጭ {መግለል፤ ምላጬ}
– ተላጨ {ተሼለደ}
– አስላጨ {አሼለደ}
ላጪ ቅ. {ሼላጂ}
ሌሊት ተግ. {አሮት፥ ምሼት፤ ሶዘ}
– የሌሊት ወፍ {ጨለስ፥ ያሮትኡንፍ}
ሌላ ቅ. {ገነ}
ሌማት ስ. {ሰፍ}
ሌባ ስ. {ራንጂ}
ሌባ ጣት {ወሶ-እንጣቢት}
ሌብነት ስ. {ራንጂነት}
ሌጣ ቅ. {ሌጠ}
ልል ቅ. {ሾሸ፥ ሸበለኬ} ተመ. ላላ
ልመት ስ. {ልምለሜ} ተመ. ላመ
ልመና ስ. 1 • {ጡቀሾ}
2 • {ጦሎበ} ተመ. ለመነ

ልሙጥ ቅ. {ሙልጥ፥ ሉጢ}
ልማት ስ. {ቅናት፤ ቅኜ፥ ላቶ}
ተመ. ለማ

ልማደኛ ቅ. {አመለኘ፥ አመልቶ}
ተመ. ለመደ

ልማድ ስ. {አመል፥ ተሮሻት}
ተመ. ለመደ

ልምላሜ ስ. {ለቻት} ተመ. ለመለመ
ልምምጥ ስ. {ስልመጬ}
ተመ. ተለማመጠ

ልምሻ ስ. {አበሽተለ}
ልምሻም ቅ. {አበሽተላም}
ልምድ ስ. 1 • {ንቅል}
2 • {አመል፤ ተሮሻት}
ተመ. ለመደ

ልምጥ ቅ. {ጤኔ} ተመ. ለመጠ
ልምጥ አለ {ጤን ባለ}
ልምጭ ስ. {ወሽላቆ፥ ጭጨ}
ተመ. ለመጠ

ልሳን ስ. 1 • {አረመት፥ አንቁቸ}
2 • {አፍ}
– ሥነ-ልሳን {ሉገ}
ልስላሴ ስ. {ሌዘባት፥ ልምለሜ}
ተመ. ለሰለሰ

ልስትሮ ስ. {ሊስትሮ}
ልስን ስ. {ምርገተ አንጣጦት፥ ምርገተ
አቅናኖት} ተመ. ለሰነ
ልቃሚ ቅ. {ልቃሜ} ተመ. ለቀመ
ልቃቂት ስ. {ቁጢት}
ልቅ ቅ. 1 • {ጉፍር}
2 • {ዙለኘ፥ ዙለተኘ} ተመ. ለቀቀ
ልቅ መስደድ {ዙል}
ልቅለቃ ስ. {ምርጌ} ተመ. ለቀለቀ
7

ልቅላቂ

ልክስክስ

ልቅላቂ ስ. {አንጫጫት} ተመ. አለቀለቀ
ልቅም አለ ግ. 1 • {ሉቁም ባለ}
2 • {ቁሙል ባለ} ተመ. ለቀመ
ልቅም አደረገ ግ. 1 • {ሉቁም አሼ}
2 • {ቁሙል አሼ} ተመ. ለቀመ
ልቅምቃሚ ቅ. {ሹፍሮ} ተመ. ለቀመ
ልቅሶ ስ. 1 • {ብቼ}
2 • {(ሐዘን) አልፋተ፥ ታዚየ}

– ልበ ጠባብ {ሰድረ-ጡቅ፤ ሰድረቀል}
– ልቡ ረጋ አለ {ቀልብከ ረጀ ባለ፥
ቀልብከ ሽፍ ባለ}
– ልብ ሥር {ፈሬ}
– ልብ አለ 1 • {ኤሰበ}
2 • {መሌ ባለ፥ ልቤ ባለ}
– ልብ ሰጠ {ቀልበ ዋበ፤ ደለ ዋበ}
– ልብ አውቃ {ስረኘ፤ የደለ ቻዪ}
– ልቡ ጠፋ {ቀልብከ ጠፈ}
– ልብ አጠፋ {ቀልበ አጠፈ}
– ከልብ አወጣ {አበቀ}
ልብለባ ስ. {ልብለቤ} ተመ. ለበለበ
ልብስ ስ. {ልባስ} ተመ. ለበሰ
– ብርድ ልብስ {ብርድ ልብስ}
– የማታ ልብስ {ፈየ፥ የጎገ ልባስ፥
ያሮት ልባስ (ኩመለ፥ ቡሉኮ •••)}
– የክት ልብስ {ያዊርጆ ልባስ፤ የክት
ልባስ}
ልቦና ስ. {ቀልብ፣ ሰድር}
ልተማ ስ. {ልታሜ} ተመ. ለተመ
ልንቅጥ ስ. {ሉንቁጦ፥ ምችጎ፥ ሙቹጎ}

ተመ. አለቀሰ

ልቅቅ አደረገ ግ. {ጉፉር አሼ}
ተመ. ለቀቀ

ልባም ቅ. 1 • {ወዘናታም፥ አይፈሮ}
2 • {ልበኘ፥ ቀልበተኘ፤ ኡስበኘ}
ልባብ ስ. {ፉሎ} ተመ. ለበበ
ልብ ስ. 1 • {ወዘነ} ልቡን

ስላመመው ሐኪም ቤት
ሄደ። ወዘነከ ላንጬዬት ያኪመ
ጋረ ሄደ።
2 • {ወዘነ፥ ፋፍነት} ልብ ከሌለ

መፎከር ብቻ የትም አያደርስም።
ወዘነ ቤለ አጫቅሶት መጥ አደም
ኤተ እላጄጅ።
3 • {ደል-ቀልብ፥ ስር፥ ሰድር፥

ተመ. ለነቀጠ

ንየ} አፉ እንጂ ልቡ ከእኔ ጋር

ልከኛ ቅ. {ልከኘ፥ ጉተኘ፥ ለመኜ}
ልክ ስ. {ቅጨ፥ ልክ፤ ኬሶ} ተመ. ለካ
– ልክ ሆነ {ልከ ሆነ፥ ገጠመ}
– ልኩን አወቀ {ልከከ ቻለ}
– ልኩን አየው 1 • {ልከከ አንዤይ}
2 • {ሸረከ አንዤይ}
– ልኩን የማያውቅ {ልከ-አልቻሎ}
ልክስክስ ቅ. 1 • {ኡንቱስቱስ፥
ኑፍኑፍ፥ ኑፍኑፍቶ}

አይደለም። አፍከ በልዳሌ ደልከ
ተዬ ኤለ።

– ሁለት ልብ {ሆሽት-ቀልብ}
– ልበ ሙሉ {ወዘነ-ሙለ፥ ሰድረሙለ}
– ልበ ሰፊ {ሰድረ-ፈት፤ ሰድረ-ሙለ}
– ልበ ቢስ 1 • {ወዘኔሎ፥ ወዘነቁብለ}
2 • {ቀልቤሎ፥ ኡስቤሎ}
– ልበ ደረቅ {ቀልበ-ደረቅ}
8

ልክስክስነት

ልጥፍ አለ

–
–
–
–
–

ወንድ ልጅ {ልጂ}
የልጅ ልጅ {መቸባዬ}
የልጅ ልጅ ልጅ {መደረባዬ}
የልጅ ልጅ ልጅ ልጅ {መከከባዬ}
የልጅ ልጅ ልጅ ልጅ ልጅ
{በደተካካዬ}
– የሙት ልጅ {ቡጦ፤ የቲም}
– የሰው ልጅ 1 • {የሰብ ወልድ}
2 • {አደሜ፤ በኒኣደም}
3 • {ወለበ}
– የቤት ልጅ {የጋር ዋዪት}
– የአባት ልጅ {አቦትደባለ}
– የእናት ልጅ {እንደትደባለ}
– የወንዝ ልጅ {የመውጠ ወልድ፤
የባድ ወልድ}
ልጅነት ስ. {ጩልነት፥ ዌጅነት}
ልገማ ስ. {ሞጎ} ተመ. ለገመ
ልገሳ ስ. {ጀባት፥ በጠለል ዋቦት}

2 • {ከፍከፍቶ፤ ሉክሉኬ፥
ሉክሉክቶ} ተመ. ተልከሰከሰ

ልክስክስነት ስ. {ከፍከፍት፤ ኑፍኑፍት፥
ኡንቱስቱስነት}
ልክፍት ስ. {ዱር፥ ጥልፌ} ተመ. ለከፈ
ልዋጭ ስ. {ጥሜ} ተመ. ለወጠ
ልውውጥ ስ. {ጥሜ} ተመ. ለወጠ
ልውጫ ስ. {ጥሜ} ተመ. ለወጠ
ልዑል ስ. {የኑጉስ ልጂ፤ ሸመ፤ አጤ}
ልዕልት ስ. {የኑጉስ ገረድ፥ የኑጉስ
ምሽት፤ ኢቴ}
ልዘባ ስ. {ልምለሜ} ተመ. ለዘበ
ልዝብ ቅ. {ሉዙብ} ተመ. ለዘበ
ልዩ ቅ. {ሉሌ፤ ሳመ-ሉሌ፤ (ምርጥ)
ኑድ}
ልዩ ልዩ {ሉላሉሌ} ተመ. ለየ
ልዩነት ስ. {ሉሌነት}
ልይይት ስ. {ፈርቅ} ተመ. ለያየ
ልደት ስ. {መጪኝት} ተመ. ወለደ
ልጃገረድ ስ. {አፍቶ፥ ገረጀ፤ ብክር}
– ልጃገረድነት ስ. {ገረጅነት፥
አፍትነት፤ ብክርነት}
ልጅ ስ. 1 • {ጩሎ፥ ዌጂ}

ተመ. ለገሰ

ልግመኛ ቅ. {ሞጎተኘ፥ አሞጊሎ}
ተመ. ለገመ

ልግም ስ. {ሞጎ}
ልጎሽ ስ. {ሺለት} ተመ. ላገ
ልጐማ ስ. {አከምት} ተመ. ለጐመ
ልጓም ስ. {አከም} ተመ. ለጐመ
ልጣጭ ስ. {ልጣጬ} ተመ. ላጠ
ልጥ ስ. {ቁንጬ} ተመ. ላጠ
ልጥልጥ ስ. {አልባቡጫት}

የሚያለቅሰው ልጅ የማነው?
እበቻነይ ጩሎ የማኒ? የጀማል
ሚስት ልጅ ነች። የጀማል ምሽት
ዌጂንት።
2 • {ወልድ} ለይላ ምንም ልጅ

የላትም። ለለይለ አድም ወልድ
ኤሌት።

ተመ. ለጠለጠ

– ልጅ እግር {ዌጂ} የጀማል ሚስት

ልጥፍ ቅ. {ያጣፊ፥ ሉንቁፍ}

ልጅ እግር ነች። የጀማል ምሽት
ዌጂንት።

ተመ. ለጠፈ

ልጥፍ አለ ግ. {ሉንቁፍ ባለ}

– ሴት ልጅ {ገረድ}

ተመ. ለጠፈ

9

ልጩ

ሐዋሪያ

ልጩ ቅ. {ሹልድ} ተመ. ላጨ
ልፈፋ ስ. 1 • {ክሬ}
2 • {ለለበ} ተመ. ለፈፈ
ልፊያ ስ. {ወልሶ፥ ቱንሻሻት፥
ችምችምት፥ ገብገብት፤
መትፊቀር} ተመ. ተላፋ
ልፋተኛ ቅ. {ትርክማታንቾ፥ ልፋተኘ፥
ልፋታንቾ}
ልፋት ስ. {ትርክማት፥ ልፋት}

ልፍስፍስ ቅ. {ለሽለሽቶ፥ ሉቁጫሉቁጬ፥ ጨልቃ-ጨልቄ}
ተመ. ተልፈሰፈሰ

ልፍስፍስ አለ ግ. {ለሽለሽ ባለ፥
ሉቁጭ ሉቁጭ ባለ፥ ጨልቀ
ጨልቀ ባለ}
ሎሌ ስ. {አውናዬ፥ ዘገሪዬ}
ሎሚ ስ. {ሎሜ}
ሎተሪ ስ. {ሎቶሪ}
ሎቲ ስ. {ቤሌጨ}
ሎጋ ቅ. {ሎከ፥ ሳንታለ}

ተመ. ለፋ

ልፋጭ ስ. {ጮረ}
ልፍለፋ ስ. {ክሬ፥ ዛዛት፤ ልፍለፌ}
ተመ. ለፈለፈ

ሐ
ሐሜተኛ ቅ. {ኤማተኘ}
ሐሜት ስ. {ኤማት} ተመ. አማ
ሐምሌ ስ. {መሰሮ}
ሐምራዊ ቅ. {በቡሸ-ያንዤ}
ሐረግ ስ. 1 • {ትረ፥ አብተ}
2 • {(ሰዋሰው) ሀረግ}
– የዘር ሐረግ {ሳሳር}
ሐራጅ ስ. {ሀራጅ}
ሐር ስ. {ሀር}
ሐሰተኛ ቅ. 1 • {ባጢልቶ፥ ባጢለኘ}
2 • {ክዝበኘ}
ሐሰት ስ. 1 • {ባጢል}
2 • {ክዝብ፥ አባይ}
ሐሳቢ ቅ. 1 • {ጥርመቻንቾ}
2 • {ክቻንቾ}
3 • {ቁልቁላታንቾ} ተመ. አሰበ
ሐሳብ ስ. 1 • {ጥርመቼ፥ አሳብ}
2 • {ቁልቁላት}

3 • {ክቸ}
4 • {ንየ፥ ህመ} ተመ. አሰበ

– ሐሳብ የለሽ {አንዴለበ፤ አልከቶ፥
ክቼሎ}
– ሐሳበ ሰፊ {ጥርመቼ ፈት፤ ኒየፈት፤ ህመ ፈት}
– ሐሳበ-ቀላል {ኒየ-ቀል፤ ህመ-ቀል}
ሐቀኛ ቅ. {ሀቀተኘ፥ ኣዲል}
ሐቅ ስ. {ሀቅ}
ሐበሻ ስ. {ሀበሸ}
ሐብል ስ. {ሶፍ}
ሐኪም ስ. {ሃኪም፥ ኣኪም}
ተመ. አከመ

ሐኪም ቤት {ሃኪም ጋር፥ ኣኪም
ጋር}
ሐኬተኛ ቅ. {አጎባቺሎ}
ሐኬት ስ. {አጉብትነ}
ሐዋላ ስ. {ሀዋለ}
ሐዋሪያ ስ. {አሳበ}
10

ሐውልት

መለሰ

ሐውልት ስ. {ሀዉልት}
ሐዘኔታ ስ. {ምራቼ} ተመ. አዘነ
ሐዘን ስ. 1 • {አልፋተ፥ ታዚየ}
2 • {አሽገን፥ መንችት፥ ጥዠ}

ሑዳዴ ስ. {የሮሬይ ያማረ ሶመን}
ሒሳብ ስ. {ሂሳብ፥ ኢሳብ} ተመ. አሰበ
– የሒሳብ መኪና {ዪሳብ መኪነ}
ሔዋን ስ. {እቤር ሀወ}
ሕልም ስ. {ብርዛዝ፥ መናም}

ተመ. አዘነ

ሐዘንተኛ ቅ. 1 • {አልፋታንቾ፥
ታዚያንቾ}
2 • {መንችታንቾ፥ ጥዣንቾ፤
አሽገናንቾ}
ሐይ አለ ግ. {ሃይ ባለ}
ሐይቅ ስ. {አበየ፥ ጨለለቀ፤ ደንበል}
ሐዲስ ስ. {ሀዲስ}
ሐዲድ ስ. {ሀዲድ}
ሐጂ ስ. {ሀጂ}
ሐጂያ ስ. {ሀጁቴ}
ሐጃጅ ስ. {ሀጃጅ}
ሐጅ ስ. {ሀጅ}
ሐጅ አደረገ {ሀጄ አሼ፥ ሀጀ አሼ}
ሐፍረተ ሥጋ ስ. {ማል-ቃም}

ተመ. አለመ

ሕመም ስ. {እንጭነ} ተመ. አመመ
ሕመምተኛ ቅ. {እንጭናንቾ}
ሕሙም ስ. {ኖታም}
ሕክምና ስ. {ህክምነ፥ እክምነ}
ተመ. አከመ

ሕዋስ ስ. {ቆሞፌቶ}
ሕዝብ ስ. {ኡመት፤ እመት፤ ሰብ}
ሕያው ቅ. {ዘላለኜ፥ ዳኢም፤ ሞተ
አይጠፋን ግዝ፥ ለዘላለ ነባሪ}
ሕይወት ስ. 1 • {ሩህ}
2 • {ሀያት}
ሕዳር ስ. {እንቶጎት}
ሕገ መንግሥት ስ. {ህገ መንግስት፤
የመንግስት ሁክም}
ሕግ ስ. {ህግ፣ ሴረ፥ ቅጨ፤ ሁክም}
ሕፃን ቅ. {አለውረ፥ ሰብዬ፥ ጦቆኘት፤
አላሶ ጩሎ}

ተመ. አፈረ

– የወንድ ሐፍረተ ሥጋ {አባችቃም}
– የሴት ሐፍረተ ሥጋ {እንዳችቃም}

መ
መሀል ቅ. {ጉት}
መሀል አገዳ {ሰሀነ}
መሀከለኛ ቅ. {ለመኜ፥ ጉተኘ}
መሀከል ቅ. {ጉት}
መሃል ቅ. {ጉት}
መሃንዲስ ስ. {መንዲስ}
መሃይም ቅ. {ቶበ፥ ወዳጂ፤ ኡምዬ}

መህር ስ. {(የሚስት አበል) መህር}
መለሎ ቅ. {ሳንታለ፥ ሎከ}
መለመለ ግ. {ሸሬ ባለ፥ ምለመለ}
መለሰ ስ. 1 • {ክነበለ፥ አግረገበ፥
ግረገበ፥ ካበ}
2 • {ጀወበ}
– ምላሽ 1 • {ክንባየ፥ ጀዋብ}
11

መለስ አለ

መማሻ

– መልስ ጠራ
{ኡፍተ አንዤ}
መልቲ ቅ. {አዘማጂ፤ ገኖተኘ፥
ምክሮተኘ}
መልአክ ስ. {መላይከ}
– መልአከ ሞት {ዝላይል፥ አዝላይል፤
መለከል መውት}
– ሙታንን የሚመረምር መልአክ
{መራቦ}
መልእክተኛ ስ. {ሉክተኘ፥ ሉህተኘ፤
ተቼባሪ}
– የአላህ መልእክተኛ {ረሱል}
መልእክት ስ. 1 • {ሉክት፥ ሉህት}
2 • {አቾቦሮ} ተመ. ላከ
መልከኛ ስ. {መልከኘ}
መልካም ቅ. {ቤዘ፥ ከይር፥ ከይራት}
– መልካም ሠሪ {ከይራተኘ}
መልክ ስ. 1 • {ደነ}
2 • {ዛት}
3 • {ቆረ}
– መልከ መልካም {ቆረኜ፥ ቆረ-ቤዘ፥
በሬደ}
– መልክ የለሽ {ቆሬሎ}
– መልኬ በቃኝ {ሰሌለ}
መሐለቅ ስ. {ማለቅ}
መሐለኛ ቅ. {ተርተኘ}
መሐላ ስ. 1 • {ተርት}
2 • {ነዝር} ተመ. ማለ
መሐረብ ስ. {ማረብ}
መሓሪ ቅ. {አዳጊ} ተመ. ማረ
መሕሙዴ ስ. {መህሙዴ}
መመንጫ ስ. {መፍለቄ} ተመ. መነጨ
መማሻ ስ. {መነቅነቄ} ተመ. ማሰ

2 • {ኡፍቲንዞ}

– ተመለሰ {ተክነበለ፥ ተግረገበ}
– ተመላለሰ {ተክናናበለ፥ ተግራገበ፤
አጋሌ ባለ}
– አመላለሰ {አክናናበለ፥ አግራገበ፤
አጋሌ አሼ}
– አስመለሰ {አትክኔበለ፥ አትግሬገበ}
መለስ አለ ግ. {ፍንቅል ባለ፥ ከምበል
ባለ፤ ገርገብ ባለ}
መለስ አደረገ ግ. 1 • {ፍንቅል አሼ፥
ከምበል አሼ፥ ገርገብ አሼ}
2 • {በረ ገብ አሼ}
መለኛ ቅ. {መለተኘ}
መለከት ስ. {ጡሩምበ፥ ግማር}
መለዮ ስ. {መለዮ}
መለጠ ስ. {መለገ}
– ምልጥ አለ {ሙሉግ ባለ}
– ምልጥ አደረገ {ሙሉግ አሼ}
– ተመለጠ {ተመለገ}
መላ ስ. {መለ}
– መላ መታ {ኩታቼ ባለ}
– መላ-ምት {በራረ፥ ኩታቸ}
– መላ ቅጥ {አዌነ፤ ወናፎኮሮ}
– መላ የለሽ {መሌሎ}
መላ ቅ. {አመ}
መላ አከላት {ሳብት-ጅስም}
መላጊያ ስ. {ፉንኩቾ} ተመ. ላገ
መላጣ ቅ. 1 • {ሙልግ}
2 • {(ገላጣ) ቆሮ}
3 • {ቁሉሎ፥ ባሀ፥ ዱመ ሙልግ}
መልሕቅ ስ. {የሰፊነ ጋውዜ}
መልስ ስ. 1 • {ክንባየ፥ ጀዋብ}
2 • {ኡፍቲንዞ}
12

መምህር

መረጠ

መምህር ስ. {አሽርጌተ፤ አስተማሪ}

2 • {ቦዘኮ ኖዜ፤ ተደልከ ነቀ}

ተመ. ተማረ

– አስመረረ {አሽብሌ አትሬሼ፤ ሸው
አትሬሼ}
– የመረረው {አሽብላታንቾ፥
ሸውተኘ}
– የምር {ተደል፥ ታቅ፤ የቂን}
መረሬ ቅ. {መረሬ}
መረቀ ግ. {ዳወተ አሼ}
– ምሩቅ {ዳወተኘ፥ ዳወታንቾ፤
የዳወት፥ ያከተመ}
– ምርቃት 1 • {ዳወት}
2 • {ፉጀ}

መሠረተ ግ. {አቃነነ}
መሠረት ስ. 1 • {ጠበበ}
2 • {አሰነት፤ ኬሶ}
መሠሪ ቅ. {አዘማጂ፤ ገኖተኘ፤
ምክሮተኘ}
መሠጠ ግ. {ቀልበ አትጌፈረ፤ አዋለለ፥
ሞተተ} የሰውዬው ንግግር
መሥጦት ቀጠሮውን ረሳው።
የሚሺ አዋልከ አዋለለያኔ ዝኜይ
ረሳይ።

– ተመሠጠ {ቀልበከ ገፈረ፤ ዋለለ፤
ተሞተተ}
– ተመሥጦ {ቀልበ ግፈሮት፤
ዋሊሎት፤ ተሙተቶት}
መሣሪያ ስ. {እንጄ-ሙት}
መሥሪያ ቤት ስ. {መስራቤት}
መሥቃ ስ. {በርቼ}
መረመረ ግ. {ኩለኮለ፥ ፍላፈለ፤
ምረመረ}
– መመራመር {ተፍላፈሎት}
– ምርመራ {ፍልፋየ፥ ምርመረ}
– ተመራመረ {ተፍላፈለ}
መረረ ግ. 1 • {መረረ} ኮሶ ይመራል።

3. ክትመ

መረቅ ስ. {መረቅ}
መረብ ስ. {ቻቻት}
መረተ ግ. {ቶቴ፥ መረተ}
– ምርት {አቶት፥ ምርት}
– አመረተ {አቶቴ፥ አመረተ}
መረን ስ. {ዙል፥ የዙል}
– መረን ለቀቀ {ዙለ ገፈረ}
መረዋ ስ. {ፉንዱል፤ ዶል}
መረዘ ግ. 1 • {ዶረረ፥ ሱሜ ባለ}
2 • {እሬ ባለ፥ አሰደ፥ ዞለመ}
መራዥ {ዶራሪ፥ ዙልመኘ፥ ዞላሚ}
መርዝ {ከለ፥ ሱሜ፤ መርዝ}
መረጃ ስ. 1 • {ሬሬሰ}
2 • {ባያት}
– መረጃ አቀባይ {ባያተኘ}
መረገ ግ. {መረገ}
– ምርጊት {ምርገት}
መረጋ ስ. {ምርጌ}
መረጠ ግ. {ፌሰሰ፥ ሜጠረ}

ሴጦ እመራን።
2 • {አሽብሌ ባለ፥ ሸው ባለ}

በየቀኑ ከብት ማገድ መሮታል።
በሰገርበ እሬ ዛቆቲ አሽብሌ
ባለያን።

መራራ {ምራት}
– ምሬት 1 • {ምራቼ}
2 • {አሽብላት፥ ሸውት}
– አመረረ 1 • {አመረረ}
13

መረጣ

መሰንጠቂያ

– ምራጭ {ሹፍሮ፥ ኪንቶ፤ ምጣዬ፥
ምጣይነ}
– ምርጥ 1 • {ሙጥር}
2 • {አዱካሌ፥ ኑድ}
– ምርጫ {ፈሰሸ}
– አማረጠ {አትፋሰሰ፥ አትማጠረ}
– አስመረጠ {አትሜጠረ፥ አትፌሰሰ}
መረጣ ስ. {ምጣሬ}
መሪ ስ. 1 • {አትኬታዪ፥ ዋጂ፤
አሚር}
2 • {መሳኪሎ}
መሪጌታ ስ. {ቂስ፥ የበተስካን ኢማም}
መራ ግ. {መሰከ፤ መረ፥ አትኬተለ}
– ምሪት {ምሳኬ፥ ምሮት}
– ተመራ {ተመሰከ፥ ተመረ}
መራራ ስ. {ምራት} ተመ. መረረ
መራዥ ቅ. {ዙልመኘ፥ ዞላሚ}

መርፌ ስ. {መርፌ}
– መርፌ ቁልፍ {መርፌ ቁልፍ}
– መርፌ ወጋ {መርፌ አጄ}
መሮ ስ. {መንደየ}
መሰለ ግ. 1 • {መሰለ}
2 • {ሜሰለ}
3 • {አሜሀረ}
– መምሰል {ምሳየ}
– ለይምሰል {ላምስሎት፥ ላብልጮ}
– መሳይ {መሳሎ፥ መንከ}
– ምሳሌ 1 • {መሰል፥ ኤሶት}
2 • {መክማቾት፥ መህማቾት}
– ምስል {ምስል}
– ምስያ {ሰደ፤ መሳሎ}
– ተመሳሰለ {ተምሴሰለ}
– ተመሳሳይ {መሳሎ፥ ሀድ አይነት}
– አመሳሰለ {አሜሰለ፤ አምሴሰለ}
– አምሳል {መሳሎ}
– አስመሰለ {አመሰለ፤ አምሳሰለ}
– አስመሳይ {አመሳይ}
መሰላል ስ. {ቤለ፥ መሰላሌ}
መሰል ስ. 1 • {መንከ፥ ካሌ}
2 • {ሱለ፤ መሳሎ}
መሰርሰሪያ ስ. {መሰርሰሬ} ተመ. ሰረሰረ
መሰነ ግ. {መሰነ፥ መሴነ ሆነ}
መመሰን {ምሳኜ}
– አመሰነ {አመሰነ}
መሰናከል ስ. {ቆፈ} ተመ. ተሰናከለ
መሰናዶ ስ. {መስኒጀ} ተመ. አሰናዳ
መሰንበቻ ስ. {መሰንበቸ} ተመ. ሰነበተ
መሰንከያ ስ. {ሰካለ} ተመ. ሰነከለ
መሰንጠቂያ ስ. {መስደቄ} ተመ. ሰነጠቀ

ተመ. መረዘ

መራጃ ስ. {የሮሬ ወድመሸ፥ ኡነ
እፈልጡቡያን ወድመሸ}
መራጊ ቅ. {መራጊሎ}
መራጭ ቅ. {ፌሳሺ}
መሬት ስ. {ደቺ}
መርሀባ ቃአ. {መርሀበ}
– መርሀባ አለ {መርሀበ ባለ}
መርማሪ ቅ. {መርማሪ}
መርከብ ስ. {ሰፊነ፥ መርከብ}
መርዘኛ ቅ. {ሱመ፥ መርዛም፥ ሱመኘ}
መርዝ ስ. {ከለ፥ ሱሜ፤ መርዝ}
ተመ. መረዘ

መርዶ ስ. {አልፋተ ኤወዳት፥ ብቼ
ኤወዳት} ተመ. አረዳ
መርገጥ ስ. {ዮፋለ ወደሮ} ተመ. ረገጠ
14

መሰከረ

መቃ

መሰከረ ግ. {ምሰከረ፥ ሻይዲነተ
ኤወደ}
– ምስክር {ሻይድ፥ ምስክር}
– አመሳከረ {አትምሳከረ፤
አቲንዣዤ፥ አትዋረ}
– አስመሰከረ {አትምሴከረ}
መሲና ቅ. {መሴነ፥ ልገ}
መሳ ስ. {ኦመ}
– መሳ ለመሳ {ኦመ ሎመ፥ ቅጦ
ለቅጦ}
መሳቂያ ስ. {የመሲቅ} ተመ. ሳቀ
መሳቢያ ስ. {እዘምዱቡያን ግዝ፤
እመስኩቡያን ግዝ} ተመ. ሳበ
መሳይ ስ. {መሳሎ፥ መንከ}

መስገጃ ስ. {መስገጄ} ተመ. ሰገደ
መስጊድ ስ. {መስጊድ፥ መዝጊድ}
ተመ. ሰገደ

– ታላቁ የመካ መስጊድ {በይቱለ}
– ትልቅ መስጊድ {ሀድረ}
– ትንሽ መስጊድ {ከለወ}
መስፈሪያ ስ. {መስፈሬ} ተመ. ሰፈረ
መሶብ ስ. {ሰፍ}
መሸ ግ. {መሼ፤ ቶረረ}
– ማምሻ {ገባት፥ መግሪብ፥ ጨለስ፤
መቱረሬ}
– ምሽት {ገባት፥ ምሼት}
– አመሸ {አመሼ፤ አቶረረ}
– አመሻሸ {አምሻሼ፤ አታቶረረ}
መሸተ ግ. {መሸተ አሼ}
መሸተኛ ቅ. {መሸታንቾ፥ መሸተኘ}
መሸታ ስ. {መሸተ}
መሸገ ግ. {አቼገነ፤ ሽከ በደ}
– ምሽግ {ቸገን፤ ሽከ}
መቀለጃ ስ. {መቃለጄ} ተመ. ቀለደ
መቀመቅ ስ. {መርጌ፤ ሳብት-አርደ፥
ሳብት-አርዱለ}
መቀመጫ ስ. 1 • {ቦርጭመ}
2 • {ጉመ-ፎዶ} ተመ. ተቀመጠ
መቀርቀሪያ ስ. {ቀሳንቀሰ} ተመ. ቀረቀ
መቀርቀቢያ ስ. {መቀርቀቤ፥ ቀርቃበ}

ተመ. መሰለ

መሳፈሪያ ስ. {መሳፈሬ} ተመ. ተሳፈረ
መስመር ስ. {ማረ፤ ሰጥር፥ መስመር}
ተመ. አሰመረ

መስቀል ስ. 1 • {ስቃየ፥ ስቀሎት}
2 • {መስቀል፤ ያማረ አረፈ}
ተመ. ሰቀለ

መስቀያ ስ. {እሰቅሉቡያን ግዝ፤
ሽንጥር} ተመ. ሰቀለ
መስተንግዶ ስ. {አስናጃት፥ ነግዲነተ
ተቂበሎት፥ ክድመ}
ተመ. አስተናገደ

መስተዋት ስ. {መስታወት}
መስተዋድድ ስ. {አቻባሪ ቀውል}
መስተፃምር ስ. {አትንዛዢሎ ቀውል}
መስቴ ስ. {ሶንቆሌ}
መስኖ ስ. {ሞስኖ፥ መስኖ}
መስከረም ስ. {ህዳር፥ እዳር}
መስክ ስ. {ጠበ፤ ባጀ}
መስኮት ስ. {መስኮት}

ተመ. ቀረቀበ

መቀስ ስ. {መቀስ}
መቀነት ስ. {ኢቶ}
መቀነትማ ቅ. {ወዳቦ}
መቀጫ ስ. {መቀጮ} ተመ. ቀጣ
መቁሊያ ስ. {ማቅሬት} ተመ. ቆላ
መቃ ስ. {መቀ}
15

መቃብር

መቼም

መቃብር ስ. {ቀብር፤ ሎደ፥ ለህድ}

– መተት ሠራ {ሰሀረ፥ ገኜ፥ ዶዶ
አሼ}
መተኛ ስ. {ዪንቡያን ኤት፤ ጠጠይ፤
የምኜት ኤት፤ መሪበቼ} ተመ. ተኛ
መተያየት ስ. {የሳድባደ ኢንዞት፥
ቲንዛዞት} ተመ. አየ
መተያያ ስ. {ኡፍት-ዠረ} ተመ. አየ
መታ ግ. {ወቀ፤ ቡን አነግነ በጥይት
አጄ} ልጁን በጥፊ መታው።

ተመ. ቀበረ

– መካነ መቃብር {ቁበ፤ ደሪሀ}
መቃን ስ. {ወታፎ}
መቅመቆ ስ. {የደቺ አምቦ}
መቅሠፍት ስ. {አፋት፥ በለ}
መቅን ስ. {አንቦ፥ አምቦ}
መቅዘፊያ ስ. {የቦፎፌ ላይደ}
ተመ. ቀዘፈ

ጩሎይ በጥፌ ወቃይ። የጀማል
ሚስት በድንጋይ መታችኝ።
የጀማል ምሽት ቡን አጄተኝ።

መቆያ ስ. {ለባሬ ቀደ እትቃመሱያን
ግዝ} ተመ. ቆየ
መቈንጠጫ ስ. {ቀበ፤ እቅነሱቡያን
ግዝ} ተመ. ቈነጠጠ
መቊጠሪያ ስ. {ዬልቁቡያን ግዝ፤
ተስቤ፥ ቶስቤ፤ ሙስበሀ}

–
–
–
–

ምታት {ብላዙዝ}
ምት {ዉቃት፥ ንካቸ}
ምች {ምቺ}
ተመታ {ቶቀ፥ (ቡን፥ በጥይት)
ታጄ}
– ተማታ {ተዋቀ፤ (ቡን፥ በጥይት)
ቲጃጄ}
– አማታ {አትዋቀ፤ (ቡን፥ በጥይት)
ኣቲጃጄ}
– አምታታ 1 • {አግዳደፈ፥ ፈሮ
አሼ}
2 • {አሻወከ፥ ዱዱቅ አትሬሼ}
– አስመታ {አትዌቀ፤ (ቡን፥ በጥይት)
አቴጄ}
– ዒላማውን መታ {ቀፈ አጄ፤
አሳተተ}
መታወቂያ ስ. {መታወቀ} ተመ. አወቀ
መትረየስ ስ. {መትረየስ}
መቶ ቅ. {በቅል}
መቼ ተግ. {መቼ}
መቼም ተግ. {ፎጌም} የዘገየሁት

ተመ. ቈጠረ

መቋደሻ ስ. {ዪንጫቆ ቃት}
ተመ. ተቋደሰ

መበያ ስ. {እበልቡያን ግዝ፥ መብዬ}
ተመ. በላ

መባ ስ. {ደረመ፥ ጀባት}
መብል ስ. {ስንቅ} ተመ. በላ
መብረቅ ስ. 1 • {ጣት}
2 • {ብልቅት}
መብሩቅ ስ. {መብሩቅ}
መብራት ስ. {ሙቃድ} ተመ. በራ
መብሻ ስ. {መንደየ} ተመ. በሳ
መብት ስ. {ሀቅ}
– ባለመብት {ሀቀተኘ፥ ያቅ አቦት}
መተላለፊያ ቅ. {መትላለፌ}
ተመ. አለፈ

መተተኛ ቅ. {ዶዶተኘ፥ ስህረኘ፥
ገኚሎ}
መተት ስ. {ዶዶ፥ ግኜ፥ ስህር}

በምክንያት በመሆኑ መቼም
አትቀየመኝም። የደለስኩይ ቡዝር
16

መነመነ

መንደርተኛ

– ምንጭ {ቡቆ}
– አመነጨ {አፈለቀ፤ ቡቆ አወጠ}
መነጨቀ ግ. {ነጠቀ}
– ምንጭቅ አደረገ {ኑጡቅ አሼ}
– ተመነጨቀ {ተነጠቀ}
መነኲሴ ስ. {ሞሎክሴ}
መና ስ. {ወመ፥ ኦንጎ፤ ዶመ}
– መና ቀረ {ኦንጎ ገበ}
መናኛ ቅ. 1 • {ማኔ፤ ወላምጨኜ፥
መሸተ}
2 • {ብስመ፥ ብንር፤ ብናነ}
መናኝ ስ. {ዛዪድ፥ ኡጉማንቾ}

ሎነኮ ፎጌም እትዊልብኝ።

መነመነ ግ. {ተሜነገ፤ ስለተተ}
መንማና {ምንጌ፥ የትሜነገ፤ ሱልቱት}
– አመነመነ {አሜነገ፤ አስለተተ}
መነሻ ስ. {መንቄ} ተመ. ተነሣ
መነተፈ ግ. {ሀቡጭ አሼ፤ ኑጡቅ አሼ}
– መንታፊ {ሀቡጬ፤ ኑጡቄ}
– ምንተፋ {ሀቡጭት፤ ኑጡቅት}
መነቸከ ግ. {ዱቡኮ ሆነ፤ ቦዘኮ ነጠረ}
– መንቻካ {አየተ፤ ችኬ}
– አመነቸከ {ዱቡኮ አሼ፤ ቦዘኮ
አነጠረ}
መነነ ግ. {ዛዪደ ሆነ፤ ኡጉሞ ወጠ}
– መናኝ {ዛዪድ፥ ኡጉማንቾ}
መነኰሰ ግ. {ሞሎክሴ ሆነ}
– ምንኲስና {ሞሎክሴነት}
– አመነኰሰ {ሞሎክሴ አሼ}
መነዘረ ግ. {ፈረንከ አጣሜ፥ ምነዘረ፥
ዝረዘረ}
– ምንዛሪ {የፈረንከ ጥሜ፥ ምንዛሬ፥
ዝርዝር}
– ተመነዘረ {ፈረንከ ተጣሜ፥
ተምነዘረ፥ ተዝረዘረ}
መነጠረ ግ. {አገሰሰ፥ ጠረገ} ሰዎቹ

ተመ. መነነ

መናጢ ስ. {ሙልግ፥ መናጤ፤ ትፎሳት
እንጫቆ ዬለተይ}
መናፍቅ ስ. {ሙናፊቅ}
– መናፍቅነት {ሙናፊቅነት}
መንማና ቅ. {ምንጌ፥ የትሜነገ፤
ሱልቱት} ተመ. መነመነ
መንሽ ስ. {መንሼ}
መንበር ስ. {ጎምበዝ፤ ወምበር}
መንታ ቅ. {መልተ}
– መንታ እንባ {(አራጠ እንብ፥
ቀሮ-እምብ} መንታ መንታውን

ታፈሰዋለች። አራጠ አራጣይ

ጫካውን መነጠሩት። ሰብቻይ
ገዎይ አገሰሱይ።

(ቀሮ ቀሮይ) ታፈሰያት።

መንታፊ ቅ. {ሀቡጬ፤ ኑጡቄ}

– ምንጠራ (ምንጣሮ) {ግሳሼ፥
ግሰን፥ አጊሶት}
– ምንጣሪ {ግሳሼ፥ ሁረ፥ ግሰስ}
– ተመነጠረ {ገሰሰ፥ ተገሰሰ፤ ተጠረገ}
መነጨ ግ. {ፈለቀ፤ ቡቆ ወጠ}
– መመንጫ {መፍለቄ}
– ማመንጫ {ማፍለቄ}

ተመ. መነተፈ

መንቸሎ ስ. {ድንብ}
መንቻካ ቅ. {አየተ፤ ችኬ}
ተመ. መነቸከ

መንደሪን ስ. {መንደሪን}
መንደር ስ. {ቡርደ፥ ሰፈር፤ ጌ}
መንደርተኛ ስ. {ጌነት}
17

መንደያ

መውቀሪያ

መንደያ ስ. {መንደየ} ተመ. ነደለ
መንደፊያ ስ. {መንደፌ} ተመ. ነደፈ
መንገደኛ ስ. 1 • {ነጋጂሎ}
2 • {ኡንጋወሮ}
3 • {ሙሳፊር}
መንገድ ስ. {ኡንገ}
– ሃይማኖታዊ መንገድ {ጠሪቀ}
– እግረ መንገድ {አሊም ኡንገ}
መንጋ ስ. {ግፋት፤ ወዶ እሪ}
መንጋጋ ስ. {ዋመን}
– የመንጋጋ ጥርስ {ቀርቀቸ}
መንግሥት ስ. {መንግስት} ተመ. ነገሠ
መንግሥተ ሰማያት {አርሼ-ኩርሼ}
መንጠቆ ስ. {መርቀፍ፥ ኦኮ}
መንጮረር ስ. {ቦበ}
መንፈሳዊ ቅ. {ወሊዬ፥ ስረኘ፤ የዲን
ግዝ፥ ስራንዬ}
– መንፈሳዊ አባት {ሼክ}
– መንፈሳዊ መዝሙር
1 • {መንዙመ፥ ዥህረ}
2 • {ሸይሊላት}
– መንፈሳዊነት ስ. {ወሊዪነት፥
ስረኝነት}
መንፈስ ስ. {ሩህ፥ ስር}
– የሙት መንፈስ {ሴዞ}
መንፈቅ ስ. {ያይዶ ደረት}
መኖ ስ. {ሶር}
መኝታ ስ. {ጠጠይ፤ ዪንቡያን ኤት፤
የምኜት ኤት፤ መሪበቼ} ተመ. ተኛ
መከረ ግ. {ሼዤ፥ ማሀረ፥ መሀረ፤
ወቀረ}
– ምክር {ምህር፥ ሸዠ}
– ምክክር {ወባጀ፥ መርቾ}

– ተመካከረ {ተማማሀረ፤ አትባባደ፥
አትራራተ፤ ተሻሼዤ}
– ተማከረ {ተማሀረ፤ አትባደ፥
አትራተ}
– አማከረ {አትባደ፥ አትራተ}
መከረኛ ቅ. {ጠበቀታንቾ፥ ወቀሳንቾ፥
ምካታንቾ፥ መከረኘ}
መከራ ስ. {ጠበቀት፥ ወቀሰ፥ ምካት፥
መከረ}
መከር ስ. {መሀር}
– መከር አጥፊ (ሌባ) ዝናብ {አጠፊ
ዝላም}
መከታ ስ. {መቃጠ፤ አግሬ-ጫል}
መከነ ግ. {አይጬኖ ሆነ}
– አመከነ {አይጬኖ አኜ}
መኪና ስ. {መኪነ}
መካሪ ስ. {አወቃሪ፤ ሼዢ፥ ማሃሪ}
መካን ስ. {አይጬኖ}
መክሰስ ስ. {(እስከ እራት መቆያ)
ገባታሞ}
መክተፊያ ስ. {ጎንገ፤ እክረምቡያን
ግዝ} ተመ. ከተፈ
መክፈያ ስ. {ባሪተ} ተመ. ከፈለ
መኰትኰቻ ስ. {መቆፈሬ፥ የቆፈሮ
ከልተ} ተመ. ኰተኰተ
መኳነንት ስ. {ሜከ፤ ሞካነንት}
መወጠሪያ ስ. {ቀሰቸ} ተመ. ወጠረ
መዋቅር ስ. {ተሼቀራት} ተመ. አዋቀረ
መዋጥ ስ. {መዋጥ}
መዋጮ ስ. {ደረመ፥ አትዋጫት፤
የፈረንከ ሩግፎ} ተመ. ወጣ
መውሊድ ስ. {መውሊድ}
መውቀሪያ ስ. {መውቀሬ፤ መቅጠቤ}
ተመ. ወቀረ

18

መውጫ

መድሃኒት

መውጫ ስ. {መውጨ} ተመ. ወጣ
– ፀሐይ መውጫ {አይር-መውጨ}
መዓት ስ. {ሼተማት፥ አፈርተጉር፥
ማቴ፤ አፋት፥ በለ}
መዓዛ ስ. {ሱንክነ}
መዘመዘ ግ. {ምዘመዘ}
መዘበረ ግ. {ዘረፈ፤ ተባገነ}\
– ምዝበራ {ዝርፌ፤ ቡገኞ}
መዘነ ግ. {መዘነ፤ ሜዘነ}
– ሚዛን {ሜዛን}
– ምዘና {ምዛኜ}
– አመዘነ {አጌደለ፤ ቢባጀ በዘ}
– አመዛዘነ {ነቀለ ጣለ፥ አወጠ
አወረደ፤ አትዋረ}
መዘዘ ግ. {መሰሰ}
– ተመዘዘ {ተመሰሰ}
– ተማዘዘ {ተማሰሰ}
– አማዘዘ {አትማሰሰ}
መዘዘኛ ቅ. {ሰከባንቾ፥ ዞፎፋንቾ}
መዘዛ ስ. {ምሳሼ}
መዘዝ ስ. {ዞፎፈ፥ ዳፈ፥ ዘሬዛፈ፥
ደንጌዳፈ}
መዘዝ አለ ግ. {ሙሱስ ባለ}
መዘዝ አደረገ ግ. {ሙሱስ አሼ}
መዘገበ ግ. {በመዝገብ አገበ፥ ምዘገበ፤
ከተበ፥ ጣፈ}
– ምዝገባ {ምዝገበ}
– ተመዘገበ {በመዝገብ ገበ፥
ተምዘገበ፤ ተከተበ፥ ተጣፈ}
መዝሙር ስ. {ዥህረ፥ ዝክረ፤
ሸይሊላት፥ መንዙመ} ተመ. ዘመረ
መዝሙረ ዳዊት {ዘቡር}
መዝገብ ስ. {መዝገብ}

መዝገበ ቃላት {ቃሙስ}
መዝጊያ ስ. {ወዝገብ፤ ሳንቀ} ተመ. ዘጋ
መዝጋቢ ስ. {መዝጋቢ}
መዥገር ስ. {ሽልሜ}
መያዣ ስ. 1 • {ኡንዚነ}
2 • {ዞቦ}
3 • {መቅነጬ፥ እዝን፤
ዬንዙቡያን ግዝ} ተመ. ያዘ
– ባለመያዣ {እዝናሞ}
መደመደ ግ. {ቃረሰ}
መደበ ግ. {ተርቲበ አገበ፥ ረተበ፤
መደበ}
– ምደባ {ረትቦት፤ ምደበ}
– ምድብ {ተርቲብ፤ ምድብ}
– ተመደበ {ተርቲበ ገበ፥ ተረተበ፤
ተመደበ}
መደብ ስ. {መደብ፤ (መኝታ)
ዱግማለ፤ (መቀመጫ) ዱዱብ}
መደብር ስ. {ሱቅ}
መደዳ ስ. {ጎመ}
– በመደዳ {በጎመ}
መደዴ ስ. {እንዶረበ፤ ቶበ፥ ወዳጂ}
መዲና ስ. 1 • {ቡር ከተመ}
2 • {መዲነ}
መዳሪያ ስ. {ጌጌዮ} ተመ. ዳረ
መዳፍ ስ. {ጅበ-እንጂ፥ ጉት-እንጂ}
መድሃኒት ስ. {ደዊ} ተመ. ዳነ
– መድሃኒት ቀማሚ {ደዌ ያኛን ሰብ}
– ባህላዊ መድሃኒት {የባድ-ደዊ}
– መድሃኒትነት {ደውነት}
– የምች መድሃኒት {የምቺ ደዊ}
– የቡዳ መድሃኒት {የቡዳይ ደዊ}
19

መድሎ

መጠጥ አደረገ

መድሎ ስ. {ደለ ስረቆት፤ ቆርነት}

መጋዝ ስ. {መጋዝ}
መጋዣ ስ. {መላንቾ፥ ገኘ}
መጋደሚያ ስ. {መሪበቸ}

ተመ. አደላ

መድረክ ስ. {ዴረ}
መድን ስ. {ካታሪ፤ መዲን} ተመ. ዳነ
መድፍ ስ. {መድፍ}
መዶሻ ስ. 1 • {ወድመሸ}
2 • {(የሽኩቻ ቡጢ) ጎንጎ}
መጀመሪያ ተግ. {ዝኜ ቀደማት፤
ላፍቴ፥ ያፍቴ} ተመ. ጀመረ
መጅ ስ. 1 • {መጄ}
2 • {ኡምቦቦ}
መገለ ግ. {መገለ}
– መምገል {ምጋየ}
– መግል {ምግል}
– አመገለ {አመገለ}
መገበ ግ. {አበለ-አሰቼ፤ ረዘቀ}
– ምግብ {እበሌ-እሰኬን ግዝ፤ ሪዝቅ፥
ስንቅ፥ ሶር}
– ተመገበ {በለ-ሰቼ፤ ተረዘቀ}
መገነዣ ስ. {ከፈነ} ተመ. ገነዘ
መገናኛ ቅ. {መትራከቤ፥ መትላፈቄ}

ተመ. ተጋደመ

መጋጃ ስ. {ጋጀ} ተመ. ጋዳ
መግላም ቅ. {ምግላም}
መግል ስ. {ምግል} ተመ. መገለ
መግቢያ ስ. {መግበ፤ ሙግሙጋር}
ተመ. ገባ

መጠለያ ስ. {ማጬለዬ፤ ያጬሉቡያን
ኤት} ተመ. አጠላ
መጠነ ግ. {ቃጠ}
መጠነኛ ቅ. {ለመኜ፥ ልከኘ፥ ጉተኘ}
መጠን ስ. {ሸረ፥ ቅጨ፥ ልክ}
መጠጠ ግ. {መጠጠ}
– መጠጥ አለ {ኩስ ባለ፤ ኩስ ኩስ
ባላ}
– መጠጥ አደረገ {ኩስ ባለ፤ ኩስ ኩስ
አሼ}
– መጣጣ {ሙጡጤ፥ የትመጠጠ}
– ምጥጥ አለ {ሙጡጥ ባለ፤ ሙጩቅ
ባለ}
– ምጥጥ አደረገ {ሙጡጥ አሼ፤
ሙጩቅ አሼ}
– ተመጠጠ {ተመጠጠ}
– መጠጣ ስ. {ምጣጬ}
መጠጥ ስ. {እሰኬን ግዝ፤ ሰካይት፥
አይዳሬ፥ ከምር} ተመ. ጠጣ
– ለስላሳ መጠጥ {አረንቻተ}
መጠጥ አለ ግ. {ኩስ ባለ፤ ኩስ ኩስ
ባለ} ተመ. መጠጠ
መጠጥ አደረገ ግ. {ኩስ ባለ፤ ኩስ
ኩስ አሼ} ተመ. መጠጠ

ተመ. አገኘ

መገጣጠሚያ ስ. {መላፍቄ}
ተመ. ገጠመ

መጋላ ቅ. {ዳመ፤ ገዳለ}
መጋረጃ ስ. {ግርጆ} ተመ. ጋረደ.
መጋቢ ስ. {አበዪሎ-አሰቺሎ፤ ረዛቂ፥
ራዚቅ}
መጋቢት ስ. {አስሬ}
መጋኛ ስ. {ጉፉሌ፤ ጥልፌ}
– መጋኛ መታው {ጉፉሌ ጠፋተይ፤
ጥለፋይ}
መጋዘን ስ. {ቡካር}
20

መጠጫ

ሙርይ

መጠጫ ስ. {እሰክቡያን ግዝ}

መፀወተ ግ. {ሊላሂ ባለ፥ ሰደቀ፤ ለዜገ
(ለቲም) ሰደቀ ዋበ}
– ምፅዋዕት {ሰደቀ፤ ዘከ፥ ፊጥር}
– ተመፀወተ {ሰደቀ ታበ፥ ለዜገ ሊላሂ
ባሊ፤ ጦለበ ረከበ}
– ተመፅዋች {በሊላህት ያንደረ፥ ሰደቀ
ተቄባይ፥ የሰበ እንጄ ያንዤ፤
ጦላቢ}
መፀዳጃ ስ. {የጡሃረ ጋር} ተመ. አፀዳ
መፅዋች ስ. {ለሊላሂ ባዪ፤ ሰዳቂ፥
ሰደቀ ዋቢሎ፤ ለዜገ ዋቢሎ}

ተመ. ጠጣ

መጠፍጠፊያ ስ. {መጠፍጠፌ፤
እቶፎቦ} ተመ. ጠፈጠፈ
– ድፎ መጠፍጠፊያ {እቶፎቦ}
መጣ ግ. {መጠ}
– አመጣ {አመጠ}
– አስመጣ {አትሜጠ}
መጣብር ስ. {መጣብር}
መጣያ ስ. {መጣየ}
– ቆሻሻ መጣያ {ዱቦ} ተመ. ጣለ
መጣጣ ቅ. {ሙጡጤ፥ የትመጠጠ}

ተመ. መፀወተ

መፋቂያ ስ. {እፊቅቡያን ግዝ}
– እንሰት መፋቂያ {ስብሰ፤ ዋታር}
– ጥርስ መፋቂያ {ሱዋክ} ተመ. ፋቀ
መፍትሔ ስ. {መለ}
ሙሉ ስ. {ሙለ} ተመ. ሞላ
– ሙሉ ጨረቃ {በይድ፥ ለግድ}
– ሙሉ ጨረቃ ሆነ {በየደ፥ አለገደ}
ሙላ ስ. {ሉቄቶ}
ሙላት ስ. {ሚላት}
– ውሃ ሙላት {መይ-ሚላት}

ተመ. መጠጠ

መጣፊያ ስ. {ጣፎት} ተመ. ጣፈ
መጤ ስ. {ሰጤ፤ ማኖሮ}
መጥረቢያ ስ. {ከልተ} ተመ. ጠረበ
መጥረጊያ ስ. {ማንስስ} ተመ. ጠረገ
መጥሪያ ስ. {መጥረ} ተመ. ጠራ
መጥቻ ስ. {ሜጥቸ}
መጥኔ ስ. {ጉኒ፤ ፍርከ}
መጥፎ ቅ. {ኡዶ፥ ዉዶ፥ ቦዝ}
ተመ. ጠፋ

ተመ. ሞላ

መጨረሻ ስ. {መትፈጄ፥ መብቄ፥
ካቲመ} ተመ. ጨረሰ
መጫኛ ስ. {ጠፍር} ተመ. ጫነ
መጭ ቃአ. {መጭ!}
መጭ ስ. {ሞጮ}
መጽሐፍ ስ. {ክታብ፥ መጣፍ}

ሙልሙል ስ. {ቆርቶ}
ሙልጭ አለ ስ. 1 • {ሙልጉጭ ባለ}
2 • {ሙሉግ ባለ፥ ሙጩቅ ባለ}
ሙልጭ አደረገ ስ. {ሙሉግ አሼ፥
ሙጩቅ አሼ}
ሙልጭልጭ ቅ. {ሙልጉጬ፤
አዝላሊጥ፥ አምላሊግጥ}

ተመ. ጻፈ

– ሃይማኖታዊ መጽሐፍ {የዲን
ክታብ}
– መጽሐፍ ገላጭ {ጥበኘ}
– የመጽሐፍ ስም {የክታብ ሱም}

ተመ. አሙለጨለጨ

ሙሓይት ስ. {ሉቄቶ}
ሙሬ ስ. {ዮፍጬ ማንስስ}
ሙርይ ስ. {የሳር አይነት}
21

ሙርጥ

ሚዛን

ሙርጥ ስ. {ጎኘ}
ሙስሊም ስ. {ሙስሊም} ተመ. ሰለመ
ሙሽ ስ. {አንጮት፥ ተሸምቤ፥
ተሸንቤ}
ሙሽራ ስ. {ምራቾት፤ ኩለኘ}

ሙያ ስ. {ብል፤ ኡጌሽነት፥ ሉባምነት፥
ጡርነት}
– ባለሙያ {ብለተኘ፤ ኡጌሸ፥ ሉባም፥
ጡሪ}
ሙያ ቢስ {ብላ-ቁጥ}
ሙያተኛ ስ. {ብለተኘ፥ ኡጌሸ፥
ሉባም}
ሙዳ ስ. {ቡርዶ፤ የቆጢ በሰር}
ሙዳይ ስ. {አገልግል}
ሙጀሌ ስ. {ሞያሌ}
ሙጃ ስ. {ሙጀ}
ሙገሳ ስ. {አሼበላት፥ አሼባሎ፤ ኒጀ}

ተመ. ሞሸረ.

ሙሽርና ስ. {ምራቾትነት}
ሙሽጥ ስ. {ሙሽጥ} ተመ. ሞሸጠ
ሙሾ ስ. {ዙመ፥ ብቼ፤ የብቼ
አዝማመራት}
ሙቀት ስ. {ሙቅነ፥ ፉለ} ተመ. ሞቀ
ሙቀጫ ስ. {መቀጥ} ተመ. ወቀጠ
– ሙቀጫ እግር {ኡፌ እንግር፤
ከርሻም}
ሙቅ ቅ. 1 • {ሙቅ፤ የሞቄ}
2 • {ሞቀ} ተመ. ሞቀ
– እግረ ሙቅ {እንግር-ብረት}
ሙታን ስ. {አውማት፥ ያኬረ ሰብ፥
ያሄረ ሰብ}
ሙታንታ ስ. {ሙታንተ}
ሙት ስ. {ማቺ} ተመ. ሞተ
– የሙት ልጅ {ቡጦ፤ የቲም}
– የሙት መንፈስ {ሴዞ}
ሙትቻ ስ. {ሙታኜ፤ ሌፈቶ}
ሙአዝን ስ. {ሙአዝን}
ሙከራ ስ. {ሸረ ኢንዞት፤ ወብት}

ተመ. አሞገሰ

ሙግት ስ. {ፍታ-ፍርድ} ተመ. ተሟገተ
ሙጢ ስ. {ሙሉሶ፤ አፈ ዞገ፥
መርከተኛ} ተመ. ሞጠሞጠ
ሙጣ ቅ. {ፋቾ ዌሎ} ተመ. ፈንዛ
ሙጥኝ ስ. {መገንት}
– የሙጥኝ አለ 1 • {መገንተ ገበ}
2 • {ጡሬ ጠረ}
ሙጥጥ አለ ግ. {ሙጩቅ ባለ}
ሙጥጥ አደረገ ግ. {ሙጩቅ አሼ}
ሙጫ ስ. {አንጨቆ፥ አቅመቴ}
ሙጭር ስ. {ዥርጌ} ተመ. ሟጨረ
ሙፍቲ ስ. {ሙፍቲ}
ሚሊዮን ቅ. {የክም ክም}
ሚስት ስ. {ምሽት፤ የጋር-እንደት፥
የጋር-ኑር}
– ባልና ሚስት {ሚሻ-ምሽት}
– ሚስቱን ፈታ {ምሽተከ ገፈረ}
ሚና ስ. {ሶነ}
ሚናራ ስ. {ሚናረ}
ሚዛን ስ. {ሜዛን} ተመ. መዘነ

ተመ. ሞከረ

ሙክት ስ. {ጉንድል} ተመ. ሞከተ
ሙክክ አለ ግ. {ሙሽሉቅ ባለ፥ ሉቁጭ
ባለ፥ ቦዘለ} ተመ. ሞከከ
ሙክክ ያለ {ሉቆ}
ሙዚቃ ስ. {ሙዚቀ}
ሙዝ ስ. {ሙዝ}
22

ሚዜ

ማሳ

ሚዜ ስ. {የኩል መሪ}
ሚያዚያ ስ. {ሰኜ}
ሚዳቋ ስ. {ገደሞ}
ሚዶ ስ. {ወይቦ}
ሚጥሚጣ ስ. {ምጥምጦ}
ማለ ግ. 1 • {ተሬ}
2 • {ነዝረ ገበ}
– መሐላ 1 • {ተርት}
2 • {ነዝር}
ማለለ ግ. {ተሞተተ}
– አማለለ {ሞተተ}
– አማላይ {ሞታቺ}
ማለቂያ ስ. {መትፈጄ} ተመ. አለቀ
ማለደ ግ. {አፌጀረ}
– መማለድ {አፌጃሮ}
– አማለደ {አማላጄ ሆነ}
– አማላጅ {አማላጂ}
ማለዳ ስ. {ሱቢ}
ማለፊያ ስ. 1 • {መትላለፌ}
2 • {አዱካሌ፤ ጡሪ፥ ኑድ}

ማመንጫ ስ. {መፍለቄ} ተመ. መነጨ
ማማ ስ. {የማሰ አርስ}
ማማሰያ ስ. {ኡንኩትመ} ተመ. አማሰለ
ማምሻ ተግ. {ገባት፥ መግሪብ፤ ጨለስ፤
ማቱረሬ} ተመ. መሸ
ማሞቂያ ስ. {ያሞቅቡያን ግዝ}
ተመ. ሞቀ

ማሟያ ስ. {ያነሰ-የቀበለ እሜልቡያን
ግዝ} ተመ. ሞላ
ማሟጠጫ ቅ. {ቁጡሶ} ተመ. አሟጠጠ
ማረ ግ. {አውፈ ባለ፥ አደገ}
– መሓሪ {አዳጊ}
– ምሕረት {አውፋት፥ አደጋት}
ማረሻ ስ. {ማረሸ} ተመ. አረሰ
ማረከ ግ. 1 • {ማረከ}
2 • {አቆመሰ፤ ሞተተ}
– ምርኮ {ምርኬ}
ማረጋገጫ ስ. {ጡር} ተመ. አረጋገጠ
ማራኪ ስ. 1 • {ማራኪ}
2 • {አቆማሺ፤ ሞታቺ}
ማር ስ. {ጥገይ}
– ማረ በላ {ቀፈ-ፈጄ} ተመ. ፋደት
– ማር ቈረጠ {ጥገዬ ዤለ}
ማርሽ ስ. {ማርሽ}
ማሰ ግ. {ንቀነቀ}
– መማሻ {መነቅነቄ}
ማሰማሪያ ስ. {ዘግት} ተመ. አሰማራ
ማሰሮ ስ. {ምዳኖ}
– ያይብ ማሰሮ {ኡግጀት}
ማሰነ ግ. {ዛበተ፥ ተርበ ባለ}
– አማሰነ {አዛበተ፥ ተርበ አሼ}
ማሳ ስ. {ማሰ}

ተመ. አለፈ

ማልደያ ስ. {ሰጌቶ፥ ጎንደር}
ማሕበር ስ. 1 • {ኡቁብ፥ ቱቅ፤
ወደለ፥ ኖቆ}
2 • {ማበር}
ማሕበረ ሳብ {ጀመ}
ማሕተም ስ. {ማተም} ተመ. አተመ
ማሕደር ስ. 1 • {የክታብ ጋር}
2 • {ዶሴ፤ ኮሮጆ}
ማሕፀን ስ. {ሜቀ፤ ቶብሎ፤ ቶልቦ}
ማመልከቻ ስ. {ማመልከቸ}
ተመ. አመለከተ

23

ማስመሪያ

ማዳፈኛ

ማስመሪያ ስ. {ማስመረ፥ መረ
አውጬ} ተመ. አሰመረ
ማስረጃ ስ. {ማስተቼ፥ ሬሬሰ፥
ማስረጀ} ተመ. አስረዳ
ማስፊያ ስ. {(ድፎ መጠፍጠፊያ)
እቶፎቦ} ተመ. አሰፋ
ማሽላ ስ. {ማሹለ}
ማሽንክ ቅ. {አዘማጂ፥ ምክሮተኘ}
ማሾ ስ. {ማሾ}
ማቀቀ ግ. {ተሽቆቀረ፤ ኡንሼ ተመኜ፤
ሹግላዬ ተመኜ}
– አማቀቀ {አሽቆቀረ፤ ኡንሼ መኜ፤
ሹግለኘ አኜ}
ማቅ ስ. {እክሸሻን በርኖስ}
ማበጠሪያ ስ. {መሰብሰቤ፥ ሙሽጥ፤
ወይቦ} ተመ. አበጠረ
ማብቂያ ስ. {አኪቾት፤ መብቄ፤
መከተሜ} ተመ. በቃ
ማተብ ስ. {ማተብ}
– ማተቡን በጠሰ {ማተበከ ቆጬ}
– ማተብ አሰረ {ማተበ አገደ}
ማታ ተግ. {አሮት፥ ምሼት}
– የማታ ልብስ {ፈየ፥ የጎገ ልባስ፥
ያሮት ልባስ (ኩመለ፥ ቡሉኮ •••)}
ማቶት ስ. {ሸፎ}
ማነቆ ስ. {ቅርቅር} ተመ. አነቀ
ማን ተስ. {ማ}
– ለማን {ለመ}
– ከማን {በመ} ገንዘብ ከማን አገኘህ?

ማንኛውም {ማንም}
ማንኛውን {አይነይ}
ማንቁርት ስ. {ኮኬ}
ማንቈርቈሪያ ስ. {መክረጀ፤ እብሪቅ}
ተመ. አንቈረቈረ

ማንኪያ ስ. {ቀርሼ}
ማንዙማ ስ. {መንዙመ}
ማንጆ ስ. {አንገረፋት}
ማንጎ ስ. {ማንጎ}
ማንጠልጠያ ስ. {መቅነጬ}
ተመ. አንጠለጠለ

ማኛ ስ. {ጉመረ ጣፌ}
ማእዘን ስ. {ማዘን፤ ሙረበ}
– አራት ማዕዘን {አራት ማዘን፤
ሙረበ}
ማእድ ስ. {ማደ}
ማክሰኞ ስ. {መገርገበየ}
ማክተሚያ ስ. {መከተሜ}
ተመ. አከተመ

ማዕረገኛ ቅ. {ወሬጋንቾ፥ ማረጋንቾ፥
አግኖታንቾ፤ መቃማንቾ፥ ሱመኜ}
ማዕረግ ስ. {ወሬግ፥ ማረግ፤ መቃም፥
ደረጀ፤ ሱም፥ ዋጅነት}
ማዕቀብ ስ. {ገደበ፤ ከተራት፥ ዳንጌ
በሎት፤ ጬባት} ተመ. ዐቀበ
ማዘንት ስ. {ሾብሮኮ፥ ጎድረት}
ማዝ ስ. {ማዝ}
ማደያ ስ. {ማደየ} ተመ. አደለ
ማደጎ ስ. {ጉድፈቸ} ተመ. ጉዲፈቻ
ማዲያት ስ. {ጥልሜ}
ማዳበሪያ ስ. {ማዳበረ} ተመ. ዳበረ
ማዳወሪያ ስ. {ማዳወሬ}
ማዳፈኛ ስ. {አቀባሮ} ተመ. አዳፈነ

ፈረንከ በመ ረከብከ?

– ከማን ጋር {ተመ ግነ} ከማን ጋር
ሄድክ? ተመ ግነ ሄድከ?

ማኑም {ማንምከ}
ማንኛው {አይታይ}
24

ማድቤት

ምልጥ አለ

ማድቤት ስ. {ማድቤት}
ማዶ ተግ. {አዘር፤ ደላበደል}
– ወዲህ ማዶ {ህኔ አዘር}
– ወዲያ ማዶ {ሀኔ አዘር}
ማጀት ስ. {ጋደ፥ ጎልጌ፤ ደሬ}
ማጅራት ስ. {ግርድድ}
ማገረ ግ. {ዜንገረ፥ ዘንግረ አገደ}
ማገር ስ. {ዘንግር፥ ዜመ} ዛሬ ቆላ

ማጦያ {እማሩቡያን ግዝ} ተመ. አጦለ
ማጫ ስ. {ገበረ} ተመ. አጨ
ማጭድ ስ. 1 • {ዘርዘረ}
2 • {(ከትከሻ ጋር የተያያዘ
አጥንት) በራንገ} ተመ. አጨደ
ሜትር ስ. {ሜትር}
ሜንጦ ስ. {የበሰር እንጥ}
ሜዳ ስ. {ጠበ፥ ባጀ፤ ጀነ፥ ጃሎ}
– የሜዳ አህያ {የገዎ ኡማር፤ ኡማረ
እመስላን ብሳወ}
– የሜዳ ፍየል {ዛሬ}
ምሁር ስ. {ኣሊም፤ ክታበኘ}

ወርጄ ማገር (የማገር እንጨት)
እቆርጣለሁ። አውጄ ቃለ ዮርዳኔ
ዜመ እቆጫሁ።
የዚህ ቤት ማገር እንዴት
ያምራል! ዪታይ ጋር ዘንግር
አይነኮ ያቆምሳን!

ተመ. ተማረ

ምህዋር ስ. {የሳተላይት አነግነ የፕላኔት
ኡንገ}
ምላሰኛ ቅ. {አፈተኘ፥ አውላላኪ፤
አዮ}
ምላስ ስ. {አረመት} ተመ. ላሰ
– ምላሱን አስረዘመ {አረመተከ
አጎደረ፥ ብዤ አዋለከ}
– ምላስ ጐልጒል {የጣይ በደር፤
ያለ-ጣይ}
ምላሽ ስ. 1 • {ክንባየ፥ ጀዋብ}
2 • {ኡፍቲንዞ} ተመ. መለሰ
ምላጭ ስ. {መግለል፤ ምላጬ}

ማገደ ስ. {ማገደ}
– ተማገደ {ተማገደ}
ማገዶ ስ. {እንጬ፤ እማግዴን ግዝ}
ማገገሚያ ስ. {ቀቀዬ}
ማገገሚያ አለ {ቀቀዬ ባለ}
ተመ. አገገመ

ማገጠ ግ. {ተብላከ፤ ማለ ቀበጠ}
– አማገጠ {አብላከ፤ ማለ አትቄበጠ}
ማጉርጥ ስ. {ዪንጫቆ ግርምጥ}
ማጋጣ ቅ. {የትብላከ፤ ማለ የቀበጠ}
ማግ ስ. {ሙስሙስ}
ማግስት ተግ. {ገርበ} ተመ. ነገታ
– በማግስቱ {በገርባይ}
ማጠቃለያ ስ. {መስበቼ፥ አኪቾት}

ተመ. ላጨ

ምልከታ ስ. {ዞፎፎ፤ አዞፋት፥
አዘወራት} ተመ. አመለከተ
ምልክት ስ. {መልከት፥ ሱሙደ፤
ካልት} ተመ. አመለከተ
ምልጃ ስ. {አማላጅነት} ተመ. አማለደ
ምልጥ አለ ግ. {ሙሉግ ባለ}

ተመ. አጠቃለለ

ማጣሪያ ስ. {ወንጠፍቻት} ተመ. አጣራ2
ማጥ ስ. {ቅሌ}
ማጥለያ ስ. {ወንጠፍቻት፤ ማጥሬት}

ተመ. ተመለጠ

ተመ. ጠለለ

25

ምልጥ አደረገ

ምስያ

ምልጥ አደረገ ግ. {ሙሉግ አሼ}

ምርኮ ስ. {ምርኬ} ተመ. ማረከ
ምርኮኛ ስ. {ምርኮኘ፤ የማረኪ}
ምርጊት ስ. {ምርገት} ተመ. መረገ
ምርጥ ስ. 1 • {ሙጥር}
2 • {አዱካሌ፥ ኑድ} ተመ. መረጠ
ምርጫ ስ. {ፈሰሸ} ተመ. መረጠ
ምርኲዝ ስ. {ስከ} ተመ. ተመረኰዘ
ምሰሶ ስ. {መከዞ}
ምሳ ስ. {ባሬ፥ ከሼት (ወለኔ)}
ምሳሌ ስ. 1 • {መሰል፤ ኤሶት}
2 • {መክማቾት፥ መህማቾት}

ተመ. መለጠ

ምሕላ ስ. {አውራደ፤ እባድ፥
መጅሊስ}
ምሕረት ስ. {አውፋት፥ አደጋት}
ተመ. ማረ

ምሕፃረ ቃል ስ. {ኡጥር-ቀውል}
ምሥራቅ ስ. {አይር-መውጨ፤ ሸርቅ}
ምሥራች ስ. {ሀምድኜት፤ ቤዘ፥
ከይራት፥ ሀይራት}
ምረቃ ስ. {ክትመ}
ምሩቅ ስ. {ዳወተኘ፥ ዳወታንቾ፤
የዳወት፥ ያከተመ} ተመ. መረቀ
ምሪት ስ. {ምሳኬ፤ ምሮት} ተመ. መራ
ምራቅ ስ. {ምራቅ}
– ምራቁን ዋጠ {ምራቀከ ዋጠ}
ምራት ስ. {መራት} ተመ. አማት
ምራን ስ. {ምራን}
ምራጭ ስ. {ሹፍሮ፥ ኪንቶ፤ ምጣዬ፥
ምጣይነ} ተመ. መረጠ
ምሬተኛ ስ. {አሽብላታንቾ፥ ሸውተኘ}

ተመ. መሰለ

– ምሳሌ ተናገረ {አክማቼ፥ አህማቼ}
ምስለኔ ስ. {ቱኪ፤ የሹም ወኪል}
ምስል ስ. {ምስል፤ አውከሬ}
ተመ. መሰለ

– ምስለ ቢስ {ምስሌሎ፥ ጡግር}
ምስማር ስ. {ምስማር}
ምስር ስ. {ምሽር}
ምስርች ስ. {ጫፈ ምሽር መንከ እንጥ}
ምስቅልቅል ቅ. {ሱርኩት}

ተመ. መረረ

ተመ. ተመሰቃቀለ

ምሬት ስ. 1 • {ምራቼ}
2 • {አሽብላት፥ ሸውት}

ምስቅልቅል አለ ግ. {ስርክትክት ባለ}
ተመ. ተመሳቀለ

ተመ. መረረ

ምስቅልቅል አደረገ ግ. {ስርክትክት
አሼ} ተመ. ተመሳቀለ
ምስኪን ስ. {የቲም}
ምስክር ስ. {ሻይድ፥ ምስክር}

ምርመራ ስ. {ፍልፋየ፥ ምርመረ}
ተመ. መረመረ

ምርር አለ ግ. {ክሽል ባለ፥ ኑዱድ
ባለ}
ምርቃት ስ. 1 • {ዳወት}
2 • {ፉጀ} ተመ. መረቀ
ምርቅ ስ. {ምርቅ}
ምርት ስ. {አቶት፤ ምርት}

ተመ. መሰከረ

ምስክር አደረገ {አሼደ}
ምስክርነት ስ. {ሻይድነት}
ምስያ ስ. {ሰደ፤ መሳሎ} ተመ. መሰለ

ተመ. መረተ

26

ምስጋና

ምንኲስና

ምስጋና ስ. {አሀተ፤ ሹክር፥ ሀምድ፥
ገለተ} ተመ. አመሰገነ
ምስጢረኛ ስ. {የደል ደቦ፥ ኡጌርቶ፥
ምስጥረኘ}
ምስጢር ስ. {ኡጌር፥ ሺሞ፥ ምስጥር፥
ሞቆ፤ ክናየ}
ምስጥ ስ. {ቅናውሬ}
ምሽት ስ. {ገባት፥ ምሼት} ተመ. መሸ
ምሽግ ስ. {ሽከ፥ ቸገን} ተመ. መሸገ
ምቀኛ ስ. {መሶ} ተመ. ተመቀኘ
ምቀኝነት ስ. {መስነት}
ምታት ስ. {ብላዙዝ} ተመ. መታ
– ራስ ምታት {ፈልጥ}
ምት ስ. {ዉቃት፥ ኒካቸ} ተመ. መታ
– መላ-ምት {በራረ፥ ኩታቸ}
ምትክ ስ. {ቱኪ} ተመ. ተካ
ምቹ ቅ. {ተሜቺሎ፤ ሙቃበል}

– ምንድነው? {ምን ግዝን?}
– ምን ገዶኝ! {ምን መካኝ፥ ምን
ኤደበኝ}
– ምን ጊዜ? {ምን ግነ?}
– ምን ጊዜም {ማነም ግነ፤ ማነም
ወክተ}
ምንባብ ስ. {ቅራት} ተመ. አነበበ
ምንተፋ ስ. {ሀቡጭት፤ ኑጡቅት}
ተመ. መነተፈ

ምንቸት ስ. {ፍልፍሎት}
– ምንቸት አብሽ {የክረሚ በሰር
ወጥ፤ በሱንኬ ያቀኑይ ኮቼ}
ምንዛሪ ስ. {የፈረንከ ጥሜ፥ ምንዛሬ፥
ዝርዝር} ተመ. መነዘረ
ምንዝር ስ. {ዝነ} ተመ. አመነዘረ
ምንደኛ ስ. {በፈረንከ ብለ ያኛን ሰብ፤
ደምወዝተኘ፥ አጅረኘ}
ምንዳ ስ. {የመላዬ ፈረንከ፥ ደምወዝ፤
አጅር፥ ሳበ}
ምንጠራ ስ. {ግሳሼ፥ ግሰን፥ አጊሶት}

ተመ. ተመቸ

ምች ስ. {ግርፋት፤ ምቺ} ተመ. መታ
– ምች መታው {ምቼ ባለይ፥
ተጋረፈይ}
– የምች መድሃኒት {የምቺ ደዊ}
ምቾት ስ. {ተሜቻት፤ አማድ፤
ፈረጃት} ተመ. ተመቸ
ምናምን ስ. {አድጉዝ፥ ሾፍ፥ ማንማን}
– ምናምንቴ ቅ. {ማንማኔ፥ ኡሀቱሀ}
– ምናምንቴያም ቅ. {ኡሀቱሃንቾ}
ምን ተስ. {ምን}
– ለምን? {ለምን?}
– ለምንድነው? {ለምን ግዝን?}
– ምነው? {ምኒን?}
– ምንም {አድም፥ ሀድም፤ ምንም}
– ምን አለ? {ምነ ባለ?}

ተመ. መነጠረ

ምንጣሪ ስ. {ግሳሼ፥ ሁረ፥ ግሰስ}
ተመ. መነጠረ

ምንጣሮ ስ. {ግሳሼ፥ ግሰን፥ አጊሶት}
ተመ. መነጠረ

ምንጣፍ ስ. 1 • {ምንጣፍ፤ ካሊም፥
ሙሰለ}
2 • {(ኬሻ) ጅበ፤ አፈር-ጅበ}
ተመ. አነጠፈ

ምንጭ ስ. {ቡቆ} ተመ. መነጨ
ምንጭር ስ. {የኮሎ ግርጬ}
ምንጭቅ አደረገ ግ. {ኑጡቅ አሼ}
ተመ. መነጨቀ

ምንኲስና ስ. {ሞሎክሴነት}
ተመ. መነኰሰ

27

ምኞተኛ

ሞራ

ምኞተኛ ቅ. {ተሜኛታንቾ}
ምኞት ስ. {ተሜኛት፤ ቲላሎት}

– ሥነ-ምግባር {አቅል፥ ኣዳብ}
ምግብ ስ. {እበሌ እሰኬን ግዝ፤ ሪዝቅ፥
ስንቅ} ተመ. መገበ
– ረዴተ-ምግብ {ሱገ}
ምጣድ ስ. {ምጣድ} ተመ. ጣደ
ምጥ ስ. {ኒጠን፥ አውጠራት፤ ድኒነ፥
ተሜተራት} ተመ. አማጠ
ምጥማጥ ስ. {ምቅምቄ}
ምጥን ስ. {በሱንኬ ያቀኑይ ሹሮ}
ምጥጥ አለ ግ. {ሙጡጥ ባለ}

ተመ. ተመኘ

ምእመን ስ. {ሞሚን፥ ኢማንቶ}
ተመ. አመነ

ምክር ስ. {ምህር፥ ሸዠ} ተመ. መከረ
ምክንያተኛ ስ. {መሳንቾ፤ ኡዝረኘ}
ምክንያት ስ. 1 • {መሰ}
2 • {ኡዝር} ተመ. አመካኘ
ምክክር ስ. {ወባጀ፥ መርቾ}
ተመ. መከረ

ተመ. መጠጠ

ምዕላድ ስ. {ቀማም}
ምዕራብ ስ. {አይር-መግበ፤ ገርብ}
ምዕራፍ ስ. {ሱረ፤ ፈስል}
ምዘና ስ. {ምዛኜ} ተመ. መዘነ
ምዝበራ ስ. {ዝርፌ፤ ቡገኞ}

ምጥጥ አደረገ ግ. {ሙጡጥ አሼ፤
ሙጩቅ አሼ} ተመ. መጠጠ
ምጭጭት ስ. {ዘለንገ}
ምፅዋዕት ስ. {ሰደቀ፤ ዘከ፥ ፊጥር}
ተመ. መፀወተ

ሞላ ግ. {ሜለ}
– ሙሉ {ሙለ}
– ሙላት {ሚላት}
– ማሟያ {እማሜልቡያን ግዝ፥ ያነሰየቀበለ እሜልቡያን ግዝ}
– አሟላ {ማሜለ፥ ያነሰ-የቀበለይ
ሜለ፤ ከመለ}
– ተሟላ {ተማሜለ፥ ያነሰ-የቀበለይ
ሙለ ሆነ፤ ተከመለ}
ሞላላ ቅ. {ሹሉሎ}
ሞላጫ ቅ. {ጥርጌ፥ ሙልግ፥ መላገ}
ሞልቃቃ ቅ. {ሽብሪቆ፥ ፍጭሪቆ፥
ፈርፈሮ} ተመ. ተሞላቀቀ
ሞረሞረው ግ. {ራከመይ}
ሞረደ ግ. {ሞረደ፤ አቦሌ}
– ተሞረደ {ተሞረደ፤ ቦሌ}
ሞረድ ስ. {መውረድ}
ሞራ ስ. {ሞረ}

ተመ. መዘበረ

ምዝገባ ስ. {ምዝገበ፥ ምዝገቤ}
ተመ. መዘገበ

ምደባ ስ. {ረትቦት፤ ምደበ}
ተመ. መደበ

ምድር ስ. {አርዱለ፥ አርደ፤ ደቺ}
– ምድራዊ ዓለም {አዱኒየ}
– አገር ምድር {ባድ ሁል፤ ሳርቁጠል}
– የምድር እንቧይ {ያለ-ጣይ}
ምድብ ስ. {ተርቲብ፤ ምድብ}
ተመ. መደበ

ምድጃ ስ. 1 • {ምጃጀ፥ ምዳጀ፤
ምዳቸ}
2 • {ሾብሮኮ፥ ጎድረት}
ተመ. ነደደ

ምግባር ስ. {ብል}
– ሠናይ ምግባር {ቤዘ ብል}
28

ሞሸረ

ሞጭላፋ

ሞሸረ ግ. {ምራቾተ አሼ፤ ምራቾተ
ሻሼለመ፥ ምራቾተ ሶሬ}
– ሙሽራ {ምራቾት፤ ኩለኘ}
– ተሞሸረ {ምራቾተ ሆነ፤
ተሻሼለመ፥ ተሶሬ}
ሞሸጠ ግ. {ሞሸጠ}
– ሙሽጥ {ሙሽጥ}
ሞቀ ግ. {ሞቄ}
– ሙቀት {ሙቅነ፥ ፉለ}
– ሙቅ 1 • {ሙቅ፤ የሞቄ}
2 • {ሞቀ}
– ማሞቂያ {ያሞቅቡያን ግዝ}
– ተሟሟቀ {ተማሞቄ}
– አሞቀ {አሞቄ}
– አሟሟቀ {አብዳደ፥ አትማሞቄ}
ሞቀሞቀ ግ. {ብቀበቀ} ተመ. አሞቀሞቀ
ሞቃት ቅ. {ሙቅ፥ ፉለ፤ አርገገ}
ሞቅ አለ ግ. {ሞቃነኮ ሆነ}
– ሞቅ አለው {ነሸጠ፥ አሸቀ}
ሞቅ አደረገ ግ. {አሞቃነኮ አሼ}
– ሞቅ አደረገው {ነቀለይ፤ አነሸጠይ}
ሞቅታ ስ. 1 • {ሙቅነ}
2 • {ነሻጠ፥ እሽቅ፥ መደድ}
ሞተ ግ. {ሞተ}
– ሟች {ማቺ}
– ተሟሟተ {ተማሞቴ}
– አሟሟተ {አትማሞቴ}
– የሞት ሞቱን {ቁጥ ባላኔ፥ አዱ
ቁጥተው}
ሞተር ስ. {ሞተር}
ሞተር ብስክሌት {ጠርጠሬ}
ሞት ስ. {ሙት፥ መውት}

– መላከ ሞት {አዝላይል፥ ዝላይል፥
መለከል መውት}
– ዕለተ ሞት {አዘል}
– ጣረ ሞት {ገርገረ}
ሞኝ ቅ. {ገወ፥ ዱዪ፥ ዛንዘ}
ተመ. አሞኘ

ሞኝነት ስ. {ገዊነት፤ ዱይነት}
ሞኞ ስ. {ገዊሾ}
ሞከረ ግ. {ሸረ አንዤ፤ ወብ ባለ}
– ሙከራ {ሸረ ኢንዞት፤ ወብት}
– ተሞካከረ {ሸረ ቲንዣዤ፥
የሳድባደከ ሸረ አንዤ፤ ወብ ወብ
አትራሼ}
ሞከተ ግ. {ጎንደለ}
– ሙክት {ጉንድል}
– አሞከተ {አጎንደለ}
ሞከከ ግ. {ሎቀጠ}
– ሙክክ አለ {ሙሽሉቅ ባለ፥ ሉቁጭ
ባለ፥ ቦዘለ}
ሞክሼ ስ. 1 • {ሱመ-ደባሎ}
2 • {ሶመ፥ ሶሚቴ}
ሞያ ስ. {ብል፤ ኡጌሽነት፥ ሉባምነት፥
ጡርነት} ተመ. ሙያ
ሞጀረ ግ. {ጬበቀ፤ ኬበረ}
– ተሞጀረ {ተጬበቀ}
ሞግዚት ስ. {አቦየ}
ሞጠሞጠ ግ. {አፍከ ሙጥ ባለ፤ አፍከ
ሙጥ ሙጥ ባለ}
– አሞጠሞጠ {አፈከ ሙጥ አሼ፤
አፈከ ሙጥ ሙጥ አሼ}
– ሙጢ {ሙሉሶ፤ አፈ ዞገ፥ መርከተኛ}
ሞጨለፈ ግ. {ሀቡጭ አሼ}
ሞጭላፋ ስ. {ሀቡጬ፥ ሰርቀኘ}
29

ሞጭሟጫ

ሠገረ

ሞጭሟጫ ቅ. {ኢነ ሙጭሙጭ፥
አምጫምጨ} ተመ. አሞጨሞጨ
ሞፈር ስ. {ነዌ፥ ነዋዬ}
ሟሟ ግ. {ባበ፥ ሞዬ}
– አሟሟ {አባበ፥ አሞዬ}
ሟርተኛ ቅ. {ዶዶተኘ፥ ስህረኘ}

ሟርት ስ. {ዶዶ፥ ግኜ፥ ስህር}
ተመ. አሟረተ

ሟሸሸ ግ. {ሞዬ፥ ጦሜ}
– አሟሸሸ {አሞዬ፥ አጦሜ}
ሟች ስ. {ማቺ} ተመ. ሞተ
ሟጨረ ግ. {ጫፈረ፥ ዣረገ}
– ሙጭር {ዥርጌ}

ሠ
ሠለስት ስ. {ሳስት}
– በየሠለስቱ {በሳስት ሳስት}
ሠለጠነ ግ. {ሮሼ፥ ስነጠለ}
– ሥልጠና {ስንጠለ}
– አሠለጠነ {አሮሼ፥ አስነጠለ}
ሠላጤ ስ. {ሉጎ፤ ወሽመጥ}
ሠልስት ተግ. {ሴስት}
ሠልስትና ስ. {ሴስቲነ}
ሠመረ ግ. {ሰመረ፤ ተደበረ፥ ቶገተ}
ሠም ስ. {ካኮ፤ ዋሰ}
ሠሠተ ግ. {አጎዬ ባለ}
– ሥሥት {አጎየ፥ ቃቅረ}
ሠሣች ቅ. {አጎያንቾ}
ሠረዝ ስ. {ብጭር}
– ነጠላ ሠረዝ {ኑጥል-ብጭር}
ሠሪ ስ. {አሺሎ፥ አኚሎ}
– መልካም ሠሪ {ከይራተኘ}
– ሸክላ ሠሪ {አደዋኖ፥ አደኣኖ}
ሠራ ግ. {አኜ፥ አሼ፥ አቤዤ} ጀማል

– ተሠራ {ተረሼ፥ ተቤዤ}
– የሠራ አከላት {ሳብት-ጅስም}
ሠራተኛ ስ. {ብለተኘ፤ ከስበተኘ፥
ከስበኘ፤ የብል ሰብ}
ሠርክ ተግ. {ገባት}
ሠርዶ ስ. {ቆርጦ}
ሠባ ግ. {ማተለ፥ ፈቀረ፤ ጮሜ}
– ሥባት {ፍቅርነ}
– ሥብ {ፉቅር፤ ጮመ}
– አሠባ {አማተለ፥ አፈቀረ፥ አጮሜ}
ሠነቀ ግ. {ሴነቀ፤ ስንቀ አስናጄ}
– ሥንቅ {ስንቅ፥ ሪዝቅ}
ሠነጠረ ግ. {አስናጠረ፤ አክሴሰነ}
– ተሠነጠረ {ተስናጠረ፤ ተክሴሰነ}
– ሥንጣሪ (ሥንጥር) {ሲንጫሮ}
– ሥንጥርጣሪ (ሥንጥርጥር)
{ያክሴሰኒ፤ ቅርጣሜ}
ሠናይ ቅ. {ቤዘ፥ ከይር}
– ሠናይ ምግባር {ቤዘ ብል}
ሠገረ ግ. {ሰገረ}
– ሥግረት {ስግርነ}
– ሥግሪያ {ስግሬ}
– አሠገረ {አሰገረ}

ክፉ ነገር ሠራ። ጀማል ቦዘ ግዘ
አኜ። ጀማል ጀበና ሠራልኝ።
ጀማል ጀበነ አቤዤኝ።

– ሥራ {ብል፥ ኡሳቸ፥ ከስብ}
– ቤት ሠራ {ጋረ መኜ}
30

ሠጋር

ሥዕል

ሠጋር ቅ. {ስናር፥ ሰጋር}
ሠግር ስ. {(የወር መባቻ ዋዜማ) ሻግረ}
ሣለ ግ. {ምስለ አቤዤ፤ ሜሰለ}
– ሥዕል {ምስል}
– አሣለ {ምስለ አትቤዤ}
ሣሣ1 ግ. {ሱሴ ሆነ፥ ቀጠነ ፥ በጫጩረ
ሆነ} የዘራሁት ጤፍ ሣሥቷል።

ሥሥታም ቅ. {ብስ፥ በኪል፥
አጎያንቾ፥ ጠንቀ}
ሥሥታምነት ስ. {ብስነት፥ በኪልነት፥
ጠንቂነት}
ሥሥት ስ. {አጎየ፥ ቃቅረ} ተመ. ሠሠተ
ሥራ ስ. {ብል፥ ከስብ፥ ኡሳቸ}
ተመ. ሠራ

– ሥራ ወዳድ {ከስበተኘ፥ ከስበኘ}
– ሥራ ጠል {አጎባቺ፥ ተምታሃቺ}
– ሥራ ፈት {ብሌለቦ}
– እንሰት የመፋቅ ሥራ {ኡሳቸ}
ሥራተኛ ቅ. {እልበተኘ፤ አደብቶ፥
አቅለኘ}
ሥር ስ. {ስር}
– ልብ ሥር {ፈሬ}
ሥርዓት ስ. {እልብ፥ አዳብ፥ አቅል፥
ስራት፤ ሸርጥ}
– ሥርዓት የለሽ {እልቤሎ፥
አደቤሎ፥ አቅሌሎ}
ሥቃየኛ ቅ. {አዛንቾ}
ሥቃይ ስ. {ሙካረ፥ ወቀሰ፥ አዘ፥
ጠበቀት} ተመ. አሠቃየ
ሥብ ቅ. {ፉቅር፥ ጮመ} ተመ. ሠባ
ሥነ-ልሳን ስ. {ስነ-ሉገ}
ሥነ-ምግባር ስ. {አቅል}
ሥነ-ሥርዓት ስ. {አዳብ}
ሥንቅ ስ. {ስንቅ፥ ሪዝቅ} ተመ. ሠነቀ
ሥንቆ ስ. {ሙዥሎ}
ሥንጣሪ ስ. {ሲንጫሮ} ተመ. ሠነጠረ
ሥንጥር ስ. {ሲንጫሮ} ተመ. ሠነጠረ
ሥንጥርጥር ስ. {ያክሴሰኒ፤ ቅርጣሜ}

የዘራሁዪ ጣፌ ቀጠናን።

– ሥሥ {ሱሲ፥ ቀጪን፤ በጫጩረ፥
ልጠ}
– አሣሣ {ሱሴ አሼ፤ አቀጠነ፥
በጫጩረ አሼ}
ሣሣ2 ግ. {ተመረረ} ለልጇ ሣሥታ
ሥራ ለቀቀች። ለጩሎሸ
ተመረርታኔ ብለ ገፈርት።

– አሣሣ {መረረ፤ አጎዬ አትሬሼ}
ሣር ስ. {ሳር}
– ጠጅ ሣር {ደጌ ሳር}
ሣጥን ስ. {ምራጌዘ፤ ሳጥን}
ሤረኛ ስ. {ኦገታንቾ፥ ኦገተኘ፤
ምህረኘ} ተመ. አሤረ
ሤራ ስ. {ኦገት፤ ምህር}
ተመ. አሤረሥላቅ ስ. {ዞቀ፥
ናጨ} ተመ. ተሣለቀ
ሥልጠና ስ. {ስንጠለ} ተመ. ሠለጠነ
ሥልጣን ስ. {ቀድር፤ ዋጅነት፥
ሹምነት}
– በትረ-ሥልጣን {ጎንደር}
– ባለሥልጣን {ቀድረተኘ፤ ዋጂ፥
ሹም}
ሥሥ ቅ. {ሱሲ፥ ቀጪን፤ በጫጩረ፤
ልጠ} ተመ. ሣሣ1
– ሥሥ ዳቦ {አልባቡጫት}

ተመ. ሠነጠረ.

ሥዕል ስ. {ምስል} ተመ. ሣለ.
31

ሥጋ

ረከሰ

ሥጋ ስ. {በሰር}
– ሐፍረተ ሥጋ {ማል-ቃም}
– ቊርጥ ሥጋ {ሹቱረ}
– የሥጋ ዘመድ {አጥም-በሰር}
– ግብረ ሥጋ {ያባች-እንዳች ሩክቦ}
ሥጋማ ቅ. {በሰራታም}
ሥግረት ስ. {ስግርነ} ተመ. ሠገረ.

ሥግሪያ ስ. {ስግሬ} ተመ. ሠገረ.
ሦስተኛ ቅ. {ሼሽትለኜ፥ ሼሽተኜ}
– ሦስተኛ ቡና {ጮምቦ}
ሦስቴ ተግ. {ሼሽተ ግነ}
ሦስት ቅ. {ሼሽት}

ረ
ረሐጥ ቅ. {ኦርጮቆ፤ ሌፈቶ}
ረመዳን ስ. {ረመዳን}
– የረመዳን ፍቺ {የሮሬይ ፍቼ፤
ኢደልፊጥር}
ረመጥ ስ. {ረመጥ}
ረሰረሰ ግ. {ጩቡሉቅ ባለ}
– አረሰረሰ {ጩቡሉቅ አሼ}
ረሳ ግ. {ረሰ}
– ተረሳ {ተሬሰ}
– አረሳሳ {አትራሬሰ}
– አስረሳ {አትሬሰ}
ረሺ ቅ. {ረሺሎ}
ረቂቅ ቅ. {ሱቁጥ} ተመ. አረቀቀ
ረበረበ ግ. {ጮጨ አሼ፤ ርብ አሼ}
– ተረበረበ {ጮጨ ባለ፤ ርብ ባለ}
– ተረባረበ {ቲጋገዘ}
– ርብራብ {ጮጨ}
ረበሸ ግ. {ተምባከሰ አለቀ፥ ደመቄ
ባለ}
ረቢ ቅ. {ፈካኚ፤ ፋራንቾ}
ረባ1 ግ. {ፈየደ፥ ድገለለ}
ረባ2 ግ. {ፈከነ}
– ርቢ 1 • {መግዞ፥ ፍካኘ}

2 • {ወቸ}

– ተራባ {ተፋከነ}
– አረባ {ገዘ፥ አፈከነ}
– አራባ {አትፋከነ}
– እርባታ {መግዞ}
ረባዳ ቅ. {ረበቶ፥ ረበቀ}
ረብ ስ. {ፋረ}
ረብሸኛ ቅ. {ተምባከሳንቾ፥ ደመቃንቾ}
ረብሻ ስ. {ተምባከሰ፥ ቡክቶ፤ ደመቀ}
ረታ ግ. {ረተ፤ ጦኜ፤ ሀቀ በደ}
– ተረታ {ተረተ፤ ተጦኜ፤ ሀቀ ተበደ}
ረቺ ስ. {ረቺሎ}
ረከሰ ግ. 1 • {ረከሰ}
2 • {ተነጀሰ፤ ከሰረ}
– መርከስ {ርካሸ፤ ክሳረ}
– ርካሽ {ሩክስ፤ የከሰረ}
– ርክስ አለ {ርክሽ ባለ}
– አረከሰ 1 • {አረከሰ}
2 • {አነጀሰ፥ ነጀሰ}
– አረካከሰ 1 • {አርካከሰ}
2 • {አምሳሰተ፤ አምላላዤ}
– አራከሰ {አምላዤ፤ አርካከሰ}
– እርኩስ 1 • {ንጃሰ፥ ነጃሰ}
32

ረከቦት

ረጋ

– አረገበ {ለጭ አሼ}
ረገብ አለ ግ. {ኤክ ባለ፥ ሆጥ ባለ፥
ገብ ባለ፤ ለጭ ባለ}
ረገብ አደረገ ግ. {ኤክ አሼ፥ ሆጥ
አሼ፥ ገብ አሼ፤ ለጭ አሼ}
ረገጠ ግ. 1 • {ድረደረ፥ ድራደረ}

2 • {አዘማጂ፤ ቦዛኖ፥ አድወ}

ረከቦት ስ. {የሲን ገንጨ}
ረካ ግ. {ረቼ፥ ጦፌ፤ ርቅ ባለ፥ ተስ
ባለይ}
– አረካ {አረቼ፥ አጦፌ፤ ርቅ
አትሬሼ፥ ተስ አትሬሼ}
– እርካታ {ረቻት፥ ጡፈ፤ ርቅት፥
ተስት}
ረዘመ ግ. {ጎደረ፥ ግዶሬ፥ ጉደሬ}
– ርዝመት {ጉድርነ}
– ተራዘመ {ጋጎደረ፥ ግዳዶሬ}
– አረዘመ {አጎደረ፥ አግዶሬ፥
አጉደሬ}
– አራዘመ {አጋጎደረ፥ አግዳዶሬ}
– አስረዘመ {አትጎደረ፥ አግዶሬ}
ረዥም ቅ. {ጉደር፥ ግዶር}
ረዳ ግ. {አገዘ፥ አካበ}
– እርዳታ {ኡግዠን፥ እጋዠ፥
እግዛን}
ረዳት ስ. {አትካፋዪ፥ አጋዢሎ፤
አውል}
ረዴታም ቅ. {ሱጋንቾ}
ረዴት ስ. {በረከ}
ረዴተ-ምግብ {ሱገ}
ረድፍ ስ. {ጎመ፤ ሰፍ፥ ማረ}
ረገመ ግ. {ሰደበ}
– ተረገመ {ተሰደበ}
– ተራገመ {ጡማሜ ባለ፥ ተሳደበ}
– ተራጋሚ {ጡማማንቾ}
– እርጉም {የስድብት፥ የሰደቢ፤
አዘማጂ}
– እርግማን {ጡማመ፥ ስድብት}
ረገበ ግ. {ለጭ ባለ}

አለጫማ መሬት አይረግጥም።
ጫመ ፈሬ ደቼ እለድረድር።
ቁርበቱን በጭቃ እግሩ ረገጠው።
ገልባይ በጭቀ እንግርከ
ድራደረይ።
2 • {ረገጠ፤ በጦሎ ባለ} ጀማልን

በቅሎ ረገጠው። ጀማልነ ቦቅሎ
ረገጠይ።

–
–
–
–

መርገጥ {ዮፋለ ወደሮ}
ተራገጠ {ተራገጠ}
ተራጋጭ {ተራጋጪሎ፤ ጦላም}
አስረገጠ {አድሬደረ፥ አድራደረ፤
አትሬገጠ}
– እርግጫ {መርጊጬ፥ ጦሎ}
ረገጣ ስ. {ርጋጬ፥ መርጊጬ፤ ጦሎ}
ረገፈ ግ. {ረገፈ፥ ተረገፈ}
– ርጋፊ {ርጋፌ፤ ሩግፍ}
– አረገፈ {አረገፈ}
– አረጋገፈ {አርጋገፈ}
– ተራገፈ {ተራገፈ}
– አራገፈ {አትራገፈ፤ አረገፈ}
– አስረገፈ {አትሬገፈ}
ረጋ ግ. {ጋገ፥ ረገ}
– ተረጋጋ {ረጀ ረጀ ባለ፤ ሰበረ፥
ቀልብከ ሽፍ ባለ}
– አረጋ {አጋገ፥ አረገ}
– አረጋጋ {ረጀ ረጀ አሼ}

33

ረጋ አለ

ራስ

– እርጋታ {ረጃት፤ ሰብር፤ ሽፍት፥
ወፍት}
– እርጎ {ሩጊ፤ ቄሶ፥ ዮሾ አይብ}
ረጋ አለ ግ. {ረጀ ባለ}
– ረጋ ያለ {ረጃተኘ፥ ረጃታንቾ፤
አደብቶ}
ረጋ አደረገ ግ. {ረጀ አሼ}
ረግረግ ስ. {ሌጵሌጶ፥ ሌብሌቦ፤ ሾሸ}

– አረፋፈደ {አማማለተ}
– አርፋጅ {አማላቺ፥ ጨረ-ማጬ}
ረፋድ ስ. {ፈረዝ-ቡርደ}
ሩሕ ስ. {ሩህ}
ሩቅ ቅ. {ሩቅ፤ ገደር} ተመ. ራቀ
ሩብ ቅ. {ቅንጥ}
ሩኅሩኅ ቅ. {ደለ-ቀል፥ ተመራሪ፥
ምራንቾ፥ አዛኚሎ፤ ረሂም}

ተመ. አረገረገ.

ተመ. ራራ

ረጠበ1 ግ. {ረጠበ}
– እርጥባን {ርጥባን}
ረጠበ2 ግ. {ቦሰቀ፥ ራሰ}
– አረጠበ {አቦሰቀ፥ አራሰ}
– እርጥብ {ቡስቅ፥ ሩስ}
ረጣቢ ስ. {ረጣቢሎ}
ረጨ ግ. {ፍነጬ}
– ተረጨ {ተፍነጬ}
– ተራጨ {ተፍናጬ}
– አራጨ {አትፍናጬ}
– አስረጨ {አትፍኔጬ}
ረጭ አለ ግ. 1 • {ጩ ባለ} ሰው

ሩጫ ስ. {ሩዋጬ፥ መርዊጬ}
ተመ. ሮጠሪሕ ስ. {ደምቱኬ}
ሪቅ ስ. {የሮሬ አይሰርቆ} ተመ. ጎታ
ሪዛም ቅ. {ዱራም}
ሪዝ ስ. {ዱረ}
ራራ ግ. {ደለ-ቀለ ሆነ፥ ተመረረ፤
አዘነ}
– ርኅራኄ {ደል-ቀልነት፥ ተመረሮት፥
እዛኘ፥ ምራቼ፤ ሪህምነ}
– ሩኅሩኅ {ደለ-ቀል፥ ተመራሪ፥
ምራንቾ፥ አዛኚሎ፤ ረሂም}
– አራራ {ደለ-ቀለ አሼ፥ ተመራሬ
አሼ፥ አቴዘነ፤ መረረ}
ራሰ ግ. {ራሰ}
– አራሰ {አራሰ}
ራስ1 ተስ. {ገግ} ይህን መጽሐፍ

ሁሉ ገበያ ስለሄደ ሰፈሩ
ረጭ ብሏል። ሰብ ሁል ገበየ
ሌደኮ ቡርዳይ ጩ ባላን።
2 • {ጭን ባለ፤ ሽፍ ባለ፥ ወፍ

ለጀማል ለራሱ ስጠው። እነይ
ክታበ ለጀማል ለገግከ ዋበይ።

ባለ} አስተማሪው ስለመጣ
ተማሪዎች ረጭ አሉ። አሽርጌታይ
ለመጠኮ ደረሳሶይ ጭን ባሉ።

– ራሱን ሳተ {ቀልበከ ደለ}
– ራሱን ቻለ {ገገከ አቀተለ}
– ራሱን አወቀ {ቀልበከ ቻለ}
– ራስ ወዳድ {ነብሰ-ቦዝ፤ ጎራም}
ራስ2 ስ. {ዱም} ራሱ ላይ ባርኔጣ

ረጭ አደረገ ግ. {ጩ አሼ፤ ሽፍ አሼ፥
ወፍ አሼ}
ረፈረፈ ግ. {ሪፈረፈ}
– ተረፈረፈ {ተርፈረፈ}
ረፈደ ግ. {ማለተ}
– አረፈደ {አማለተ፥ ጨረ-ማጬ ሆነ}

አድርጓል። በድምከ ቆቤ አገባን።

– ራሰ በራ {ሰዳዳም}
34

ራስ ምታት

– ራስ ቅል {ቁሉሎ}
ራስ ምታት {ፈልጥ፤ ዳንፈልጥ}
– ራስ ምታት አመመው {ዱመከ
ፈለጠይ}
– ራስ ፍልጠት {(ኃይለኛ ራስ
ምታት) ዳንፈልጥ}
ራስጌ {ድሚጌ}
ራቀ ግ. {ራቀ}
– ሩቅ {ሩቅ፤ ገደር}
– ርቀት {ሩቅነ}
– ተራራቀ {ተራራቀ}
– አራራቀ {አትራራቀ}
– አራቀ {አራቀ}
– አንጀት ራቀው {ደልከ አሰቀለ}
ራቁት ስ. {ገሬ} ተመ. አራቈተ
ራበ ግ. {ጎሮ ኤንዘ}
– ተራበ {ደልከ አሰቀለ፤ መሸቀ
ኤንዘይ፥ ጎሮ ኤንዘይ፥ እበላን
ቀበጠ፤ ራከመይ}
– አስራበ {ጎሮ አቴንዜ}
ራብ ስ. {ጎሮ፤ መሸቀ፥ ማቅባለ}
ራብተኛ ስ. {ጎራንቾ፥ ራከማንቾ፤
መሸቃንቾ፥ ማቅባላንቾ፤ ደልከ
ያሰቀለ}
ራት ስ. {ኡርባት} ተመ. እራት
ራዕይ ስ. {እሻረ}
– ባለራዕይ {እሻራንቾ}
ራጅ ስ. {ራጂ}
ሬሳ ስ. 1 • {ሬሰ፥ ጅናይዝ}
2 • {ሙታኜ} ተመ. ሙትቻ
ሬዲዮ ስ. {ራዲዮን}
ርስት ስ. {ሸመኜ፥ እርስት} ተመ. አረሰ

ርቀት ስ. {ሩቅነ} ተመ. ራቀ
ርቢ ስ. 1 • {መግዞ፥ ፍካኘ}
2 • {ወቸ} ተመ. ረባ2
ርብራብ ስ. {ጮጨ} ተመ. ረበረበ
ርችት ስ. {ወሪቅ}
ርኅራኄ ስ. {ደል-ቀልነት፥ ተመረሮት፥
እዛኘ፥ ምራቼ፤ ሪህምነ}
ተመ. ራራ

ርካሽ ቅ. {ሩክስ፤ የከሰረ} ተመ. ረከሰ
ርክስ አለ ግ. {ርክሽ ባለ} ተመ. ረከሰ
ርዝመት ስ. {ጉድርነ} ተመ. ረዘመ
ርዝማኔ ስ. {ጉድርነ}
ርዝራዥ ስ. {ቀንቀኜ፥ ቅሬቶ}
ርጋፊ ስ. {ርጋፌ፤ ሩግፍ}
ተመ. ረገፈሮማን ስ. {ሩማን}
ሮጠ ግ. {ረወጠ}
– ሩጫ {ሩዋጬ፥ መርዊጬ}
– ተሯሯጠ {ተራወጠ፥ ተራራወጠ}
– አራወጠ {አትራወጠ፥ አትራሬወጠ፤
አሳደደ}
– አስሮጠ {አትሬወጠ}
– አሯሯጠ {አትራወጠ፥ አትራሬወጠ}
ሮጥ አለ ግ. {ሩዉጭ ባለ፥ ፍድድ
ባለ}
ሮጥ ሮጥ አለ {ሩክሩክ ባለ፥ ዱልዱል
ባለ}
– ሮጥ ሮጥ ማለት {ሩክሩክት፥
ዱልዱልት}
ሮጥ አደረገ ግ. {ሩዉጭ አሼ}
ሮጥ ሮጥ አደረገ {ሩክሩክ አሼ፥
ዱልዱል አሼ}
ሯጭ ቅ. {ረዋጪ፤ ረዋጪሎ}

35

ሰልፈኛ

ሰ
ሰለለ1 ግ. {ስለተተ}
– ሰላላ {ሱልቱት}
– አሰለለ {አስለተተ}
ሰለለ2 ግ. {ዶዬ ባለ፤ አዞፌ፤ ሰለለ}
ሰላይ {ዶያንቾ፤ አዞፊሎ፤ ሰላይ}
– ስለላ {ዶየን፤ አዞፋት፥ ስለለ}
– አሰለለ {ዶዬ አትሬሼ፤ አሰለለ}
ሰለመ ግ. {ሰለመ}
– ሙስሊም {ሙስሊም}
– ሰላምታ {ሰላመቼ}
– ተሳለመ {ሰላመቼ ባለ፤ ተስላመተ}
– አሰለመ {አሰለመ}
– እስላም {እስላም}
– እስልምና {እስሊምነ}
– አዲስ የሰለመ {ሰለምቴ}
ሰለቀ ግ. {ሴለቀ}
– ስልቅ {ሱሉቆ}
ሰለበ1 ግ. {ጉጄ በደ፤ አትራሼ፥
አረሽነተ አሼ}
– ሰላቢ {አረሺ፤ ጎጄ}
ሰለበ2 ግ. {መረጠ፤ አባች-ቃመ ቆጬ}
– ሰላቢ {መራጪ፤ አባች-ቃመ ቆጪ}
– ስልብ {አባች-ቃመ ሙርጥ፤
ሱልብ}
ሰለባ1 ስ. {ምሰ}
ሰለባ2 ስ. {አትራሻት፤ ጎጄ ብዶት}
ሰለተ ግ. {ሶቴ አደነ፥ ሶኮኬ አደነ}
ሰለታ ስ. {ሶኮኬ፥ ሶቴ}
ሰለቸ ግ. 1 • {ሳቼ ባለ፤ ጠገረ}
2 • {ተምታሀተ}

– ተሰላቸ {ሳቼ ተባባለ፤ ሳቼ ተማኜ}
– ስልቸታ {ሳቸን፥ ሳተን፤ ጥግራቼ}
– ስልቹ {ሳቼ ባዪሎ፥ ሳተነኘ፤
ተምታሃቺሎ}
– አሰለቸ 1 • {ሳቼ አትሬሼ፤
አጤገረ}
2 • {አትምታሀተ}
– አሰልቺ {ሳቼ አትሬሺሎ}
ሰላ ግ. {ቦሌ} ተመ. ሳለ2
ሰላላ ቅ. {ሱልቱት} ተመ. ሰለለ1
ሰላማዊ ቅ. {ወገሬታንቾ፤ አማናንቾ}
ሰላም ስ. {ወገሬት፤ አማን፥ በስጥ}
– ሰላም የለሽ {ወገሬቴሎ}
ሰላምተኛ ስ. {ወገሬታንቾ፤ ሰላመቼ
ባዪ}
ሰላምታ ስ. {ሰላመቼ} ተመ. ሰለመ
– ሰላምታ ሰጠ {ሰላመቼ ባለ}
ሰላቢ1 ቅ. {አረሺ፤ ጎጄ} ተመ. ሰለበ1
ሰላቢ2 ቅ. {መራጪ፤ አባች-ቃመ
ቆጪ} ተመ. ሰለበ2
ሰላት ስ. {(ስግደት) ሰላት}
ሰላወት ስ. {ሰላወት፤ የነቢ መድህ}
– ሰላወት አለ {ሰላወተ ባለ፥ ነቢነ
መደሀ}
ሰላይ ስ. {ዶያንቾ፤ አዞፊሎ፤ ሰላይ}
ተመ. ሰለለ2

ሰሌን ስ. {ሰሌ}
ሰሌዳ ስ. {ለውህ}
– የሰሌዳ ቍጥር {ታርገ}
ሰልፈኛ ስ. {ሰፈኘ፤ ሰልፈኘ}

36

ሰልፍ

ሰርግ

ሰልፍ ስ. {አቄጠላት፥ ሰፍ፤ ሰልፍ}

– ስሪያ {ጨንቀርት፥ እሳየ፤ ዪራሳእንስት ሩክቦ}
– ተሰረረች {ታሰልት፤ ኡረ በዳት፥
ዉረ በዳት}
– አሰረረ {አቴሰለ፤ ሶሮሬ አትሬሼ፥
ኡረ አትቤደ፥ ዉረ አትቤደ}
ሰረሰረ ግ. {ስረሰረ፤ ፋገረ}
– መሰርሰሪያ {መሰርሰሬ}
– ሰርሳሪ {ሰርሳሪሎ፤ ፋጋሪሎ}
– ስርሰራ {ስርሰሬ}
ሰረሰር ስ. {ምድምድር፤ ያንጫጥመ
አምቦ መይ}
ሰረቀ ግ. {ሰረቀ}
– ስርቆሽ {ሰርቅ}
– ተሰረቀ {ተሰረቀ}
– ተሳረቀ {ተሳረቀ}
– አሰረቀ {አሴረቀ}
ሰረዘ ግ. {ሰረዘ፥ ክትበተ አጠፈ፤
የቀሰደዪ ግዘ አደገ}
– ስረዛ {ስራዤ}
ሰረገ1 ግ. {ቦሎቾ አሼ፥ ድግላዬ አሼ፤
ብተረ አሼ}
ሰረገ2 ግ. {አሳቼ}
ሰራቂ ስ. {ሰርቀኘ}
ሰራዊት ስ. {ግፋት፤ ሼተማት፥
ጉባነት}
ሰርሳሪ ስ. {ሰርሳሪሎ፤ ፋጋሪሎ}

ተመ. ተሰለፈ

ሰመመን ስ. {ስልክት}
ሰመጠ ግ. {ጬለቀ፤ ተስለመጠ}
– አሰመጠ {አጬለቀ፥ ስለመጠ፥
አስለመጠ}
– ስምጥ {ጢለ}
ሰማ1 ግ. {ሞቄ}
– አሰማ {አሞቄ}
ሰማ2 ግ. {ሰመ}
– ስሚ {ባዮ}
– ይስሙላ {ባተበሌ}
– ስማ በለው {ቱርጁማን፥ ሱመበሌ}
– ስሞታ {ምሸን}
– ተሰማ {ተሴመ}
– አሰማ {አሴመ}
ሰማኒያ1 ስ. {ንከ}
– ሰማኒያ አሰረ {ንከ አገደ}
– ሰማኒያ አወረደ {ንከ አወረደ}
– የሰማኒያ ሚስት {የንከ ምሽት}
ሰማኒያ2 ቅ. {ሱምነ፥ ሱሙት አስር}
ሰማዕት ስ. {ሙጃሂድ፤ ፈለ}
ሰማያዊ ቅ. {ሰመይ ደነ፤ ሰመይ-መንከ}
ሰማይ ስ. {ሰመይ}
– ሰማይ ቤት {አኬረ፥ አሄረ፤ ያቅ
ጌ}
ሰሜን ስ. {ቅልበ፤ የደቺ ቀኚት}
ሰም ስ. {ዋሰ፤ ካኮ}
ሰሞነኛ ቅ. {ታብቸኜ}
ሰሞን ተግ. {ታብ፥ ታብቸ}
ሰረረ ግ. {አሰለ፤ ጨንቀር ባለ፤ ሶሮሬ
ባለ}

ተመ. ሰረሰረ

ሰርናም ቅ. {ኮንኮናም}
ሰርን ስ. {ኮንኮነ}
ሰርገኛ ስ. 1 • {አማሞት}
2 • {ወሳቦ ጣፌ፤ ጉመራ-ቡሸ
ጣፌ}
ሰርግ ስ. {ቦሎቾ፤ ድግላዬ}
37

ሰስ

ሰበብ

– ሰርግና ምላሽ {አማድ፤ ያቻሊኮ
ብሎ ስኮት፥ ዠንጥ}
– የሰርግ ስጦታ {ሸረሮ፥ የደንበዬ}
– የሰርግ ዋዜማ {ማንደሮ}
ሰስ ስ. {ዛሬ}
ሰቀለ ግ. {ሰቀለ}
– መስቀል 1 • {ስቃየ፥ ስቀሎት}
2 • {መስቀል፤ ያማረ አረፈ}
– መስቀያ {እሰቅሉቡያን ግዝ፤
ሽንጥር}
– ስቅለት {ስቅለት፥ ያማረ ኢድ}
– ስቅላት {ስቃየ}
– ተሰቀለ {ተሰቀለ}
– አሰቀለ {አሴቀለ}
ሰቀላ1 ስ. {ወጎ፥ ኦጎ}
ሰቀላ2 ስ. {ስቅለት}
ሰቀቀናም ቅ. {ምካታንቾ፤ ማቅባላንቾ}
ሰቀቀን ስ. 1 • {አዘ፤ ምካት}
2 • {መንችት፤ ማቅባለ}

–
–
–
–
–
–

ስብርባሪ {ቅርጣሜ}
ስብር አለ {ሱቡር ባለ፥ ቀርፈ ባለ}
ተሰበረ {ተሰበረ}
ተሰባሪ {ተሰባሪ}
ተሰባበረ {ተስባበረ}
አሳበረ 1 • {አሳበረ}
2 • {ሾረረ፥ አንጨ-ቆጮ ሄደ}
ሰበራ ስ. {ስባረ፤ ስበሮት}
ሰበሰበ ግ. {ጭም አሼ፥ ስበሰበ፤ ጠጵ
አሼ፤ ኤለለ}
ሰባሰበ {ስባሰበ፥ ጭምጭም አሼ}
ሰብሰብ አለ 1 • {ጭምጭም ባለ፥
ጠብጠብ ባለ፥ ጠብጠጵ ባለ፥
ስብስብ ባለ}
2 • {ተጬፈረ}
ሰብሰብ አደረገ 1 • {ጭምጭም አሼ፥
ጠብጠብ አሼ፥ ጠብጠጵ አሼ}
2 • {አጬፈረ}
– ስብሰባ {ሜልቾ፥ ስብሰበ}
– ስብስብ {ሱብሱብ፤ ጭምት}
– ተሰበሰበ {ጭም ባለ፥ ቴለለ፥
ተስበሰበ}
– ተሰባሰበ 1 • {ተስባሰበ፥ ጭምጭም
ባለ}
2 • {ተፋፌሬ}
– አሰባሰበ {አስባሰበ፤ ፋፌሬ}
ሰበሰብ ስ. {ስብሳቦ}
ሰበበኛ ቅ. {ሰበባንቾ፥ ሰበበኘ፤
ሰከባንቾ}
ሰበብ ስ. {መሰ፥ ሰበበ፥ ዳፈ፤ ሰከበ፥
አሾፋት}
– አሳበበ {መሰ አሼ፥ ሰበበ አሼ፤
አሾፌ}

ተመ. ተሳቀቀ

ሰቀጠጠ ግ. {ሽጥጥ ባለ}
– ስቅጠጣ {ሽጥጣት}
– ስቅጥጥ አለ {ሽጥጥ ባለ}
– አሰቀጠጠ {ሽጥጥ አትሬሼ}
ሰቅጣጭ ቅ. {ሽጥጥ አትሬሺሎ}
ሰቆቃ ስ. {አዘ}
ሰበረ ግ. {ሰበረ}
– ሰባበረ {ስባበረ፥ ሽመሸመ}
– ሰባሪ {ሰባሪ}
– ሰባራ {ሱብር፤ አኒገሎ}
– ስባሪ {አኒገሎ}
– ስብራት {ስብራት}
38

ሰበከ

ሰነድ

ሰበከ ግ. {ኬዘበ፥ ሰበከ፤ እልመ
ኤወደ፥ ዋዘ ኤወደ}
ሰባኪ {ኬዛቢ፥ ሰባኪ፤ እልመ ኤዋጂ}
– ስብከት {ኪዝቦት፥ ስብከት፤ እልም
ኢውዶት፥ ዋእዘ}
ሰበካ ስ. {ኪዝቦት፥ ስብክ፤ እልመ
ኢውዶት፤ መውጠ፥ በርበሬ}
ሰባ ቅ. {ስበ}
ሰባሪ ስ. {ሰባሪ}
ሰባራ ቅ. {ሱብር፥ አኒገሎ} ተመ. ሰበረ
– ዐይነ ሰባራ {ኢነ-ሌም}
ሰባሰበ ግ. {ስባሰበ፥ ጭምጭም አሼ}

ሰብአዊነት ስ. {ሪህምነ፤ ተመረራት}
ሰተት አለ ግ. {ሰተት ባለ፥ ጌሽ ባለ}
ሰተት አደረገ ግ. {ሰተት አሼ፥ ጌሽ
አሼ}
ሰታቴ ስ. {ሳይረ}
ሰነቀረ ግ. {ስነቀረ}
– ተሰነቀረ {ተስነቀረ}
– ስንቅር {ሱንቁር}
– ስንቅር አለ {ስንቅር ባለ}
– ስንቅር አደረገ {ስንቅር አሼ}
ሰነበተ ግ. {ስነበተ}
– መሰንበት {ስንበቼ}
– መሰንበቻ {መሰንበቸ}
– ተሰናበተ {ተስናበተ}
– አሰነበተ {አስነበተ}
– አሰናበተ {አስናበተ}
ሰነከለ ግ. 1 • {ሰከለ፥ ሰካሌ ባለ}
2 • {ኮተበ፥ ኩቱጴ ባለ፥ ኩቱቤ
ባለ፤ ዱሎ አኜ}
– መሰንከያ {ሰካለ}
– ሰንካላ {ሱንኩል፤ ሸንካለ}
– ስንከላ {ስካየ}
– ስንኩል {ጅስመ-ቁብል፤ ኡርዱሎ፥ ሱንኩል}
– ተሰነከለ {ተሰከለ፥ ተኮተበ፤ ዱሎ
ሆነ}
ሰነዘረ ግ. 1 • {ስነዘረ}
2 • {ወብ ባለ}
– ስንዘራ 1 • {ስኒዛሬ}
2 • {ወብት}
– ስንዝር {ስንዝር}
ሰነድ ስ. {ዶሴ፥ ሰነድ}

ተመ. ሰበሰበ

ሰባበረ ግ. {ስባበረ፤ ሽመሸመ}
ተመ. ሰበረ

ሰባት ቅ. {ሳብት}
ሰባተኛ {ሳብትለኜ}
ሰባቴ {ሳብተ ግነ}
ሰባኪ ስ. {ኬዛቢ፥ ሰባኪ፤ እልመ
ኤዋጂ} ተመ. ሰበከ
ሰብል ስ. {ሰብል}
ሰብሰብ አለ ግ. 1 • {ጭምጭም ባለ፥
ጠብጠብ ባለ፥ ጠብጠጵ ባለ፥
ስብስብ ባለ}
2 • {ተጬፈረ} ተመ. ሰበሰበ
ሰብሰብ አደረገ ግ. 1 • {ጭምጭም
አሼ፥ ጠብጠብ አሼ፥ ጠብጠጵ
አሼ}
2 • {አጬፈረ} ተመ. ሰበሰበ.
ሰብቀኛ ቅ. {አሻናኚ፥ ክዝበኘ፥
አለበጆ፥ መርከ ወሳጆ}
ሰብቅ ስ. {ኩሽት፥ ክብዝ፤ አሻኖት፥
አለበጅት፥ ክብዘ አትጊራግቦት}
ተመ. አሳበቀ

39

ሰነገ

ሰካ

ሰነገ ግ. {ኩርቼ ባለ፤ በርበሬ ነደለ፥
በርበሬ አገበ ኤንዜ}
– ስንግ {በርበሬ ኑድል}
– ተሰነገ {በርበሬከ ተነደለ፤ በርበሬከ
አገቤ ኤንዙይ}
ሰነጠቀ ግ. {ሰደቀ}
– መሰንጠቂያ {መስደቄ}
– ስንጠቃ {ስዳቄ}
ሰንጣቂ {ሰዳቂሎ}
– ስንጥቅ {ሱድቅ; ስንጥቅ አለ; ሱዱቅ
ባለ፤ ፊቅ ባለ፤ ሸልከ ባለ}
– ስንጥቅ አደረገ {ሱዱቅ አሼ፤ ፊቅ
አሼ፤ ሸልከ አሼ}
– ተሰነጠቀ {ተሰደቀ}
– አሰነጠቀ {አሴደቀ}
ሰነፈ ግ. {ስነፌ፥ ፈንቸችሬ ባለ፤
አጎበተ፥ ተምታሀተ}
– ስንፍና {ስንፍነ፤ ፈንቸችራት፥
አጎባችነት}
– ተሳነፈ {ተስናፌ፤ ፈንቸችሬ
ተመኜ}
– አሰነፈ {አስነፌ፤ ፈንቸችሬ አሼ፥
አትምታሀተ}
– አሳነፈ {አስናፌ፤ ፈንቸችሬ መኜ}
– አይሰንፌ {አይሰንፎ}
ሰነፈጠ ግ. {ስረበጠ}
ሰነፍ ቅ. {ሰነፍ፥ አጎባቺ፥
ተምታሃቺሎ}
ሰነፍ ቆሎ {ሰነፍቆሎ}
ሰነፍ እርቅ {ጆብጆብት፤ ድፋቅብር
ኤራት}
ሰናፍጭ ስ. {ስናፍጬ}
ሰኔ ስ. {ናሴ}
ሰንሰለት ስ. {ሰንሰለት}

ሰንሰል ስ. {ጎሎ፥ ጡሙገ}
ሰንበሌጥ ስ. {ቀጨ}
ሰንበራም ቅ. {በርሳም፥ ኡንቡሩራም}
ሰንበር ስ. 1 • {በርስ፥ ኡንቡሩሮ፥
ኡምቡሩሮ}
2 • {ቆማቆማት}
ሰንካላ ስ. {ሱንኩል፤ ሸንካለ}
ተመ. ሰነከለ

ሰንኬት ስ. {ቀልቴ ዪንጂ እንጣቢት}
ሰንኮፍ ስ. {መቀት}
ሰንደል ስ. {ነድ፥ ሰንደል}
ሰንደቅ ዓላማ ስ. {ባንዴረ}
ሰንጋ ስ. {ምርጎ፥ ሰንገ}
ሰንጢ ስ. {ሴንጤ}
ሰንጣቂ ቅ. {ሰዳቂሎ} ተመ. ሰነጠቀ.
ሰኞ ስ. {ኡጠት፥ ዉጠት}
ሰከለ ግ. {ሰከለ፥ ሰካሌ ባለ፤ ኮተበ፥
ኩቱጴ ባለ፥ ኩቱቤ ባለ}
– ስከላ {ስካየ}
– ስክል {ሰካላም}
– ተሰከለ {ተሰከለ፥ ተኮተበ}
ሰከም ሰከም አለ ግ. {ሩክሩክ ባለ፥
ዱልዱል ባለ}
– ሰከም ሰከም ማለት {ሩክሩክት፥
ዱልዱልት}
ሰከረ ግ. {አብረበረ፤ ሰከረ}
– ስካር {ብርበሬ፥ ስካር}
– አሰከረ {አትብሬበረ፥ አሰከረ}
ሰከነ ግ. {ሰከነ}
– አሰከነ {አሰከነ}
ሰካ ግ. 1 • {ሳጠ}
2 • {ነደሰ}
– ስክ {ኑድስ}
40

ሰካላ

ሰገባ

– ስክት አለ {ሱጥ ባለ}
– ስክት አደረገ {ሱጥ አሼ}
– ተሰካ {ተሳጠ፥ ተቼሀለ፥ ተቼከለ}
ሰካላ ግ. {ሰካለ} ተመ. ሰከለ
ሰካራም ቅ. {አብረባሪ፥ ሰካራም}
ሰወረ ግ. 1 • {ሴተረ፥ ስረገጠ}
2 • {ሰተረ}
3 • {ሳወተ}
– ስውር {ሱትር፥ ስትር፥ ሺሞ}
– ስውር አለ {ሱቱር ባለ፥ ቁቡጭ
ባለ}
– ስውር አደረገ {ሱቱር አሼ፥ ቁቡጭ
አሼ}
– ተሰወረ 1 • {ተስረገጠ፥ ተሴተረ}
2 • {ተሰተረ}
ሰዋራ ቅ. {ሽከ፤ ቸገን}
ሰዋሰው ስ. {ኢራብ}
ሰው ስ. 1 • {ሰብ}
2 • {ሚሽ፤ ጣመ}
– ቅዱስ ሰው {ወሊዬ}
– ሰው አገር {አለ-ባድ}
– ሰውየው {ሚሺ፤ ጣማይ}
– የሰው ልጅ 1 • {የሰብ ወልድ}
2 • {አደሜ፤ በኒኣደም}
3 • {ወለበ}
ሰዓት ስ. {ሳት}
– ከሰዓት በኋላ {በዙህር ሬር፥ ገባት}
– የእራት ሰዓት {ኡርባታሞ}
ሰየመ ግ. {ሱመ አወጠ}
– ስም {ሱም}
ሰየፈ ግ. {በሰይፍ ቆጬ፤ ሸፍ አሼ}
ሰይጣን ስ. {ሼጣን፤ ወስዋስ}

ሰይፍ ስ. {ሲፍ፥ ሰይፍ}
ሰደረ ግ. {ጌጬ}
ሰደሪያ ስ. {ሰድሪየ}
ሰደበ ግ. {ሰደበ፤ ዝረቼ}
– ስድብ {ስድብት፥ ዘርከ}
– ተሳደበ {ተሳደበ፤ ተዝራቼ}
– ተሳዳቢ {ተሳዳቢሎ፤ ዘርከተኘ}
– አሰደበ {አሴደበ}
– አሰዳቢ {አሴዳቢ}
– አሳደበ {አሳደበ}
ሰደደ ግ. 1 • {ሰደደ}
2 • {አቼበረ}
– ልቅ መስደድ {ዙል}
– ስዳጅ {አቾቦሮ}
– ስድ {ፉቺ፥ ፈቴ የገፈሪ፤ ዙለኜ፥
ዙለተኘ}
– ተሰደደ {ተሰደደ፤ ጋዤ፤ ኡጉሞ
ወጠ፥ ባደ ገፈረ}
– ተሳደደ {ተሳደደ}
– ተሳዳጅ {ተሰዳጂሎ}
– አሳደደ {አሳደደ}
– አሳዳጅ {አሳዳጂሎ}
– ሰደድ እሳት ስ. {አርገገ፥ ቱካሼ}
ሰደፍ ስ. {ሰደፍ}
ሰዳዳ ቅ. {ሰዳደ}
ሰዳጅ ስ. 1 • {ሰዳጂሎ}
2 • {አቼባሪ}
ሰገራ ስ. {ሰገረ}
ሰገሰገ ግ. {ሳሳጠ፤ ድመደመ}
– ተሰገሰገ {ተሳሳጠ፤ ተድመደመ}
ሰገባ ስ. {የሰይፍ አነጊነ የጎራዴ ጋር}
ተመ. አፎት

41

ሰገደ

ሱሰኛ

ሰገደ ግ. {ሰገደ}
– ስጋጃ {ሙሰለ}
– ስግደት {ስጋጀ፥ ሰላት፤ ሱጁድ}
– መስገጃ {መስገጄ}
– መስጊድ {መስጊድ፥ መዝጊድ}
– አሰገደ {አሴገደ}
– አሰጋጅ {አሴጋጂ}
ሰገጠ ግ. {ገመለ}
ሰጋ ግ. 1 • {ፈሬ፥ ቦሬ ባለ}
2 • {ከተ፥ አዘነ}
– ስጉ {ክቻንቾ፥ ቁልቁላታንቾ}
– ስጋት 1 • {ክቸ፥ ቁልቁላት፥
ፈርናቼ}
2 • {ክቸ፤ ሀሳብ}
– አሰጋ 1 • {አትፌሬ፥ ቦሬ አትሬሼ}
2 • {አትኬተ፥ ቁልቁል አትሬሼ}
ሰጋጅ ስ. {ሰጋጂሎ፥ ሰላተኘ}
ሰጐን ስ. {ኩሩቄ፥ ዱቼ}
ሰጠ ግ. {ዋበ፤ ጀበ ባለ}
– ስጠኝ! {በደስ፤ አመ}
– ስጦታ {ዋቦት፥ ጀባት፥ ሀዲየ}
– ተሰጠ {ታበ}
– ተሰጥኦ {ታዘል የታበ፤ ፈነ}
– አሰጠ {አታበ}
– እሰጥ አገባ {ካሌ-ከንበሌ፤ ለርተለስመ}
– እጅ ሰጠ {እንጄ ዋበ}
– ጆሮ ሰጠ {እዝነ ዋበ}
ሰጠመ ግ. {ስለመጠ}
– አሰጠመ {አስለመጠ}
ሰጪ ስ. {ዋቢሎ፥ ዋቢ}
ሰፈረ1 ግ. {ሰፈረ፥ አሀነነ}

– ስፍራ {ኤት}
– አሰፈረ {አሰፈረ}
ሰፈረ2 ግ. {ሰፈረ}
– መስፈሪያ {መስፈሬ}
– ስፍር {ሱፍረ}
– አሰፈረ {አሴፈረ}
ሰፈራ ስ. {ሰፈረ፤ ስፋረ}
ሰፈር ስ. {ቡርደ፥ ሰፈር፤ ጌ፥ ጌዬ}
ሰፊ ቅ. {ፈት}
– ሐሳበ ሰፊ {ጥርመቼ ፈት፤ ኒየፈት፤ ህመ-ፈት}
– እጅግ ሰፊ ቤት {ወንዝላዝ}
– እጀ ሰፊ {እንጄ ፈት}
ሰፊ ስ. {ሰፊሎ}
ሰፋ ስ. {ኖቆሮ} ተመ. ጠዬ
ሰፋ1 ግ. {ሶፌ፥ ሰፌ}
– ስፌት {ስፌት}
– ተሰፋ {ተሰፌ፤ ተሶፌ}
– አሰፋ {አሴፌ፥ አሶፌ}
– ወስፌ {ወሴ}
ሰፋ2 ግ. {ፌተተ}
– ስፋት {ፈትነ}
– ተስፋፋ {ፋፌተተ፤ ቲፌት ሄደ}
– አሰፋ {አፌተተ}
– አስፋፋ {አፋፌተተ}
ሰፌድ ስ. {ወነፈሸ፥ ቁነ}
ሰፍ አለ ግ. {ሃቤ ባለ}
ሰፍሳፋ ቅ. {ሃበናንቾ፤ ዘግዘግቶ}
ተመ. ተንሰፈሰፈ

ሱምቦ ስ. {እሎል}
ሱሪ ስ. {ስናይር፤ ሱሬ}
ሱሰኛ ቅ. {አመልቶ፥ አመለኘ}
42

ሱስ

ሳበ

ሱስ ስ. {አመል}
ሱቅ ስ. {ሱቅ}
ሱባዔ ስ. {ኡዝል}
– ሱባዔ ገባ {ኡዝለ ገበ}
ሱባዔተኛ ቅ. {ኡዝለኘ}
ሱብሂ ስ. {ሱቢ}
ሱኒ ስ. {ሱኒዬ}
ሱና ስ. {ሱነ}
ሱክሱክ አለ ግ. {ዱልዱል ባለ፥
ሩክሩክ ባለ}
– ሱክሱክ ማለት {ሩክሩክት፥
ዱልዱልት}
ሱጁድ ስ. {ስግደት፤ ሱጁደ}
ሱፍ ስ. {ሱፍ}
ሲሙኒ ስ. {ሰሙኔ}
ሲሚንቶ ስ. {ስብርቶ}
ሲሳይ ስ. {ሸህ፤ አማድ፤ ሪዝቅ}
ሲሳያም {ሸሀተኘ፤ አማዳንቾ፤
ሪስቃንቾ}
ሲባጎ ስ. {ፍትልተ፤ ስባጎ}
ሲኒ (ስኒ) ስ. {ሲን}
– ሲኒ ማስቀመጫ {የሲን ገንጨ}

– ስለት {ብላት}
– ሰላ {ቦሌ}
– ስል (ስለታም) {ቡሊ}
ሳላ ስ. {ገሾ}
– ሳላ መልክ {ገሾ-ዳመ}
ሳላም ቅ. {ስንበባም}
ሳል ስ. {ስንበቤ፥ ስምበቤ}
ሳሕን ስ. {ሳይነ}
ሳመ ግ. {ሳመ}
– ስሞሽ {ሲመት}
– ተሳሳመ {ተሳሳመ}
ሳሙና ስ. {ሳሙነ}
– ገላ ሳሙና {ገላሳሙነ}
ሳሚ ስ. {ሳሚሎ}
ሳማ ስ. {ዶቤ}
ሳምንት ስ. {ሳምት}
ሳቀ ግ. {ሳቀ፤ ትርኪ ባለ}
– መሳቂያ {የመሲቅ}
– ተሳሳቀ {ተሳሳቀ}
– አሳቀ {አሳቀ}
– አሳሳቀ {አሳሳቀ}
– ካንጀቱ ሳቀ {ተደልከ ሳቀ፤ ክሽል
ባለ ሳቀ}
– ከት ብሎ ሳቀ {ከት ባለ ሳቀ}
ሳቂታ ቅ. {ሳቂሎ፤ ሙሹቅታንቾ}
ሳቅ ስ. {ሲቅ}
ሳቅ አለ ስ. {ሙሹቅ ባለ}
– ሳቅ ማለት {ሙሹቅት}
ሳበ ግ. 1 • {ዘመደ}
2 • {መሰከ}
3 • {ሞተተ}

ተመ. ረከቦት

ሲናር ስ. {ዠሬ}
ሲጃራ (ሲጋራ) ስ. {ሱጃረ፥ ስጃረ}
– ሲጃራ አጨሰ {ስጃረ ሰቼ}
ሲጢጥ አለ ግ. {ሲጥ ባለ}
ሲጢጥ አደረገ ግ. {ሲጥ አሼ}
ሲጥ አለ ስ. {ክፍ ባለ}
ሲጥ አደረገ ግ. {ክፍ አሼ}
ሳለ1 ግ. {ስነበበ}
– አሳለ {አስኔበበ}
ሳለ2 ግ. {አቦሌ}
43

– ስቦሽ

ስሌት

– መሳቢያ {እዘምዱቡያን ግዝ፤
እመስኩቡያን ግዝ}
– ስበት {ዝማጀ}
– ስቦሽ {ዝማጀ}
– ተሳበ {ተዘመደ፥ ተዛፈ}
– ተስቦ {ድመጎ}
– አሳሳበ {አዛመደ}
ሳቢ ስ. {ዘማጂሎ}
ሳቢሳ ስ. {ለጬቦ፥ አሰለጬ}
ሳቢያ ስ. {መሰ}
ሳተ ግ. 1 • {ዶገዘ፥ ዶገሰ}
2 • {ደለ}
3 • {ዶገዘ፥ አሌተ አኜ}
– ራሱን ሳተ {ቀልበከ ደለ}
– ስሕተት 1 • {መዲል}
2 • {ገለጥ}
– ተሳተ {ተዶገዘ፥ ተዴለ}
– ተሳሳተ {ተዳዶገዘ፥ ተዳዳለ፥
ተዳዴለ፤ ተናወረ፥ ተናናወረ፥
መዲለ አኜ}
– አሳተ {አዶገዘ፥ አዳለ፥ አዴላ፤
አናወረ፤ ዉሳወሰ}
– አሳሳተ {አዳዶገዘ፥ አዳዳለ፥
አዳዴላ፤ አናናወረ፤ ዉሳወሰ}
ሳተላይት ስ. {ሳተላይት}
ሳት አለው ግ. {ሙሉቅ ባለይ}
ሳች ስ. {ዶጋዢ፥ ዶጋሺ}
ሳንቃ ስ. {ሳንቀ}
ሳንባ ስ. {ሳንበ፥ ሳምበ}
ሳንባ ነቀርሳ {የሳንበ ነቶ፤ ስምበቤ፥
ስንበቤ}
ሳንቲም ስ. {ሰንቴ፥ ሰንቲብ፤ ፈረንከ}
ሳንካ ስ. {ናስ፥ ሰከበ፥ ቆፈ}

ሳንጃ ስ. {ጎንጄ}
ሳገ ስ. {ሳጠ}
– ተሳገ {ተሳጠ}
ሳጋ ስ. {ሲጮ፥ ሲጨ}
ሳጠራ ስ. {ሳጠረ}
ሳፋ ስ. {ሳፈ}
ሴተኛ አዳሪ ስ. {ሸርሙጠ}
ሴት ስ. {ገረድ፤ ምሽት፥ እንዳቺ፤
ጉፍተ፤ እንስት}
– ሴቲቱ (ሴትዮዋ) {ምሽትቴ፥
ጣመቴ}
– ሴታ ሴት {ምሽቶለ፥ ተክየት}
– ሴት ልጅ {ገረድ}
– ሴት ሙሽራ {ምራቾት}
– ሴት አያት {እቤር፥ ጊስት}
– ሴት ወይዘሮ {አውገረድ}
– ሴት ውቃቢ {እዶት}
– ሴት ተብዬ {ምሽት-መንኬ፥
እንዳች-መንኬ}
– ሴት ብጤ {ምሽት-መንከ፥ እንዳችመንከ}
– የሴት ሐፍረተ ሥጋ {እንዳችቃም}
– ጀግና ሴት {አባች-መሪ}
ሴትነት {ገረድነት}
ስለላ ስ. {ዶየን፤ አዞፋት፥ ስለለ}
ተመ. ሰለለ2

ስለታም ስ. {ቡሊ}
ስለት1 ስ. {ኡንዱረ} ተመ. ተሳለ
ስለት2 ስ. {ብላት} ተመ. ሳለ
– የጦር ስለት {ፎጮ}
ስለዚህ መፃ. {ላሊኮ፥ ለኢኮ}
ስሌት ስ. {ሽላጎ} ተመ. አሰላ
44

ስል

ስርቆሽ

ስል ቅ. {ቡሊ} ተመ. ሳለ2
ስልሳ ተግ. {ስድሰ}
ስልቅ ስ. {ሱሉቆ} ተመ. ሰለቀ
ስልባቦት ስ. {ሲት፤ ጥንብል፥
ጥምብል}
ስልብ ቅ. {አባች-ቃመ ሙርጥ፤
ሱልብ} ተመ. ሰለበ2
ስልቸታ ስ. {ሳቸን፥ ሳተን፤ ጥግራቼ}

– ስሙ ጠፋ {ሱምከ ጠፈ፥ እዝኒንከ
ጠፈ}
– ስም አወጣ {ሱመ አወጠ}
– ስም አጠፋ {ሱመ አጠፈ፥ እዝነ
አጠፈ}
ስምም ስ. {ደድ} ተመ. ተስማማ.
ስምሪት ስ. {ዘግ በሎት፥ በሰብል
ግቦት} ተመ. አሰማራ
ስምንተኛ ቅ. {ሱሙትለኜ}
ስምንተኛው ሺህ {አኬሩዘማን}
ስምንቴ ተግ. {ሱሙተ ግነ}
ስምንት ቅ. {ሱሙት}
ስምጥ ቅ. {ጢለ}
ስምጥ ስምጥ አለ ግ. {ሼጵሼጵ ባለ፥
ሌጵሌጵ ባለ፥ ሌብሌብ ባለ}
– ስምጥ ስምጥ ማለት {ሼጵሼጵት}
– ስምጥ ስምጥ የሚል {ሌጵሌጶ፥
ሌብሌቦ}
– ስምጥ አለ ግ. {ጡልቡቅ ባለ}
– ስምጥ አደረገ ግ. {ጡልቡቅ አሼ}
ስሞሽ ስ. {ሲመት} ተመ. ሳመ
ስሞተኛ ስ. {ሞሻታንቾ፥ ሞሻተኘ፤
ምሸናንቾ}
ስሞታ ስ. {ምሸን} ተመ. ሰማ2
– ስሞታ አሰማ {ምሼ ባለ}
ስረዛ ስ. {ስራዤ} ተመ. ሰረዘ
ስሪያ ስ. {ጨንቀርት፥ ሶሮረ፥ እሳየ፤
ዪራሳ-እንስት ሩክቦ} ተመ. ሰረረ
ስርሰራ ስ. {ስርሰሬ} ተመ. ሰረሰረ
ስርቂያ ስ. {ሰርቅ} ተመ. ሰረቀ
ስርቅ አለው ግ. {ህቅ ባለይ}
ስርቅታ ስ. {ህቅት}
ስርቆሽ ስ. {ሰርቅ} ተመ. ሰረቀ

ተመ. ሰለቸ

ስልቹ ቅ. {ሳቼ ባዪሎ፥ ሳተነኘ፤
ተምታሃቺሎ} ተመ. ሰለቸ
ስልቻ ስ. {ጮኖ}
ስልክ ስ. {ስልክ}
– ስልክ ደወለ {ስልከ ደወለ}
ስልጣኔ ስ. {ስንጣዬ}
ስልጤ ስ. {ስልጤ፥ እስላም}
ስልጥኛ ስ. {የስልጤ አፍ፤ ስልጥኘ፥
እስላምኘ}
ስሕተት ስ. 1 • {መዲል}
2 • {ገለጥ} ተመ. ሳተ.
ስመጥር ቅ. {እዝናለኜ፥ እዝነ-ፈየ፤
ዪዝን፥ የስም}
ስሚ ስ. {ባዮ} ተመ. ሰማ2
– የስሚ ስሚ {የባዮ ባዮ፥ ሰምሰመ}
ስማ በለው ስ. {ቱርጁማን፤ ሱመበሌ}
ተመ. ሰማ

ስሜታዊ ቅ. {አበህራር፥ ቃየተኘ}
– ስሜታዊ ሆነ {አበሀረ፥ ተቃዬ}
ስሜት ስ. 1 • {ንፌቶ}
2 • {ጪምነ፥ ቃዬ፥ ስየ}
ስም ስ. {ሱም}
– ለስሙ {ለስሚከ}

45

ስርቆት

ስክ

– ስርቆሽ በር {ፍርክተ፥ ስርጥ}
ስርቆት ስ. {ሰርቅ}
ስቅለት ስ. {ስቅለት፥ ያማረ ኢድ}
ስቅላት ስ. {ስቃየ} ተመ. ሰቀለ
ስቅስቅ አለ ግ. {ህቅ ባለ፥ ክሽል ባለ
በቼ}
ስቅጠጣ ስ. {ሽጥጣት} ተመ. ሰቀጠጠ
ስቅጥጥ አለ ግ. {ሽጥጥ ባለ}
ስቅጥጥ አደረገ ግ. {ሽጥጥ አትሬሼ}
ስቅጥጥታ ስ. {ሽጥጣት}
ስበት ስ. {ዝማጀ} ተመ. ሳበ
ስባሪ ስ. {አኒገሎ} ተመ. ሰበረ
ስባት ስ. {ፍቅርነ} ተመ. ሠባ
ስብሐት ስ. {ሹክር፤ ሀምድ}
ስብራት ስ. {ስብራት} ተመ. ሰበረ
ስብር አለ ግ. {ሱቡር ባለ፥ ቁሩሽ ባለ፥
ቀርፈ ባለ} ተመ. ሰበረ
ስብር አደረገ ግ. {ሱቡር አሼ፥ ቁሩሽ
አሼ፥ ቀርፈ አሼ}
ስብርባሪ ስ. {ቅርጣሜ} ተመ. ሰበረ
ስብርብር አለ ግ. {ሱቡርቡር ባለ፥
ሽምሽም ባለ፥ ተሽመሸመ፥
ተክተከተ፥ ተክሰከሰ}
ስብርብር አደረገ ግ. {ሱቡርቡር አሼ፥
ሽምሽም አሼ፥ ሽመሸመ፥
ክተከተ፥ ክሰከሰ}
ስብሰባ ስ. {ሜልቾ፥ ስብሰበ}

ስቦሽ ስ. {ዝማጀ} ተመ. ሳበ
ስኒ ስ. {ሲን} ተመ. ሲኒ
ስንቅር ስ. {ሱንቁር} ተመ. ሰነቀረ
ስንቅር አለ ግ. {ስንቅር ባለ}
ተመ. ሰነቀረ

ስንቅር አደረገ ግ. {ስንቅር አሼ}
ተመ. ሰነቀረ

ስንት ቅ. {ምስት}
ስንከላ ስ. {ስካየ} ተመ. ሰከለ
ስንኩል ቅ. {ጅስመ-ቁብል፤ ኡርዱሎ፥ ሱንኩል}
– ስንኩል ሆነ {ጅስመ-ቁብለ ሆነ፤
ኡር-ዱሎ ሆነ}
– ስንኩል አደረገ {ጅስመ-ቁብለ
አኜ፤ ኡር-ዱሎ አኜ}
ስንዘራ ስ. 1 • {ስንዛሬ}
2 • {ወብት} ተመ. ሰነዘረ
ስንዝር ስ. {ስንዝር} ተመ. ሰነዘረ
ስንደዶ ስ. {ዱፈ}
ስንዴ ስ. {ስረይ}
ስንግ ቅ. {በርበሬ ኑድል} ተመ. ሰነገ
ስንጠቃ ስ. {ስዳቄ} ተመ. ሰነጠቀ
ስንጥቅ ስ. {ሱድቅ} ተመ. ሰነጠቀ
ስንጥቅ አለ ግ. {ሱዱቅ ባለ፤ ፊቅ
ባለ፤ ሸልከ ባለ} ተመ. ተሰነጠቀ
ስንጥቅ አደረገ ግ. {ሱዱቅ አሼ፤ ፊቅ
አሼ፤ ሸልከ አሼ} ተመ. ሰነጠቀ
ስንፍና ስ. {ስንፍነ፤ ፈንቸችራት፥
አጎባችነት} ተመ. ሰነፈ
ስከላ ስ. {ስካየ} ተመ. ሰከለ
ስካር ስ. {ብርበሬ፥ ስካር} ተመ. ሰከረ
ስኬት ስ. {ቴጋት፥ ተደበራት}

ተመ. ሰበሰበ

ስብስብ ስ. {ሱብሱብ፤ ጭምት}
ተመ. ሰበሰበ

ስብስብ አለ ግ. {ጭምጭም ባለ}
ስብስብ አደረገ ግ. {ጭምጭም አሼ}
ስብከት ስ. {ኪዝቦት፥ ስብከት፤ እልም
ኢውዶት፥ ዋዘ} ተመ. ሰበከ

ተመ. አሳካ

ስክ ስ. {ኑድስ} ተመ. ሰካ
46

ስክል

ሸለም

ስክል ቅ. {ሰካላም} ተመ. ሰከለ
ስክት አለ ግ. {ሱጥ ባለ} ተመ. ሰካ
ስክት አደረገ ግ. {ሱጥ አሼ} ተመ. ሰካ
ስኳር ስ. {ሱካር}
ስውር ቅ. {ሱትር፥ ስትር፥ ሺሞ}

ስጋት ስ. 1 • {ክቸ፥ ቁልቁላት፥
ፈርናቼ}
2 • {ክቸ፤ ሀሳብ} ተመ. ሰጋ
ስጋጃ ስ. {ሙሰለ፥ ካሊም} ተመ. ሰገደ
ስግብግብ ቅ. {በለ-አልበረዶ፥
ጋምጋምቶ፥ ዋምዋምቶ}

ተመ. ሰወረ

ተመ. ተስገበገበ

– ዐይነ ስውር {ኡር፥ ብራርከ
የቴንዜ፤ አይነልበሲር፥ ኢነ-ቤዘ}
ስውር አለ ግ. {ሱቱር ባለ፥ ቁቡጭ
ባለ} ተመ. ሰወረ
ስውር አደረገ ግ. {ሱቱር አሼ፥ ቁቡጭ
አሼ} ተመ. ሰወረ
ስያፍ ስ. {ስያፍ}
ስደተኛ ቅ. {ኡጉማንቾ፤ ባደ የገፈረ}

ስግደት ስ. {ስጋጀ፥ ሰላት፤ ሱጁድ}
ተመ. ሰገደ

ስጦታ ስ. {ጀባት፥ ሀዲየ} ተመ. ሰጠ
– የሰርግ ስጦታ {ሸረሮ፥ የደንበዬ}
– ስጦታ ሰጠ {ጀበ ባለ}
ስፋት ስ. {ፍትነ} ተመ. ሰፋ2
ስፌት ስ. {ስፌት} ተመ. ሰፋ1
ስፍራ ስ. {ኤት} ተመ. ሰፈረ1
– ቅዱስ ስፍራ {ሀረም}
ስፍር ስ. {ሱፍረ} ተመ. ሰፈረ2
ሶሌ ስ. {ሶሌ}
ሶመሶመ ግ. {ሶምሶሜ ባለ}
– በቀስታ ሶመሶመ {ለክለክ ባለ}
– አሶመሶመ {ሶምሶሜ አሼ}
ሶማ ስ. {ቶመ}
ሶምሶማ ስ. {ሶምሶመ}
ሶረኔ ስ. {ጥርቂቄ}
ሶቄ ስ. {ወዳቦ}
ሶፋ ወንበር ስ. {ቃንጤ}

ተመ. ተሰደደ

ስደት ስ. {ባደ ግፈሮት፥ ኡጉሞ}
ተመ. ተሰደደ

ስዳጅ ስ. {አቾቦሮ} ተመ. ሰደደ
ስድ ቅ. {ፉቺ፥ ፈቴ የገፈሪ፤ ዙለኜ፥
ዙለተኘ} ተመ. ሰደደ
– ስድ አደረገ ግ. {ፉቼ አሼ፥ ፈተ
ገፈረ፤ ሁር ባለ ገፈረ}
ስድስተኛ ቅ. {ስድስትለኜ}
ስድስቴ ተግ. {ስድስተ ግነ}
ስድስት ቅ. {ስድስት}
ስድብ ስ. {ስድብት፥ ዘርከ} ተመ. ሰደበ
ስጉ ቅ. {ክቻንቾ፥ ቁልቁላታንቾ}
ተመ. ሰጋ

ሸ
ሸለለ ግ. {ጎበ አሼ፥ ኖፌ፤ እለሞ ባለ}
– ሽለላ {ጎበ፤ አዝምሮት}
ሸለመ ግ. 1 • {ቤቀረ}
2 • {ሼለመ}

– ሽልም {ቡቅር፤ ቡቅራታም}
ሸለማጥማጥ ስ. {ላም ላኪቶ፥ ላኪቶ፤
ምቅምቄ}
ሸለም ስ. {ቀስረ}
47

ሸለሸለ

ሸርተቴ

ሸለሸለ ግ. {ሽነሸነ}
– ሽልሻሎ {ሽንሸኜ}
ሸለቀቀ ግ. {ሌጠጠ}
– ተሸለቀቀ {ተሌጠጠ}
ሸለቆ ስ. {ሰደቆ፥ ሾሎቆ}
– ስምጥ ሸለቆ {ደቺ-ሰደቆ}
ሸለብ አደረገ ግ. {ስልክ አሼ}
ሸለብታ ስ. {ስልክት} ተመ. አሸለበ
ሸለተ ግ. {ሼለደ፤ ሌጠጠ}
ሸለፈታም ቅ. {ጎሎብቻም}
ሸለፈት ስ. {ጎሎብቸ}
ሸመቀ ግ. {አጬነዘ፥ ሽከ ገበ}
ሸመቀቀ ግ. {አውጨጬ}
– ተሸመቀቀ {ተውጨጬ}
ሸመተ ግ. {ሼመተ}
– ተሸመተ {ተሼመተ}
– አሸመተ {አሼመተ}
ሸመታ ስ. {ሹመቾ}
ሸመነ ግ. {ሼመረ፥ ታተ}
ሸመገለ ግ. 1 • {ባለቀ}
2 • {ኤሬ፥ ባሊቅነተ አንዤ}
– ሽማግሌ {ባሊቅ}
– አሸመገለ {አባለቀ}
ሸመጠጠ ግ. 1 • {ጤል ባለ፥ ቁዱድ
ባለ}
2 • {ሽመጠጠ}
ሸሚዝ ስ. {ሸሚዝ}
ሸማ ስ. {እራዝ}
ሸማች ስ. {ሼማቺ}
ሸማኔ ስ. {ሻማሬ}
ሸምቀቆ ስ. {ቆሎ}
ሸምበቆ ስ. {ሾንቦቆ፥ ሾምቦቆ፤ መቀ}

ሸምጋይ ስ. {ኤራተኘ}
ሸረሞጠ ግ. {ሸርሙጠ ሆነ}
– ሸርሙጣ {ሸርሙጠ}
– አሸረሞጠ {ሸርሙጠ አሼ}
ሸረሪት ስ. {እሼት፥ እሼድ}
– የሸረሪት ድር {ዪሼት ጋር፥ ዪሼድ
ጋር}
ሸረሸረ ግ. {ሽራሼ}
ሸረበ ግ. {ታተ}
– ሹርባ (ሽሩባ) {ገረምበ፥ ክሜንተ፥
ኡፉፌ፤ ሹሩበ፥ ጉምበቦ}
ሸረኛ ቅ. {ገኖተኘ፥ ምክሮተኘ፥ ሸረኘ}
ሸረከተ ግ. {ቅራጠጠ}
– ሽርክት {ቁርጡጦ}
ሸረደደ ግ. {ቄነ በደ፤ ቄነጠ}
– ሽርደዳ {ቄነ፤ ቅነጬ}
ሸረፈ ግ. {ቀረሰ፥ ሸረፈ}
– ሽርፍ አለ {ቁሩሽ ባለ፥ ሹሩፍ ባለ}
– ሽርፍ አደረገ {ቁሩሽ አሼ፥ ሹሩፍ
አሼ}
– ተሸረፈ {ተሸረፈ፥ ተቀረሰ}
– አሸረፈ {አሼረፈ}
ሸሪያ ስ. {ሸሪየ}
ሸራ ስ. {ሸረ}
ሸራረፈ ግ. {ቅራረሰ፥ ሽራረፈ}
ሸራቢ ስ. {ታቲሎ}
ሸራፋ ስ. {ቁርስ፥ ሹርፍ}
ሸር ስ. {ገኖ፥ ምክሮ፥ ሸር}
ሸርሙጣ ስ. {ሸርሙጠ፤ ቡኪ}
ተመ. ሸረሞጠ

ሸርተቴ ስ. {ቸለሌ} ተመ. ተንሸራተተ
48

ሸርተት አለ

ሸንቃጣ

ሸርተት አለ ግ. {ቸለል ባለ፥ ሸለል
ባለ} ተመ. ተንሸራተተ
ሸርተት አደረገ ግ. {ቸለል አሼ፥
ሸለል አሼ} ተመ. ተንሸራተተ
ሸርዳጅ ስ. {ቄነ በጂ፤ ቄናጪ}
ሸሸ ግ. {ሰቼ}
– ሽሽት {መስቼ}
– አሸሸ {አሴቼ}
ሸሸገ ግ. {ሼሜ}
– ሽሽግ {ሺሞ}
– ተሸሸገ {ተሼሜ}
ሸሺ ስ. {ሰቺቶ}
ሸቀበ ግ. {ጉጄ በደ፥ ጉጄ ባለ}
– ተሸቀበ {ጉጄ ተመኜ}
ሸቀጥ ስ. {ቂጥ፥ ሸቀጥ}
ሸበለለ ግ. {ቃበ፥ ጥማጠመ}
– ሽብልል {ቁቢ፥ ጡምጡም}
– ተሸበለለ {ተቃበ፥ ተጥማጠመ}
ሸበለቀ ግ. {ሜሰረ}
– ሽብልቅ {ሜሰረ}
ሸበላ ስ. 1 • {እንቄቅነ}
2 • {ሰመለ፥ ወሬረ፥ ሰሌለ፤
ሎከ፥ ሳንታለ}
ሸበሸበ ግ. {ሽነሸነ}
– ሽብሽባት {ሺንሽን}
ሸበበ ግ. {አፈ-ኩርቼ ባለ፤ ኮንኮኔ ባለ፤
አፈቃሜ ባለ}
– ሽበባ {ኩርቾ፥ አፈ-ኩርቾ፥
አፈቃሞ}
ሸበተ ግ. {ሼበተ}
– ሽበት {ሽበት}
– አሸበተ {አሼበተ}
ሸበቶ ስ. {ሽበቶ፥ የሼበተ፥ ጎንቶ}

ሸብ ረብ አለ ግ. {ሸርበ ባለ}
ሸብ አለ ግ. {ሸግ ባለ}
ሸብ አደረገ ግ. {ሸግ አሼ}
– ሸብ ማድረግ {ሸግት}
ሸብረክ አለ ግ. {ድምብሪክ ባለ፥
ድንብሪክ ባለ፤ ድንበረካነኮ ኦነ}
ሸብረክ አደረገ ግ. {ድምብሪክ አሼ፥
ድንብሪክ አሼ}
ሸተ ግ. {እሴተ}
– እሼት {እሴት}
ሸተተ ግ. 1 • {ሶንቼ፤ ጥንብስ ባለ፥
ጥምብስ ባለ}
2 • {ጬቀ}
– ሽታ 1 • {ሱንክነ}
2 • {ፎሮራን፥ ሺኘ፥ ጪቅነ}
– አሸተተ {አሶንቼ፥ አጋነ}
– አሽታች {አሶንቺሎ፥ አጋኚሎ}
ሸነሸነ ግ. {ሽነሸነ}
– ሽንሽን {ሺንሽን}
ሸነቈረ ግ. {ቁደ አወጠ፥ ፈግረ አወጠ፥
ነደለ}
– ሽንቍር {ፈግር፥ ቁድ}
– ተሸነቈረ {ተቀደደ፥ ተነደለ}
ሸነቈጠ ግ. {ሸቡጥ አሼ፥ ሻጥ አሼ}
ሸነከፈ ግ. {ኮተበ፥ ኩቱጴ ባለ፥ ኩቱቤ
ባለ}
ሸነገለ ግ. {አበለጠ}
– ሽንገላ {አብልጮ}
– ተሸነገለ {ተበለጠ}
ሸና ግ. {ሹማነ፥ ሹማተ}
– ሽንት {ሹማን፥ ሹማት}
– አሸና {አሽማነ፥ አሽማተ}
ሸንቃጣ ቅ. {ቀጨሌ}
49

ሸንተረር

ሹጥ

ሸንተረር ስ. {ሰንበር፤ ቅፍቅፍ፥
ደልደል}
ሸንከል አለ ግ. {ሸንከል ባለ}
ሸንካላ ቅ. {ሸንካፈ፤ ሸንካለ}
ሸንኰራ ስ. {ሾንኮሮ}
ሸንጋይ ስ. {አብላላጪ፥ አበላጪ}
ሸንጎ ስ. {ሜልቾ}
ሸኘ ግ. {አሼኜ}
– ሽኝት {መሺኜ}
ሸከሸከ ግ. {ሼረመ}
ሸካራ ቅ. {አንክረተ} ተመ. አሻከረ.
ሸክላ ስ. {አደወ}
– ሸክላ ሠሪ {አደዋኖ፤ አደኣኖ}
ሸክም ስ. {ጠውር} ተመ. ተሸከመ
ሸክሻካ ስ. {ቸራንቸሮ}
ሸኮና ስ. {ጫፍለ}
ሸዋሊያ ስ. {ዞንገየ}
ሸውራራ ስ. {ቃንደ፥ ቃንዘ፥ ከለዚን፤
ሸውራረ}
ሸጋ ቅ. {ጡሪ፥ ፈየ፤ ወርቅ፥ ኑድ}
ሸጐጠ ግ. 1 • {ሳጠ}
2 • {ኬከለ}
– ሽጉጥ {ሹጉጥ}
– ተሸጐጠ {በክልክል ገበ፥ ተሳጠ}
ሸጠ ግ. {አወከበ}
ሻጭ {አወካቢሎ፥ አወካቢ}
– ሽያጭ {ኩብቴ}
– ተሸጠ {ቶከበ}
– እህል ሸጠ {አሼመተ}
– አሻሻጠ {አትዋከበ}
– አሻሻጭ {አትዋካቢሎ፥ አትዋካቢ}
ሸፈተ ግ. {ሸፈተ፥ ኡጉሞ ወጠ}

ሽፍታ {ሽፍተ፥ ሙላኜ}
ሸፈነ ግ. {ሼፈነ፥ አክናነበ፤ ሰተረ}
– ሽፋን {ከሎት፤ ስትር}
– ተሸፈነ {ተሼፈነ፥ ተክናነበ፤
ተሰተረ}
– ተሸፋፈነ {ተሽፋፈነ}
– ሕፍረተ ሥጋውን ሸፈነ
{ተጬፈረ}
ሸፈጠ ግ. {ሼፈጠ}
ሸፈፍ አለ ግ. {ሸቀብ ባለ}
ሸፋፈነ ግ. {ሽፋፈነ፥ አልባበሰ}
ሸፋፋ ቅ. {ሸቃበ፥ ሸፋፈ፤ ፎኖ}
ተመ. ተንሻፈፈ

ሸፍጥ ስ. {ሹፈጮ}
ሹል ቅ. {ሱጠ፥ ዞገ} ተመ. ሾለ
ሹል ቀንድ {ቾከ}
ሹል ዘንግ {ዞገ}
ሹልክ አለ ግ. {ሹሉል ባለ፥ ሹሉክ
ባለ፤ ዉልግ ባለ፥ ሙልጉጭ ባለ}
ተመ. ሾለከ

ሹልክ አደረገ ግ. {ሹሉል አሼ፥ ሹሉክ
አሼ፤ ዉልግ አሼ፥ ሙልጉጭ
አሼ} ተመ. ሾለከ
ሹልዳ ስ. {ሹሉደ}
ሹመት ስ. {ሹምነት} ተመ. ሾመ
ሹም ስ. {ሹም} ተመ. ሾመ
ሹራብ ስ. {ሹራብ}
ሹርባ ስ. {ገረምበ፥ ክሜንተ፥ ኡፉፌ፤
ሹሩበ} ተመ. ሸረበ
ሹካ ስ. {ሼሽት-ቀር ቀርሼ}
ሹክ አለ ግ. {ኩሽ ባለ}
ሹክሹክታ ስ. {ኩሽኩሽት}
ተመ. ተንሾካሾከ

ሹጥ ስ. {ምልጥ፥ ኦጎዴ}
50

ሺህ

ሽር ጉድ አለ

ሺህ ስ. {ክም}
– ስምንተኛው ሺህ {አኬሩዘማን}
ሻ ግ. {ከሼ}
ሻለቃ ስ. {ሻለቀ}
ሻማ ስ. {ሻመ}
ሻሜታ ስ. {ሻሜት}
– አፍለኛ ሻሜታ {ለማጠ}
ሻምበል ስ. {ሻምበል}
ሻሞ ስ. {ሻሞ}
ሻረ1 ግ. {ሻረ}
ሻረ2 ግ. {ሻረ}
– መሻር {ሺረት}
– ተሻረ {ተሻረ}
– አሻረ {አሻረ}
ሻሽ ስ. {ሻሼ፤ ጉፍተ}
ሻሾ ቅ. {ቡለ}
ሻታ ስ. {ሻት፤ ሹርት}
ሻንቆ ስ. {ሻንቆ}
ሻንጣ ስ. {ሻንጠ}
ሻኛ ስ. {ፎለ}
ሻከረ ግ. {አንክረቴ ባለ፥ አንክረተ
ሆነ፤ ክሸሼ} ተመ. አሻከረ
– ሆዱ ሻከረ {ደልከ ጠፈ}
ሻይ ስ. {ሻዬ}
ሻገተ ግ. {ድሼ ባለ፥ ዲሼ ባለ፤ ሸባሬ
ባለ፤ ቆዘነ}
– አሻገተ {ዲሼ አሼ፤ አቆዘነ}
ሻጋታ ስ. {ድሸን፥ ዲሸን፤ ሸባረ}
ሻጠ ግ. {ሳጠ}
– ተሻጠ {ተሳጠ}
ሻጥ አደረገ ግ. {ሱጥ አሼ}
ሻጥር ቅ. {ሻጢር}

ሻጭ ስ. {አወካቢሎ፥ አወካቢ}
ተመ. ሸጠ

– እህል ሻጭ {አሼማቺ}
ሻፈደ ግ. {ሃቤ ባለ፥ ስዬ ባለ፤ ቆለጠ}
– አሻፈደ {ሃቤ አትሬሼ፥ ስዬ
አትሬሼ፤ አቆለጠ}
ሻፋዳ ቅ. {ሃባንቾ፥ ቁለጫንቾ}ሼህ ስ.
{ሸክ፤ ሼክ፤ ሸዋጆ}
ሼኪ ስ. {ክታበኘ}
ሽህር ስ. {መሴነ ላም፥ ፉቅር ላም}
ሽለላ ስ. {ጎበ፤ አዝምሮት} ተመ. ሸለለ
ሽል ስ. {በደል ያለ ወልድ፤ በደል
የቃነነ (ለባዪቲከ፤ ወልድ፥ እዘቅ)}
ሽልማት ስ. {ሽልማት፤ ወሬግ}
ሽልም ቅ. {ቡቅር፤ ቡቅራታም}
ተመ. ሸለመ

ሽልሻሎ ስ. {ሽንሸኜ} ተመ. ሸለሸለ
ሽልንግ ስ. {ሽሊንከ}
ሽልጦ ስ. {ቆርቶ}
ሽመል ስ. {ሽመል}
ሽሙጥ ስ. {ቄነ፤ ጁል}
ተመ. አሽሟጠጠ

ሽሚያ ስ. {ቡገኞ} ተመ. ተሻማ
ሽማግሌ ስ. {ባሊቅ} ተመ. ሸመገለ
ሽምድምድ ቅ. {አበሽተላም}
ሽምግልና ስ. {ባሊቅነት}
– ሽምግልና ያዘ {ባሊቅነተ ኤንዜ}
– ሽምግልና ያዘው {ባሊቅነት
ኤንዘይ}
ሽሩባ ስ. {ክሜንተ፥ ኡፉፌ፤ ሹሩበ}
ተመ. ሸረበ

ሽር ጉድ ስ. {ግርጊንደ፤ ሾሮጠ}
ሽር ጉድ አለ {ግርጊንዴ ባለ፤ ሾሮጤ
ባለ}
51

ሽር ጉድ ባይ

ሽንፍላ

ሽር ጉድ ባይ {ግርጊንዳንቾ፤
ሾሮጣንቾ}
ሽርሽር ስ. {ሸረርት፥ ታታወሮት}

ሽብረኛ ቅ. {ደመቃንቾ፥
ብርቢንጃንቾ፥ ብርቢንጣንቾ፥
ዋርዋታንቾ}
ሽብር ስ. {ደመቀ፤ ዋርዋተ፥
ብርቢንጠ፥ ብርቢንጀ}

ተመ. ተንሸራሸረ

ሽርካ ስ. {ሸሪክ} ተመ. ተሻረከ
ሽርክ ስ. {ደቦ፥ ሳህብ፤ ረፊቅ}

ተመ. ተሸበረ

ሽብሸባ ስ. {ቹቢሰ፤ ወሊሰ}

ተመ. ተሻረከ

ተመ. አሸበሸ

ሽርክት ቅ. {ቁርጡጦ} ተመ. ሸረከተ
ሽርደዳ ስ. {ቄነ፤ ቅነጬ} ተመ. ሸረደደ
ሽርጥ ስ. {እዛረ፤ ቄጠ፥ ከሎት}

ሽብሽባት ስ. {ሺንሽን} ተመ. ሸበሸበ
ሽብሽቦ ስ. {ሺንሽን}
ሽቦ ስ. {ሹቦ}
ሽታ ስ. 1 • {ሱንክነ}
2 • {ፎሮራን፥ ሺኘ፥ ጪቅነ}

ተመ. አሸረጠ

ሽርፍ አለ ግ. {ቁሩሽ ባለ፥ ሹሩፍ ባለ}
ተመ. ሸረፈ

ተመ. ሸተተ

ሽርፍ አደረገ ግ. {ቁሩሽ አሼ፥ ሹሩፍ
አሼ} ተመ. ሸረፈ
ሽሽት ስ. {መስቼ} ተመ. ሸሸ
ሽሽግ ቅ. {ሺሞ} ተመ. ሸሸገ
ሽቅብ ተግ. {ነቃለ፤ ደረ ፎኖ}
ሽቊጥቊጥ ቅ. {ቤርቤሬ}

ሽቶ ስ. {ሽቶ}
ሽንሽን ስ. {ሺንሽን} ተመ. ሸነሸነ
ሽንብራ ስ. {ሹምቡረ፥ ሹንቡረ}
ሽንት ስ. {ሹማን፥ ሹማት} ተመ. ሸና
– ሽንት ቤት {ሹማን ጋር፥ ሹማት
ጋር፥ የጡሃረ ጋር}
– ውሃ ሽንት {ጠሊል ሹማን፥ ጠሊል
ሹማት፤ መይ ሹማን፥ መይ
ሹማት}
ሽንትማጥ ስ. {የሹማት ፍጥፈጬ፥
የሹማት ፍጭፈጬ}
ሽንኩርት ስ. {ሱንኩርተ-ቱመ}
– ቀይ ሽንኩርት {ሱንኩርተ}
– ነጭ ሽንኩርት {ቱመ}
– የጅብ ሽንኩርት {ሶሌ}
ሽንገላ ስ. {አብልጮ} ተመ. ሸነገለ
ሽንጥ ስ. {ቀሮ}
ሽንፈት ስ. {ተጦኛት} ተመ. አሸነፈ
ሽንፍላ ስ. {እባብዠ}

ተመ. ተሽቈጠቈጠ

ሽበባ ስ. {ኩርቾ፥ አፈ-ኩርቾ፤
አፈቃሞ} ተመ. ሸበበ
ሽበታም ቅ. {ሽበታም}
ሽበት ስ. {ሽበት} ተመ. ሸበተ
ሽባ ቅ. {ኡንዱብሉል፥ ቁምጡጥ}
ሽባ ሆነ {ቅመጠጠ}
ሽባ አደረገ {አቅመጠጠ}
ሽባነት ስ. {ኡንዱብሉልነት፥
ቅምጠጬ}
ሽብልል ቅ. {ቁቢ፥ ጡምጡም}
ተመ. ሸበለለ

ሽብልቅ ስ. {ሜሰረ} ተመ. ሸበለቀ

52

ሽንቍር

ቀላል

ሽንቍር ስ. {ፈግር፥ ቁድ}

– አሾለ {ሱጠ አሼ፥ ዞገ አሼ}
ሾለከ ግ. {ሹሉል ባለ፥ ሾለከ}
– ሹልክ አለ {ሹሉል ባለ፥ ሹሉክ
ባለ፤ ዉልግ ባለ፥ ሙልጉጭ ባለ}
– ሹልክ አደረገ {ሹሉል አሼ፥ ሹሉክ
አሼ፤ ዉልግ አሼ፥ ሙልጉጭ
አሼ}
– አሾለከ {ሹሉል አሼ፥ አሾለከ}
ሾላ ስ. {ኦፈንደ፥ ሶብለ፤ ወለየ}
ሾላካ ቅ. {ሹልኪት}
ሾሌ ቅ. {አፈለቆ}
ሾመ ግ. {ሾሜ}
– ሹመት {ሹምነት}
– ሹም {ሹም}
– ተሾመ {ተሾሜ}
ሾርባ ስ. {ሾርበ}
ሾቀ ግ. {ሾቄ} ተመ. አሾቀ
ሾካካ ቅ. {ሙሉሶ}
ሾኬ ስ. {ሰርጎ}
ሾጠጠ ግ. {ዙጤ ባለ፥ ዙጦ ሆነ፤ ሹክ
ባለ}
ሾጠጥ አለ ግ. {ዙጤ ባለ፥ ዙጦ ሆነ፤
ሹክ ባለ}
ሾጣጣ ቅ. {ዙጦ፤ ሹኬ}
ሾጥ አደረገ ግ. {ሻጥ አሼ፥ ሸቡጥ
አሼ}
ሾፈረ ግ. {ነደ}
ሾፌር ስ. {መኪነ ነጂ፥ ሹፌር}

ተመ. ሸነቈረ

ሽኝት ስ. {መሺኜ} ተመ. ሸኘ
ሽክ አለ ግ. {ወርገ ባለ፥ ወንጨ ባለ}
ሽክርክሮሽ ስ. {እንዳዱለ}
ተመ. አሽከረከረ

ሽኮኮ ስ. {አስካኮ}
ሽው አለ ግ. {ሁቡብ ባለ፥ ሹ ባለ}
ሽውታ ስ. {ሁቡባት፥ ሹት}
ሽያጭ ስ. {ኩብቴ} ተመ. ሸጠ
ሽጉጥ ስ. {ሹጉጥ} ተመ. ሸጐጠ
ሽግሽግ {ሽቅሽቅት} ተመ. አሸጋሸገ
ሽፋል ስ. {የደር ቅርብ}
ሽፋን ስ. {ከሎት፤ ስትር} ተመ. ሸፈነ
ሽፍ አለ ግ. {ሽፍቶ ወጠ}
ሽፍታ ስ. 1 • {ሽፍቶ}
2 • {ሺኜ}
3 • {ኡምባሽፈ፥ ኡንባሽፈ}
ሽፍታ ስ. {ሽፍተ፥ ሙላኜ}
ተመ. ሸፈተ

ሽፍትነት ስ. {ሽፍትነት፥ ሙላኝነት}
ሽፍንፍን አለ ግ. {ተሽፋፈነ}
ተመ. ተሸፈነ

ሽኲቻ ስ. 1 • {ስቼ፥ ሪቦ}
2 • {ናቁዘ፥ አጫፎራት}
ተመ. ተሻኰተ

ሾለ ግ. {ሱጠ ሆነ፥ ዞገ ሆነ}
– ሹል {ሱጠ፥ ዞገ}

ቀ
ቀለለ ግ. {ቀለለ፥ ብል ባለ፤ በለለ}
ቀላል {ቀሊሎ፥ ቀሊልቶ፤ ከፊፍ፥
ብሌ}

– ቅሌት {ርክስ፥ ዉርደት፥ ኡርደት፤
ፈተኘ}
– ተቃለለ {ተቃለለ}
53

ቀለል አለው

ቀመመ

– አቀለለ {አቀለለ፥ ብል አሼ፤
አበለለ}
ቀለል አለው ግ. {ስንክር ባለይ፤ ክን
ባለይ}
– ቀለል ማለት {ስንክርት፤ ክንት}
ቀለሕ ስ. {ቀለወ}
ቀለመ ግ. {ቄለመ}
– አቀለመ {አቄለመ}
ቀለም ስ. {መደ፥ ቀለም፤ ደነ}
– የቀለም አባት {አሽርጌተ}
ቀለሰ ግ. {አመከከ፥ ቃበ}
– ጎጆ ቀለሰ {ጎጆ አጄ፥ ኦጎ አጄ}
– ተቀለሰ {መከከ፥ ተቃበ}
ቀለበ1 ግ. {ቆለበ}
ቀለበ2 ግ. {ሶሬ፥ ቄለበ፤ ቀቀዬ ባለ}
– ቀላቢ {ሶሪ፥ ቄላቢ}
– ተቀለበ {ተሶሬ፥ ተቄለበ}
ቀለበሰ ግ. {ስነበ}
– ተቀበሰ {ተስነበ}
ቀለበት ስ. 1 • {ጨምባሮ፥ ጨንባሮ}
2 • {ችገ፥ ቅንጣፍ}
ቀለብ ስ. {ሶር፤ ቀለብ፤ ቀቀዬ}
ቀለደ ግ. {ሹሬ ባለ፥ ቀለደ}
– መቀለጃ {መቃለጄ}
– ቀልድ {ሹረ፥ ቀልድ}
– ተቃለደ {ተቃለደ፥ ሹሬ ተባባለ}
ቀለጠ1 ግ. {ተቅማጠለ}
– ቅልጥ አለ {ተቅማጠለ፥ ቅምጥል
ባለ}
– አቀለጠ {አቅማጠለ፥ አጠለለ}
ቀለጠ2 ግ. {ስቀሰቀ፤ ቀለጠ}
– ቅልጥ አለ {ስቀሰቀ፥ ሱቅሱቅ ባለ}

– አቀለጠ {አስቀሰቀ፥ አቀለጠ}
ቀላ ግ. {ቡሸ ሆነ፥ ቀዬ ሆነ፤ ቦሼ ባለ}
– ቀይ {ቡሸ፥ (ሰው) ቀዪ}
ቀላል ቅ. {ቀሊሎ፥ ቀሊልቶ፤ ከፊፍ፥
ብሌ} ተመ. ቀለለ
ቀላቀለ ግ. {ልቃለቀ፥ ለፈቀ}
– ቅልቅል {ሉቅሉቆ}
– ተቀላቀለ {ተልቃለቀ፥ ተለፈቀ፥
ተደበለ}
ቀላቢ ስ. {ሶሪ፥ ቄላቢ} ተመ. ቀለበ2
ቀላወጠ ግ. {ቆለጠ}
– ቅልውጥ {ቁለጮ}
– እንቍልልጮሽ {ያቁሉጬ}
ቀላዋጭ ቅ. {ቁልጥ፥ ቁልጠኘ}
ቀላጤ ስ. {ቀላጤ}
ቀላድ ስ. {ዥር፥ ወደሮ}
ቀልቀሎ ስ. {የፌቅ ጮኖ}
ቀልቃላ ቅ. {ዉስዉስቶ፥ ቆሽቆሽቶ፤
ከላከሌ፤ ቆልቆልቶ}
ተመ. ተንቀለቀለ

ቀልባም ቅ. {ቀልበተኘ}
ቀልብ ስ. {ቀልብ}
ቀልበ ቢስ {ቀልቤሎ}
ቀልደኛ ቅ. {ሹረተኘ፥ ቀልደኘ}
ቀልድ ስ. {ሹረ፥ ቀልድ} ተመ. ቀለደ
ቀልጠፍ አለ ግ. {ቀንጨፍ ባለ፥
ቁንጩፍ ባለ}
ቀልጣፋ ቅ. {ቁንጩፌ፤ ፋጡል፥
ሻጢር፤ ሸወ}
ቀመለ ግ. {ቆመለ}
– ቅማል {ቁማል}
ቀመመ ግ. {ደዌ-ሱንኬ ወሳቤ ባለ፤
ቄመሰ}
54

ቀማሚ

ቀረጠፈ

– ቅመማ {ደዌ-ሱንኬ ወሳቤ በሎት፤
ቂምሶት}
ቀማሚ {ደዌ-ሱንኬ ወሳቤ እላን ሰብ፤
ቄማሺ}
– ቅመም {ሱንኬ}
– ተቀመመ {ወሳቤ ተረሼ፥ ወሳቦ
ሆነ፤ ተቄመሰ}
ቀመረ ግ. {ሼለገ}
ቀመር ስ. {ሽላጎ}
ቀመሰ ግ. {ቀመሰ}
– ቅምሻ {ቅማሸ}
– አቀመሰ {አቀመሰ}
ቀመሳ ስ. {ቅማሸ}
ቀመቀመ ግ. {ቅመቀመ፤ ገመለ}
– ቅምቀማ {ቅምቀሜ፥ ግማየ}
ቀሚስ ስ. {ቀምብስ፤ ቀሚስ}
ቀማ ግ. {በደ፥ ነጠቀ}
– ቅሚያ {ንጥቄ}
ቀማሚ ስ. {ደዌ-ሱንኬ ወሳቤ እላን
ሰብ፤ ቄማሺ} ተመ. ቀመመ
– መድሃኒት ቀማሚ {ደዌ ያኛን ሰብ}
ቀማሽ ቅ. {ቀማሺ}
ቀማኛ ቅ. {በጂቶ፥ ነጣቂሎ}
ቀረ ግ. {ቀሬ}
– ቀሪ 1 • {ቅሬቶ፥ ቀሪ}
2 • {ቀንቀኜ}
– ቅሪት 1 • {ቅሬቶ}
2 • {አንዛት፤ ሆሽተ-ፎል}
– ቆሞ ቀረ {ቃነነ ቀሬ፤ በዘዘ}
– ቆሞ ቀር {ቃነኖ-ቀሮ}
– በቀር (በስተቀር) {አልዳሌ፥
በልዳሌ፤ አልቀሬ፥ በልቀሬ}
– አስቀረ {አቀሬ}

– ይቅር {የደፈ}
– ይቅር አለ {አውፈ ባለ}
ቀረረ ግ. {ተንጫለለ}
– ቅራሪ {አንጫላት}
– አቀረረ {አንጫለለ}
ቀረርቶ ስ. {ጎበ፥ እለሞ} ተመ. አቅራራ
ቀረቀረ ግ. {ስነቀረ፥ ሴንቀረ፥ ቀሳንቀሰ
አገበ}
– መቀርቀሪያ {ቀሳንቀሰ}
– ቅርቃር {ቀሳንቀሰ፤ ሱንቁር}
– ተቀረቀረ {ተስነቀረ፥ ተሴንቀረ}
ቀረቀበ ግ. {ቅረቀበ}
– መቀርቀቢያ {መቀርቀቤ፥ ቀርቃበ}
ቀርቃባ {ቀርቃበ}
ቀረበ ግ. {ቀረበ}
– ቅርብ {ቁርብ}
– ተቀራረበ {ተቅራረበ}
– አቀረበ {አቀረበ}
– አቀራረበ {አቅራረበ}
– አቅራቢ {አቅራቢ}
– አቅራቢያ {አቅራበ፤ አዝጋግ፤ ሄዳመጠ}
ቀረቤታ ስ. {ሉፈቾ፥ ቅርበት}
ቀረና ግ. {ቢከ ቢከ ባለ፤ ጬቀ፥
ክረፈ}
– ቅርናት {ቢከ፤ ጪቅነ}
– አቀረና {ቢከ ቢከ አሼ፤ አጬቀ፥
አክረፈ}
ቀረደደ ግ. {ሾረረ}
– ቅርድድ {ሹር}
– ተቀረደደ {ተሾረረ}
ቀረጠ ግ. {ቀረጠ፤ ቀረጠ አትኬፈለ}
ቀረጠፈ ግ. {ቅረጠፈ}
55

ቀረጣ

ቀበቶ

– ቅርጥፍ አለ {ቁርጡፍ ባለ}
– ቅርጥፍ አደረገ {ቁርጡፍ አሼ}
– ተቀረጠፈ {ተቅረጠፈ}
ቀረጣ ስ. {ቅራጬ}
ቀረጥ ስ. {ቀረጥ}
ቀረጨጨ ግ. {ቁጩጭ አሼ}
ቀረፈ ግ. {ቃቀፈ፥ ክርኬ ነቀለ፥ ክርኬ
አተረ፤ ሌጠጠ}
– ቅርፊት {ክርኬ፤ ልጣጬ}
– ተቀረፈ {ተቃቀፈ፥ ክርኬይ ነቀ፤
ተሌጠጠ}
ቀረፈፍ ቅ. {አዚፋር፤ ሹርቁቀ፥
ሾርቃቀ} ተመ. ተንቀራፈፈ
ቀረፋ ስ. {ቀረፈ}
ቀሪ ስ. 1 • {ቅሬቶ፥ ቀሪ}
2 • {ቀንቀኜ} ተመ. ቀረ
ቀራፎ ስ. {ቀራፎ}
ቀርቃባ ስ. {ቀርቃበ} ተመ. ቀረቀበ
ቀርከሓ ስ. {ሌመ}
ቀርጥ ስ. {ኦሃት፥ ቅርጥ}
ቀርፋፋ ቅ. {አዚፋር፤ ሹርቁቀ፥
ሾርቃቀ} ተመ. ተንቀራፈፈ
ቀሰመ ግ. {ንቅለ ነቀለ}
ቀሰም ስ. {ቀሰም}
ቀሰረ ግ. {ቹክ አሼ}
– ቅስር {ቾከ፥ ቹኬ}
– ቅስር አለ {ቹክ ባለ}
– ቅስር አደረገ {ቹክ አሼ}
– ተቀሰረ {ቹክ ባለ}
ቀሰስተኛ ቅ. {ጀላገ፥ ደሰ}
ቀሰቀሰ ግ. 1 • {አብራገገ}
2 • {ንቃቀለ}
ቀሰተ ግ. {ደሬሱመ አጄ}

– ቅስት {ደሬሱመ}
ቀሳ ስ. {ኡጉሞ}
– ቀሳ ወጣ {ኡጉሞ ወጠ}
ቀስ አለ ግ. {ለክ ባለ፥ ሎድ ባለ}
– ቀስ ብሎ {ታደብከ፥ ሎድ ባላኔ፥
ለክ ባላኔ}
ቀስ አደረገ ግ. {ለክ አኜ፥ ሎድ አሼ}
ቀስተ ዳመና ስ. {ሰመይ-ድንቆ}
ቀስተኛ ቅ. {ሎድተኘ፤ አደብቶ}
ቀስታ ስ. {ለክት፥ ሎድት፥ አደብ}
– በቀስታ {ታደብ፤ በለክት፥
በሎድት}
ቀስት ስ. {ቀስት}
ቀሸመ ግ. {ልመለመ}
– አቀሸመ {አልመለመ}
ቀሺም ቅ. {ሌም}
ቀቀለ ግ. {ጄሬ}
– ቅቅል {ጂሮ}
– ተቀቀለ {ተጄሬ}
– አሬራ ቀቀለ {አሰለለ}
ቀበሌ ስ. {ሰንገ፥ በርበሬ፤ መውጠ፤
ቀበሌ}
ቀበረ ግ. {ቀበረ}
– መቃብር {ቀብር፤ ሎደ፥ ለህድ}
ቀብር {ቀብር}
ቀበርቾ ስ. {ቆቦሪቾ}
ቀበሮ ስ. {ዘገዶ፥ ወለንገየ፤ ቆሮባዬ}
ቀበቀበ ግ. {ፍረሜ}
– ቅብቀባ {ፍራሜ}
ቀበተተ ግ. {ፎጌ}
– ተቀበተተ {ተፎጌ}
ቀበቶ ስ. {ዘለበት፥ ቶለ}
56

ቀበጠ

ቀወሰ

ቀበጠ ግ. {ተስካከረ}
– አቀበጠ {አስካከረ}
– ቅብጠት {ተስካከራት}
ቀበጥ ቅ. {ተስካካሪ፥ ቆርጦሞ፤
አብልቃቢል}
ቀቢ ስ. {ቀቢ፥ ቀቢሎ}
ቀባ ግ. {ቀበ}
– ቅባት {ቅባት፤ ሊለ}
– ቅቤ {እሴቼ}
– ተቀባ {ተቀበ}
ቀባሪ ስ. {ቀባሪ}
ቀባባ ግ. {ቅባበ}
ቀባዠረ ግ. {ዝበዘበ}
ቀባጠረ ግ. {ከረረ፤ ልፈለፈ፥ ኡሀቱሀ
አዋለ}
– ቅብጥርሴ {ኡሀቱሀ አዋልከ}
– አስቀባጠረ {ኡሀቱሀ ኣትዋለከ፤
አከረረ}
ቀባጣሪ ቅ. {ከራርቶ}
ቀብ አደረገ ግ. {ቁሉጵ አሼ፥ ቁሉብ
አሼ፤ ገብ አሼ}
ቀብራራ ቅ. {ሽብሪቆ፥ ፍጭሪቆ፤
ክብረኘ} ተመ. ተንቀባረረ
ቀብር ስ. {ቀብር} ተመ. ቀበረ
ቀብድ ስ. {ቀብድ}
ቀትረ ቀላል ቅ. {ፍነ-ቀል}
ቀትር ስ. {ጉት-ማልት፥ ሰሞት-አይር፤
ለዙህር ቀለ ቀደ}
ቀነሰ ግ. {አቀበለ፥ አቀለለ፤ ቀለለ}
ቀነቀነ ግ. {ቅነቀነ}
– ቅንቅን {ቅንቅን}
ቀነዘረ ግ. {ቄዘረ}
– አቀነዘረ {አቄዘረ}

ቀነጠሰ ግ. {ቅነጠፈ}
ቀነጠበ ግ. {ቅነጠፈ}
– ቅንጣቢ {የቅነጠፊ}
ቀና1 ግ. 1 • {ቀነ፥ ቤዤ}
2 • {ቀነ}
– ቀና አለ {ብዝ ባለ፤ ቀጥ ባለ}
– ቀናው {ባረከይ}
– ተቃና {ቀነ፤ ብዝ ባለ}
– አቀና 1 • {አቀነ}
2 • {ጌሽ ባለ}
– አቃና {ብዝ አሼ፤ አቀነ፥ አቤዤ}
ቀና2 ግ. {ቀኜ}
– ቅናት {ቀኛት}
– አስቀና {አትቄኜ}
ቀና3 ቅ. {ሱት፥ ብዝት፤ ቀኚት}
ቀናተኛ ቅ. {ቀኚሎ፥ ቀኛተኘ}
ቀን ስ. 1 • {ማልት} ቀን ካልተመቸህ
ማታ እንገናኝ። ማልተ በልቤዤሀ
አሮተ ለትራከብነ።
2 • {አያም፥ ነገ} ዛሬ ቀኑ ዐርብ

ነው። አውጄ አያሚ ጅማትን።

ቀንበር ስ. {አንገችል፥ አንገቼ}
ቀንበጥ ስ. {ሙጠ፥ ኡንቡርቀ፥
ኡምቡርቀ}
ቀንዳም ቅ. {ቀራታም}
ቀንዳውጣ ስ. {ቀሮ}
ቀንድ ስ. {ቀር}
– ሹል ቀንድ {ቾከ}
– የቀንድ ከብት {እሪ}
ቀንጃ ስ. {ደል-ከራብ፥ ያንገት ከራብ}
ተመ. አቀናጀ

ቀኝ ስ. {ቀኚት}
ቀወሰ ግ. {ነቀሰ፤ አቅለ ገፈረ}
57

ቀውላላ

ቀዳሽ

ቀውላላ1 ቅ. {ሾንተል፤ ጉበ-ጋበ}
ቀውላላ2 ቅ. {(ዟሪ) ችርችርቶ፥
ወርወርቶ} ተመ. ተንቀዋለለ
ቀውስ ቅ. {ናቂስ፤ አቅለ-ቁብለ}
ቀውጢ ስ. {ድንባድንቅ፤ ትብሬ፥
ተምባከሰ}
ቀዘቀዘ ግ. 1 • {አፍጠፈጠ፥ ግዘገዘ፥
በረደ}
2 • {ጣዘዘ}
– ቅዝቃዜ {ግዝግዛር፥ አፍጥፍጣር}
– አቀዘቀዘ 1 • {አግዘገዘ፥ አበረደ}
2 • {አጣዘዘ}
ቀዘነ ግ. {ሹር አሼ፥ ሻ አሼ፤ ቆዤ}
– ቅዘን {ሹርት፥ ሻት፤ ቁዘን}
– አስቀዘነ {ሻ አትሬሼ፥ ሹር
አትሬሼ፤ አትቆዤ}
ቀዘዘ ግ. {ሰዉ ባለ፥ ጀል ባለ}
ቀዘፈ ግ. {ቦፎፌ ነደ}
– መቅዘፊያ {የቦፎፌ ላይደ}
ቀዘፋ ስ. {ቦፎፌ ንዶት}
ቀዛፊ ስ. {ቦፎፌ ነጂ}
ቀዝቀዝ አለ ግ. {በረድ ባለ፥ ሆጥ ባለ}
ቀዝቀዝ አደረገ ግ. {በረድ አሼ፥ ሆጥ
አሼ}
ቀዝቃዛ ቅ. {ግዝግዛር፥ አፍጥፍጣር፥
በረድ}
ቀዥቃዣ ቅ. {ቆልቆልቶ፥ ቅልቅልቶ}

ቅየሳ {ቂሸ፥ ምታሬ}
ቀየደ ግ. {ኮተበ፥ ኩቱጴ ባለ፥ ኩቱቤ
ባለ}
ቀየጠ ግ. {ቄመሰ፥ ወሳቤ ባለ፥ ወሳቦ
አሼ፤ ልቃለቀ}
– ቅይጥ {ቁምሶ፥ ወሳቦ፤ ሉቅሉቆ}
– ተቀየጠ {ተቄመሰ፤ ተልቃለቀ}
ቀያየረ ግ. {እጋገነ፥ አጣጣሜ}
ቀዬ ስ. {ቡርደ፤ ጌ፥ ጌዬ}
ቀይ ቅ. {ቡሸ፤ (ሰው) ቀዪ} ተመ. ቀላ
– ቀይ ሽንኩርት {ሱንኩርተ}
– ደማቅ ቀይ {ቡሹለ፤ ኩፍተ ቡሸ፥
ዱሉቆ ቡሸ}
– በጣም ቀይ {ቡሹለ}
ቀደመ ግ. {ቀደመ}
– ቅደም! {ክለ!}
– ቅድሚያ {ቀደማት፥ ዝኜ ቀደማት፤
ቅድሜ}
– ቅድም {አንጉቼነ}
– ተሽቀዳደመ {አትቃደመ}
– አሽቀዳደመ {አትላበቀ}
ቀደምት ስ. {ቀዲም}
ቀደሰ ግ. 1 • {አጣሀረ}
2 • {አውራዴ ባለ}
ቀደደ ግ. {ጠረረ፤ ቀደደ}
– ተቀደደ {ተቀደደ፤ ተጠረረ}
– ጎሕ ቀደደ {አቀለ፥ ቅላት ወጠ፤
ፍርቄ ፈቀ}
ቀደዳ ስ. {ቅዳጄ}
ቀዳ ግ. {ቀደ}
– ተቀዳ {ተቀደ}
– አስቀዳ {አትቄደ}
ቀዳሽ ስ. {አውራዳንቾ}

ተመ. ተንቀዠቀዠ

ቀየረ ግ. {ኤገነ፥ አጣሜ}
– ቅያሪ {እጋኜ፤ ጥሜ}
– ተቀየረ {ቴገነ፥ ተጣሜ}
– አቀያየረ {አትጋገነ፤ አጣጣሜ}
ቀየሰ ግ. {ቂሼ ባለ፥ መተረ}
58

ቀዳዳ

ቀጨ

ቀዳዳ ስ. {ቁድ፤ ጡር} ተመ. ቀደደ
ቀጂ ቅ. {ቀጂሎ}
ቀጋ ስ. {እንጎጦ}
ቀጠለ ግ. {ቄጠለ}
ቀጣይ {ቄጣዪ}
ቀጥሎ {(ከዚያ) ሀጲ፥ አጲ፥ ሀቢ፥
አቢ}
– ቅጥል {ቅጥል}
– ተቀጣጠለ 1 • {ተቅጣጠለ፤
አቄጠለ}
2 • {ቲንዛዘ}
– አቀጣጠለ 1 • {አቲንዛዘ}
2 • {ጅረ አቴንዜ}
ቀጠረ1 ግ. {ዝኜ አሼ፥ ቀጠሮ አሼ፤
ቀጠረ}
– ተቃጠረ {ዝኜ አትራሼ}
ቀጠረ2 ግ. {ቀጠረ፥ ብለተኘ ወከበ}
– ተቀጠረ {ተቀጠረ፥ ቶከበ ብለ አሼ}
ቀጠሮ ስ. {ዝኜ፤ ቀጠሮ}
ቀጠሮ አደረገ {ዝኜ አሼ፥ ቀጠሮ
አሼ፥ አያመ አጄ}
ቀጠሮ አፍራሽ {ዝኜ-ዜገ}
– ባለቀጠሮ {ዝኛንቾ}
ቀጠቀጠ ግ. {ቅጠቀጠ፤ ጌቼ፥ አቦረደ}
– ቅጥቀጣ {ቅጥቀጬ}
– ቅጥቅጥ {ቁጥቁጥ}
ቀጠነ ግ. {ቀጠነ}
ቀጭን {ቀጪን}
ቀጭንነት {ቀጪነት}
– ቅጥነት {ቅጣኘ}
– አቀጠነ {አቀጠነ}
ቀጠና1 ስ. {ቀጠነ}
ቀጠና2 ስ. {መሸቀ፥ ማቅባለ}

ቀጠፈ1 ግ. {ቅነበ፥ ቅነፈ፥ ቅረፈ፥
ቅምጥል አሼ፤ ቆንጮራዬ መኜ}
– ተቀጠፈ {ተቅነበ፥ ተቅነፈ፥
ተቅረፈ፥ ቅምጥል ባለ፤
ቆንጮራዬ ተመኜ፥ ቆንጮራዬ
ባለ}
ቀጠፈ2 ግ. {ኬዘበ፤ አበለጠ፤ ባጢለ
አዋለከ}
– ቅጥፈት {ክዝብ፥ አብልጮ፤
ባጢል}
ቀጣ ግ. {ቀጠ}
– መቀጫ {መቀጮ}
– ቅጣት {ቅጣት}
– ተቀጣ {ተቀጠ}
ቀጣይ ቅ. {ቄጣዪ} ተመ. ቀጠለ
– ቀጣይ ዓመት {የገርበ ዘማን}
ቀጣፊ ቅ. {ክዝበኘ፥ አበላጪ፤
ባጢልቶ}
ቀጥ አለ ግ. 1 • {ብዝ ባለ}
2 • {ጌጥ ባለ፤ ቀጥ ባለ}
ቀጥ አደረገ ግ. 1 • {ብዝ አሼ}
2 • {ጌጥ አሼ}
ቀጥሎ ተግ. {ሀጲ፥ አጲ፥ ሀቢ፥ አቢ}
ተመ. ቀጠለ

– ቀጥሎስ {ሀጲው፥ አጲው፥ ሀቢው፥
አቢው}
ቀጥተኛ ቅ. {ሱት፥ ብዝት} ተመ. ቀጥ
አለ

ቀጥታ ስ. {ሱት፥ ብዝት} ተመ. ቀጥ
አለ

– ቀጥታ ያልሆነ {ፎኖ}
ቀጨ ግ. 1 • {አለሳተ አኜ፥ ባንጭር
አቀሬ}

59

ቀጨሞ

ቁጭ አደረገ

ቁልጭ አደረገ ግ. {ዉሉጭ አሼ}
ቁመት ስ. {ቁኖ፤ ጉበ}
ቁመና ስ. {ቁኖ፤ ጉበ}
ቁማር ስ. {ክሳረ}
ቁም ስ. {ቁን} ተመ. ቆመ
– ቁም ነገረኛ {ኮሮምቶ፤ ሙርቴ}
– ቁም ነገር {አኑር፥ ሙርቴ}
– በቁም {በቁን}
ቁምጣ ስ. {ቦጌ፥ ፎሊሰ}
ቁምጣ ጆንያ {ቁምጠ}
ቁራ ስ. {ቁሬ፥ ዋንቼ፥ አናኖ}
ቁራን ስ. {ቁራን}
ቁር ስ. {ብርድ፤ ዘመሪረ፥ ገሊ-ብርድ}
ቁርሾ ስ. {አጋመ፥ እስድ፤ ጥል፥
ብሊት}
ቁርበት ስ. {ገልበ}
ቁና ስ. {ወነፈሸ፥ ቁነ}
ቁና ቁና ተነፈሰ {ንፍቼ ባለ}
ቁንጅና ስ. {በሬድነት፥ አቁምስነ፥
አቆማሽነት} ተመ. ቆነጀ
ቁንጣናም ቅ. {ጡፈ ዬንዘይ፥ ጡፈ
ያቴንጬይ}
ቁንጣን ስ. {የጡፈ ኤንዛት፥ አብዞ
ጡፎት፤ ያብዞ ብሎ-ስኮት
እንጭነ}
ቁጠባ ስ. {ክርከሬ፥ ህርሀሬ፥ እርሀሬ}

2 • {ደረ ደረከ ቆጬ፤ ስረ

አዘወረ (ቆጬ)}
– ቅጭት {ያንገት ስር ዝወሮት}
– ተቀጨ 1 • {አለሳተ ሆነ፥ ባንጭር
ቀሬ፤ ጄጀ ፈሬ}
2 • {ደር ደርከ ተቆጬ፤ ስርከ
ዘወረ (ተቆጬ)}
ቀጨሞ ስ. {ቀጨሞ}
ቀጨጨ ግ. {ሺቤ ባለ፥ ጂሬ ባለ፥
ጪሬ ባለ}
– አቀጨጨ {ጪሬ አሼ፥ ጂሬ አሼ}
ቀጫጫ ቅ. {ሺበ፥ ጂረ}
ቀጭ ስ. {ዘመሪረ፤ ብርድ-ቆጫት፥ ገሊ
ብርድ የቆጬይ}
ቀጭ አደረገ ግ. {ቀጭ አሼ}
ቀጭን ቅ. {ቀጪን} ተመ. ቀጠነ
– ቀጭንነት ስ. {ቀጪነት} ተመ. ቀጠነ
ቀፈታም ቅ. {ደላታም፥ ከርሳም፥
ጠመቃም}
ቀፈት ስ. {ደል፥ ከርስ፥ ጠመቅ}
ቀፈደደ ግ. {ከርቸ አሼ}
ቀፈፈ1 ግ. {ሾረረ፥ ጎረረ}
ቀፈፈ2 ግ. {ሀበደ፥ አበደ፤ ክን
አልባለ፥ አስክች ባለ}
ቀፈፈ3 ግ. {ጦለበ}
ቀፈፋ ስ. {ጦሎበ}
ቀፋፊ1 ቅ. {ሀባዶ፥ አባዶ፤ አስክቻት}
ቀፋፊ2 ቅ. {ጦላቢ}
ቀፎ ስ. {ቀፎ}
ቁልምጫ ስ. {ኖሶሮ፥ ነስነስት፥ ሞክ
ሞክት፤ አብዞ ናናዶት}

ተመ. ቆጠበ

ቁጥቋጦ ስ. {ሽፎ} ተመ. አቆጠቆጠ
ቁጫጭ ስ. {ቱሴ}
ቁጭ አለ ግ. {ገፍ ባለ፥ ጉም ባለ፤
ተጎበለ፥ ተጎቤ}
ቁጭ አደረገ ግ. {ገፍ አሼ፥ ጉም
አሼ፤ አድጎበለ፥ አድጎቤ}

ተመ. አቆላመጠ

ቁልቋል ስ. {ቃልቃል}
ቁልጭ አለ ግ. {ዉሉጭ ባለ}
60

ቂል

ቃኘ

ቂል ቅ. {ገወ፥ ዛንዘ} ተመ. ቄለ
ቂልነት ስ. {ገዊነት}
ቂሎ ስ. {ገዊሾ}
ቂመኛ ቅ. {ቆንጦተኘ፥ ቆንጦ
አይገፍሮ}
ቂም ስ. {ብሊት፥ ቆንጦ፥ አሎ}

–
–
–
–

መዝገበ ቃላት {ቃሙስ}
ቃሉን አጠፈ {አረመተከ ቃበ}
ቃሉን ካደ (በላ) {አህደ በለ}
ቃል ኪዳን ስ. {ጉደ፥ አህድ፥
ኬርት}
– ቃል ገባ {አህደ ገበ፥ ኬርተ ባለ፤
ነየተ፤ ኬዘበ}
– ጥምር-ቃል {ዱብል-ቀውል}
ቃልቻ ስ. {ክታበኘ፤ ፉቀረ}
ቃመ ግ. 1 • {ቀመ}
2 • {ቃመ}
– አቃመ 1 • {አቀመ}
2 • {አቃመ}
ቃሚ ስ. 1 • {ቀሚሎ}
2 • {ቃሚሎ}
ቃረመ ግ. {ቀርሜ ለቀመ}
ቃሪቦ ስ. {ቃሪቦ፥ ቅራሬ}
ቃሪያ ስ. 1 • {ጡርጎ}
2 • {ቃሪየ}
ቃሬዛ ስ. {ዴሰ፤ ማትራሻት}

ተመ. አቄመ

ቂም ያዘ {ቆንጦ ኤንዘ}
ቂብ አለ ግ. {ጨንቀር ባለ}
ቂንቂን አለ ግ. {ፊጥፊጥ ባለ}
ቂንጥር ስ. {የገረድ ወልድ ሉንቡጥ፥
ሉምቡጥ}
– ቂንጥራም ቅ. {ሉምቡጣም፥
ሉንቡጣም}
ቂጣ ስ. 1 • {ጦሮሾ፥ ፊናንቾ፥ ፊናቾ}
2 • {አባስሎ}
ቂጥ ስ. {ፎዶ}
– ቂጥ ገጠመ {(አበረ) ፎዶ ደበለ}
– ዕድሜ በቂጡ {ገዘኜ፥ ጆጎሜ}
ቂጥ አለ ግ. {ጨንቀር ባለ}
ቂጥኝ ስ. {ቅጥኜ}
ቃ አለ ግ. {ቆቀመ}
ቃለ አጋኖ ስ. {አትማሞቂሎ-ቀውል}
ቃል ስ. 1 • {ቀውል፥ ከላም፥ ህዝፍ}

ተመ. ወሰካ

ቃር ስ. {ቂር} ተመ. አቃረ
ቃርሚያ ስ. {ቀርሜ}
ቃቁቻ ስ. {በጨሮ}
ቃተተ ግ. {ቅቴ ባለ፥ ወታዬ ባለ፥ ፉሬ
ባለ፤ ተዋከ}
ቅትት {ቅተ፥ ወታየ፥ ፉረን፤ ዋከ}
ቃታ ስ. {ቃተ}
ቃና ስ. 1 • {ጪምነ}
2 • {ሰውት}
ቃኘ1 ግ. {አዝማመረ}
ቃኘ2 ግ. {ሶኬ ባለ፥ ዶዬ ባለ፥ ዙጌ
ባለ፤ አዞፌ}

ሀጂ ጀማል በርካታ የቁራን
አንቀጾችን በቃላቸው ይችላሉ።
ሀጂ ጀማል ቡርኩተ የቁራን ኣየ
በሂፍዝኑም አህፈዞን። ሼኪው
የተናገሩት ቃል አረብኛ በመሆኑ
አልገባኝም። ኣሊሚ ያዋለኩዪ
ቀውል አረብኘ በውኖትከ
አልገበኛን።
2 • {አህድ፥ ኬርት} የሰው ልጅ

ቃሉን መጠበቅ አለበት። ሰብ
አህደከ ቂሮት አለቢ።
61

ቅኝት

ቅሬታ

ቅኝት {ሶከን፥ ዶየን፥ ዙገ፤ አዞፋት}
ቃኚ1 ስ. {አዝማማሪ}
ቃኚ2 ስ. {ሶካንቾ፥ ዶያንቾ፥ ዙገኘ}
ቃዠ ግ. {ዛንዜ ባለ፥ ዦዜ ባለ፥
አቅባጣይ} ተመ. አቃዠ
ቃዲ ስ. {ቃዴ}
ቃዳ ስ. {ቦየ፤ ፊኜ}
ቃጠሎ ስ. 1 • {አርገገ፤ ጅረ}
2 • {ዘግዘግቶ} ተመ. አቃጠለ
ቃጣ ግ. {አካረ፤ ወብ ባለ}
– መቃጣት {አካራት፥ ወብት}
ቃጫ ስ. {ምቄ፤ ቃንጨ}
– የቃጫ ተክል {አልጌ}
ቃጭል ስ. {ዶል} ተመ. አቃጨለ
ቃፊር ስ. {ቃፊር}
ቄለ ግ. {ገዌ ተመኜ}
– ቂል {ገወ፥ ዛንዘ}
– አቄለ {አበለጠ፥ ገዌ መኜ}
ቄስ ስ. {ቂስ}
ቄብ ስ. {ቄብ}
ቄንጠኛ ቅ. {ወሬጋንቾ}
ቄንጥ ስ. {ወሬግ}
ቄጆ ስ. {ቀጆ}
ቄጠማ ስ. {አንጮት፥ አላዶ፥
ተሸምቤ፥ ተሸንቤ}
ቅሌታም ቅ. {ኡርደታም፥ ዉርደታም}
ቅሌት ስ. {ርክስ፥ ዉርደት፥ ኡርደት፤
ፈተኘ} ተመ. ቀለለ
ቅል ስ. {ቁለ፥ አንኩለ}
– ራስ ቅል {ቁሉሎ}
ቅልቅል ስ. {ሉቅሉቆ} ተመ. ቀላቀለ
ቅልብ አደረገ ግ. {ቁሉጵ አሼ፥ ቁሉብ
አሼ}

ቅልብልብ ቅ. {ለውለውቶ፥
ቆልቆልቶ፥ ዉስዉስቶ፤ ጥርጥሬ}
ተመ. ተቅለበለበ

ቅልውጥ ስ. {ቁለጮ} ተመ. ቀላወጠ
ቅልጥ አለ1 ግ. {ተቅማጠለ፥ ቅምጥል
ባለ} ተመ. ቀለጠ
ቅልጥ አለ2 ግ. {ስቀሰቀ፥ ሱቅሱቅ ባለ}
ተመ. ቀለጠ

ቅልጥ አደረገ ግ. {ቅምጥል አሼ}
ቅልጥም ስ. {ሰሀነ}
ቅልጥፍና ስ. {ቀንጨፍት}
ቅመማ ስ. {ደዌ-ሱንኬ ወሳቤ በሎት፤
ቂምሶት} ተመ. ቀመመ
ቅመም ስ. {ሱንኬ} ተመ. ቀመመ
ቅሚያ ስ. {ንጥቄ} ተመ. ቀማ
ቅማል ስ. {ቁማል} ተመ. ቀመለ
ቅምሻ ስ. {ቅማሸ} ተመ. ቀመሰ
ቅምቀማ ስ. {ቅምቀሜ፥ ግማየ}
ተመ. ቀመቀመ

ቅምጥ ስ. 1 • {ጉመ}
2 • {ጡቅራዬ፤ ኡርድ}
3 • {የሺሞ ምሽት} ተመ. ተቀመጠ
ቅምጥል ቅ. {አማዳንቾ፤ አማደኜ፤
ክብረኘ} ተመ. ተቀማጠለ
ቅምጫና ስ. {ቆሬ}
ቅሞ ስ. {ቆሞ}
ቅሪት ስ. 1 • {ቅሬቶ}
2 • {አንዛት፤ ሆሽተ-ፎል}
ተመ. ቀረ

ቅራሪ ስ. {አንጫላት} ተመ. ቀረረ
ቅራቅንቦ ስ. {አንታኩርተ፤ ቁራቁንቦ}
ቅራኔ ስ. {አጋመ፤ አሻጠራት፥ ክላፍ}
ተመ. ተቃረነ

ቅሬታ ስ. {ዊል፤ ቅሬተ}
62

ቅር ቅር አለ

ቅናት

ቅር ቅር አለ ግ. {ቁልቁል ባለ}
ቅርታ {ቁልቁላት}
ቅር ተሰኘ ግ. {ትም ባለ፤ ሀጠራትከ
ጠፈ፤ ቀልብከ ተሰበረ}
ቅር አለው ግ. {ጎዳይ፥ ቅር ባለይ፤
ትም ባለ፤ ተስ አልባለይ}
ቅር አሰኘ ግ. {ቅር አትሬሼ፤ ትም
አትሬሼ፤ ሀጠራተ አጠፈ፤ ቀልበ
ሰበረ}
ቅርምት ስ. {ቡገኞ} ተመ. ተቀራመተ
ቅርስ ስ. {ቀንቀኜ፤ ማዠ}
ቅርሻት ስ. {እምብልቀ፥ እንብልቀ}

– ቅርፀ መልካም {ቆረ-ቤዘ፤ ቆረኜ}
– ቅርፀ ቢስ {ቆሬሎ}
ቅርፊት ስ. {ክርኬ፤ ልጣጬ}
ተመ. ቀረፈ

ቅስም ስ. {ቀልብ፥ ሀጠር}
– ቅስሙ ተሰበረ {ዱም ወረደይ}
ቅስር ቅ. {ቾከ፥ ቹኬ}
ቅስር አለ ግ. {ቹክ ባለ} ተመ. ቀሰረ
ቅስር አደረገ ግ. {ቹክ አሼ}
ተመ. ቀሰረ

ቅስት ስ. {ደሬሱመ} ተመ. ቀሰተ
ቅቅል ቅ. {ጂሮ} ተመ. ቀቀለ
ቅባት ስ. {ቅባት፤ ሊለ}
ቅቤ ስ. {እሴቼ} ተመ. ቀባ
– ለስታ ቅቤ {ኡፈ እሴቼ}
– ለጋ ቅቤ {ኡፈ እሴቼ}
– በሳል ቅቤ {መራረ እሴቼ}
– ንጉር ቅቤ {ሱቅሱቅ እሴቼ}
– ንጥር ቅቤ {ያጠለሊ እሴቼ}
– የሆላንድ ቅቤ {ጃልበቄ}
– የቅቤ አር {አንተ}
ቅብቀባ ስ. {ፍራሜ} ተመ. ቀበቀበ
ቅብቃብ ስ. {ኖቆጮ}
ቅብጠት ስ. {ተስካከራት} ተመ. ቀበጠ
ቅብጥርሴ ቅ. {ኡሀቱሀ አዋልከ}

ተመ. አቀረሸ

ቅርቃር ስ. {ቀሳንቀሰ፤ ሱንቁር}
ተመ. ቀረቀረ

ቅርበት ስ. {ቅርቤ}
ቅርብ ቅ. {ቁርብ} ተመ. ቀረበ
ቅርብ ዘመድ {አቀራቢ}
ቅርታ ስ. {ቁልቁላት} ተመ. ቅር ቅር
አለ

ቅርናታም ቅ. {ቢካም}
ቅርናት ስ. {ቢከ} ተመ. ቀረና
ቅርንጫፋም ቅ. {ቀራታም}
ቅርንጫፍ ስ. {ቀር}
ቅርንፉድ ስ. {ቁሩንፉድ}
ቅርድድ ቅ. {ሹር} ተመ. ቀረደደ
ቅርጥፍ አለ ግ. {ቁርጡፍ ባለ}

ተመ. ቀባጠረ

ቅብጥብጥ ቅ. {አሚሶ፥ ቆሽቆሽቶ}

ተመ. ቀረጠፈ

ተመ. ተቅበጠበጠ

ቅርጥፍ አደረገ ግ. {ቁርጡፍ አሼ}

ቅትርት ስ. {ሱንቁር}
ቅትት ስ. {ቅተ፥ ወታየ፥ ፉረን፤ ዋከ}

ተመ. ቀረጠ

ቅርጫ ግ. {ማንገዝ፤ አበቀራጬ}
ቅርጫት ስ. {ቀርጫት፤ አገለድ}
– ቅርጫት ሆድ {ደላታም}
ቅርፅ ስ. {ቆረ}

ተመ. ቃተተ

ቅናት1 ስ. {አርክሰ}
ቅናት2 ስ. {ቀኛት} ተመ. ቀና
63

ቅኔ

ቅጥቀጣ

ቅኔ ስ. {ካልት፥ ጁል}
ቅን ቅ. {ገለላፎ}
ቅንቅናም ቅ. {ቅንቅናም}
ቅንቅን ስ. {ቅንቅን} ተመ. ቀነቀነ
ቅንቡርስ ስ. {ቅንበውሬ፥ ቅምበውሬ}
ቅንድብ ስ. {ቅርብ}
ቅንጡ ቅ. {ቅምጥሌሰ} ተመ. ተቀናጣ
ቅንጣቢ ቅ. {የቅነጠፊ} ተመ. ቀነጠበ
ቅንጣት ቅ. {ዪሚል፥ ያመል፤
ኢንኩት}
ቅንጦተኛ ቅ. {ክብረኘ}
ቅንጦት ስ. {ክብር}
ቅንጬ ስ. {ቅምጫጮ}
ቅንጭፍት ስ. {ቀለውቀጬ፤ ቀጨዌ}
ቅንፍ ስ. {ቅንፌ}
ቅኝት ስ. {አዝማምራት} ተመ. ቃኘ1
ቅኝት ስ. {ሶከን፥ ዶየን፥ ዙገን፤
አዞፋት} ተመ. ቃኘ2
ቅዘናም ቅ. {ሹርታም፤ ቁዘናም}
ቅዘን ስ. {ሹርት፥ ሻት፤ ቁዘን}

ቅያሜ ስ. {ዊል} ተመ. ተቀየመ
ቅያሪ ስ. {እጋኜ፤ ጥሜ} ተመ. ቀየረ
ቅይጥ ቅ. {ቁምሶ፥ ወሳቦ፤ ሉቅሉቆ}
ተመ. ቀየጠ

ቅዱስ ቅ. {ጡሃረ፥ ጡል-ጠሊል}
– ቅዱስ ስፍራ {ሀረም}
– ቅዱስ ሰው {ወሊዬ፤ ያለሀ ሰብ}
– ቅዱስ ጦርነት {ጃድ}
ቅዱስነት ስ. {ወሊዪነት}
ቅዳሜ ስ. {አንሰንበት}
ቅድሚያ ስ. {ቀደማት፥ ዝኜ ቀደማት፤
ቅድሜ} ተመ. ቀደመ
ቅድም ተግ. {አንጉቼነ} ተመ. ቀደመ
ቅድስና ስ. {ጡሃርነት፥ ጡልጠሊልነት}
ቅድድ አደረገ ግ. {ጣጥ አሼ}
ቅጠላቅጠል ግ. {ቁጠላ-ቁጠል፥ ጫፋጫፍ፤ ሙዥሎ}
ቅጠል ስ. {ጫፍ}
– የቅጠል ግንድ {ቆምበር፥ ቆንበር፥
ቁምበር፥ ቁንበር}
ቅጠልያ ቅ. {ቁጠሊዬ}
ቅጣት ስ. {ቅጣት} ተመ. ቀጣ
ቅጥ ስ. {አዌነ፤ ወናፎኮሮ}
– ቅጥ የለሽ {አዌኔሎ፥ ወኔሎ}
ቅጥል ስ. {ቅጥል} ተመ. ቀጠለ
ቅጥል አለ ግ. {ቡቁቅ ባለ}

ተመ. ቀዘነ

ቅዝምዝም ስ. {አጭምጭማት}
ተመ. አቅዘመዘመ

ቅዝቃዜ ስ. {ግዝግዛር፥ አፍጥፍጣር}
ተመ. ቀዘቀዘ

ቅዝዝ አለ ግ. {ሰዉ ባለ፥ ጀል ባለ፥
ሰለው ባለ}
– ቅዝዝ ማለት {ሰዊት፥ ጀሊት፥
ሰለዊት}
ቅዠት ስ. {ጥርዛዝ፥ አብራቀጣት፥
አቅባጦት} ተመ. አቃዠ
ቅየራ ስ. {እጋኘ} ተመ. ቀየረ
ቅየሳ ስ. {ቂሸ፥ ምታሬ} ተመ. ቀየሰ

ተመ. አቃጠለ

ቅጥል አደረገ ግ. {ቡቁቅ አሼ}
ተመ. አቃጠለ

ቅጥልጥል ቅ. {አቄጣሎ}
ቅጥር ስ. {ሽበት}
ቅጥቀጣ ስ. {ቅጥቀጬ} ተመ. ቀጠቀጠ
64

ቅጥቅጥ

ቆይታ

ቅጥቅጥ ቅ. {ቁጥቁጥ} ተመ. ቀጠቀጥ
ቅጥነት ስ. {ቅጣኘ} ተመ. ቀጠነ
ቅጥፈት2 ስ. {አብልጮ፥ ክዝብ፤
ባጢል} ተመ. ቀጠፈ
ቅጫም ስ. {ቅጣቢት}
ቅጭል አለ ግ. {ችሊ ባለ፥ ችልቺ
ባለ} ተመ. አቃጨለ
ቅጭል አደረገ ግ. {ችሊ አሼ፥ ችልቺ
አሼ} ተመ. አቃጨለ
ቅጭልታ ስ. {ችሊት፥ ችልቺት}

– ቁም {ቁን}
– ቋሚ 1 • {ቁን፥ ኑብር፥ ያበድ፥
የዘላል}
2 • {ጎርተነ}
– በእግሩ ጣት ቆመ {ቆስ ባለ}
– አቆመ {አቃነነ፤ አበዘዘ}
ቆም አለ ግ. {ጌጥ ባለ፥ ጌጵ ባለ፤
ቃነናነኮ ሆነ}
ቆም አደረገ ግ. {ጌጥ አሼ፥ ጌጵ አሼ፤
አቃነናነኮ አሼ}
ቆሬ ስ. {ዋጨመ}
ቆርቆሮ ስ. {ቆርቆሮ}
ቆሸሸ ግ. {ነጠረ}
– አቆሸሸ {አነጠረ}
– አንቋሸሸ {አምሳሰተ፥ አርካከሰ}
ቆሻሻ ስ. {ንጥር፤ ሁረ፥ ዶሮረ}
– ቆሻሻ መጣያ {ዱቦ}
– የብልት ቆሻሻ {ጤረ}
ቆሽማዳ ቅ. {ሽሽመ-ሌም፤ ሌፈቶ}
ቆቅ ስ. {ቆቄ}
ቆብ ስ. {ቆቤ}
ቆነጀ ግ. {በሬደ ሆነ፥ አቆመሰ፤ ወርገ
ባለ፥ ወንጨ ባለ}
– ቁንጅና {በሬድነት፥ አቁምስነ፥
አቆማሽነት}
– አቆነጀ {በሬደ አሼ}
ቆንጆ ቅ. {በሬደ፥ አቆማሺ፤ ኑድ}
ቆንጮራ ስ. {መሸ}
ቆየ ግ. {ቄረ፥ ደለሰ}
– መቆያ {ለባሬ ቀደ እትቃመሱያን
ግዝ}
– አቆየ {አቄረ፥ አደለሰ}
ቆይታ ስ. {ሞቆ}

ተመ. አቃጨለ

ቅጭም አለ ግ. {ኡፍትከ ጠፈ፥
ኡፍትከ ኩስ ባለ፤ ትም ባለ}
ተመ. አቀጨመ

ቅጭት ስ. {ያንገት ስር ዝወሮት}
ተመ. ቀጨ

ቅፅበት ስ. {ገለብት}
– ከመቅፅበት {የገለብተኮ፤ አኩ ላኩ፤
ሀነ ላነ ግነ፥ አነ ላነ ግነ}
ቆለኛ ስ. {ቃላኖ}
ቆላ1 ግ. {ቆሌ}
– መቁሊያ {ማቅሬት}
– ተቆላ {ተቆሌ}
– አስቆላ {አትቆሌ}
ቆላ2 ስ. {ቃለ}
– ቆላ ቍስል {ቁስል}
ቆሌ ስ. {ሸህ፥ አያን}
– ቆሌ ቢስ (ቆሌ የራቀው) {ሸሄሎ፤
ኑሬሎ}
ቆሎ ስ. {ኡንቆሎ፥ እንቆሎ}
ቆመ ግ. {ቃነነ}
– ቆሞ ቀረ {ቃነነ ቀሬ፤ በዘዘ}
– ቆማ የቀረች {ቃነኖ-ቀሮ፤ ጉርዝ፥
ኡንጉዝጉዝ}
65

ቆዳ

ቈረጠ

– በቆይታ መነጋገር {ሞቄ በሎት}
ቆዳ ስ. {ጎገ፤ ቀርበት}
ቆጠቆጠ ግ. {ልበለበ፥ ማገደ}
ቆጠበ ግ. {ክረከረ፥ ህረሀረ፥ እረሀረ}
– ቁጠባ {ክርከሬ፥ ህርሀሬ፥ እርሀሬ}
ቆጥ ስ. {አርስ፤ ቆጥ}
ቆጮ ስ. {ኩሰ}
– ቆጮ ቈረጠ {አፋፈ፤ ጎንገ አሼ
(አኜ)}
– የቆጮ ፍርፍር {አተካኖ፥ ጎሳጎሰ}
ቈለለ ግ. {ድሬ ባለ፥ ናሬ ባለ፤
አፌሸረ}
– ተቈለለ {ናረ ሆነ፥ ደር በደር ሆነ}
ቍልል {ድሬ የባሊ፤ ናረ}
ቈለጣም ቅ. {ኡንቁላብቻም}
ቈለጥ ስ. {ኡንቁላብቸ}
– የቈለጥ እብጠት {ማጉየ}
ቈለፈ ግ. {ቆለፈ}
– ቍልፍ {ቁልፍ}
– ቍልፍ አለ {ቁሉፍ ባለ}
– ቍልፍ አደረገ {ቁሉፍ አሼ}
– ተቈለፈ {ተቆለፈ}
– ጭራውን ቈለፈ {ፋቾከ ጬፈረ}
ቈላፋ ቅ. {ኦኮ}
ቈመጠ ግ. {ግመገመ፤ ጉምጉመ አሼ፥
ቆማጠ አሼ}
– ተቈመጠ {ተግመገመ፤ ጉምጉመ
ሆነ፥ ቆማጠ ሆነ}
ቈመጥ ስ. {አዘፈጂ}
ቈማጣ ቅ. {አበሽተላም፥ ጉምጉም፤
ጁዛሞ፤ ቆማጠ}
ቈረሰ ግ. {ቀረሰ፤ ሳፍረ አሼ፥ አፈከ
ከፈተ፥ አፈ-ኩፋቾ በለ}

– ተቈረሰ {ተቀረሰ}
ቍራሽ {የቀረሲ፤ ቁራሼ}
ቍርስ 1 • {አፈ-ኩፋቾ፥ ግንዝር}
2 • {ሳፍረ}
ቍርስራሽ {ፉትፉቶ}
ቈረሳ ስ. {ቅራሼ}
ቈረቈረ1 ግ. {ኬተመ}
– ተቈረቈረ {ተኬተመ}
ቈረቈረ2 ግ. 1 • {ምረከከ}
2 • {ቀዉ ቀዉ አሼ}
– ተቈረቈረ {ተምራከከ}
ቍርቈራ {ምርከኬ}
ቈረቈር ስ. {ሰሬት}
ቈረቈንዳ ስ. {ቆርቆንዶ፥ ኩርኩሰ}
ቈረቈዘ ግ. {ኤሬቼ ባለ}
– አቈረቈዘ {ኤሬቼ አሼ}
ቈረበጨ ግ. {ቀጠረ}
ቈረን ስ. {ግርምጥ}
ቈረጠ ግ. {ቆጬ፥ ቆንጠለ፤ ደለቆጬ}
– ማር ቈረጠ {ዤለ}
– ቆጮ ቈረጠ {አፋፈ፤ ጎንገ አሼ
(አኜ)}
– ቈርጦ ተነሣ {ቆጨ ነቀ}
– ተስፋ ቈረጠ {አበቀ፤ ተቤቃይ}
– ተቈረጠ {ተቆጬ}
– አቈራረጠ 1 • {ሻሾረረ}
2 • {አትቃቆጬ}
– አቋራጭ {አንጨቆጮ}
– ጥፍር ቈረጠ {ጥፍረ ቅረጠጠ}
– ቍራጭ {ቁራጬ}
– ቍርጠት {ቁጭነ}
66

ቈረጠመ

ቈጨ

– ቍርጥ 1 • {መብቄ}
2 • {ሹቱረ በሰር}
– ቍርጥ አለ {ቆርጠ ባለ፤ ሸፍ ባለ}
– ቍርጥ አደረገ {ቆርጠ አሼ፤ ሸፍ
አሼ}
ቈረጠመ ግ. 1 • {ቁጩጭ አሼ፤
ቁሙም አሼ፤ ቁሹሽ አሼ}
2 • {ፍጠፈጠ}
ቍርጥምጥም አደረገ {ቁጩጭ አሼ}
ቈረጣጠመ ግ. {ቁጩጭ አሼ}
ቈረፈደ ግ. {አክናቸረ፥ አችናከረ፤
ቆመደ}
– አቈረፈደ {አችኔከረ፥ አክኔቸረ፤
አቆመደ}
ቈራጣ ቅ. {ቆንጦሎ፥ ቁምጡል}
ቈራጥ ቅ. {ቆጪ፥ ደለ-ቆጮ}
ቈራጭ ስ. {ቆጪ}
ቈርፋዳ ቅ. {ቸንካረ}
ቈሰለ ግ. {መዜ ተመኜ፥ መዛዬ
ተመኜ፤ ጡላዬ ተመኜ}
– ተቋሰለ {መዛዬ ተማኜ፥ ተዋዋለ፥
ተሼነነ}
– አቈሰለ {መዜ መኜ፥ ጡላዬ መኜ}
– አቋሰለ {መዛዬ አትማኜ፤
አትዋዋለ፥ አሻነነ}
– ቍስለት {መዛዬ ተማኖት፤ ዊል፥
መሺነን}
– ቍስለኛ {ጡላንቾ፥ መዛንቾ}
– ቍስል {ጡል፥ ጡሊ፤ መዘ}
ቈሰቈሰ ግ. {ቆሴ ባለ፤ ንቻቼ፥ መርከ
ነቀለ}
ቈስቋሽ ቅ. {ቆሳንቾ፥ ሲንቼ፥
ተናቺሎ}
ቈነሰ ግ. {ጤምበለ፥ ጬቀ}

– አቈነሰ {አጤምበለ፤ አጬቀ}
– ቍናስ {ጥምብል፤ ጪቅነ}
ቈነነ ግ. {ታተ}
ቈነደደ ግ. {ጥበጠበ}
ቈነጠረ ግ. {ቁነጠሰ፤ ጫፈረ}
ቈነጠጠ ግ. {ቁነጠሰ}
– መቈንጠጫ {ቀበ፤ እቅነሱቡያን
ግዝ}
– ተቈነጠጠ {ተቁነጠሰ}
– ቍንጥጫ {ቁንጥሾት፥ ቁንጥሻት}
ቈናኝ ስ. {ታቲሎ}
ቈንቋና ስ. {ጠንቀ፥ በኪል፥ ብስ}
ቈንጥር ስ. {ቀርጠፍ}
ቈዘመ ግ. {አትማረረ}
ቈጋ ግ. {በጮርቄ ገረፈ)
– ቍግ {የጮርቄ ዱም}
ቈጠረ ግ. {ኤለቀ፤ ሜዘነ}
– መቍጠሪያ {ዬልቁቡያን ግዝ፤
ተስቤ፥ ቶስቤ፥ ሙስበሀ}
– ቍጥር {እልቅ፤ ቁጡር}
– ቍጥጥር {ቲላለቆት፥ ዞፎፎ፥
መዘኘ}
– ፊደል ቈጠረ {አሊፍ ባ ባለ፤
አትፋገጠ}
– ተቈጣጠረ 1 • {አዘወረ፥ አዞፌ፥
ሜዘነ}
2 • {አባተ}
– አስቈጠረ {አቴለቀ}
ቈጠራ ስ. {እልቅ፤ መዘኘ}
– ኮከብ ቈጠራ {ጥቤ}
ቈጣሪ ቅ. {ኤላቂ፤ ሜዛኚ}
– ኮከብ ቈጣሪ {ጥበኘ}
ቈጨ ግ. {ሰዘዘ}
67

ቈፈረ

ቊስለት

– ቍጭት {ቃዬ፥ ነዳመ፥ ስዛዤ፥
ኡዝጉባር፥ ኡዝጉብነ}
– ተቈጨ {ተቃዬ፥ ተሰዘዘ፥
ተውዘገበ፥ ተነደመ}
– አስቈጨ {አትቃዬ፥ አትኔደመ፥
አትውዜገበ፥ አሴዘዘ}
ቈፈረ ግ. {ከሬ}
– ቍፋሮ (ቍፈራ) {ክራት}
– ተቈፈረ {ተከሬ}
ቈፈን ስ. {ሎበን}
– ቈፈን ያዘው {ሎቤይ}
ቈፋሪ ስ. {ከሪሎ}
ቊላ ስ. {ጎኘ}
ቊልል ቅ. {ድሬ የባሊ፤ ናረ}

ቊራሽ ስ. {የቀረሲ፤ ቁራሼ}
ተመ. ቈረሰ

ቊራኛ ስ. {ያቅራኒ፤ ኡግደኘ}
ተመ. አቈራኘ

– ያልጋ ቍራኛ {ጋረ የዋለ፥ ኖታም፤
የገልበ ዮነ}
ቊራጭ ቅ. {ቁራጬ} ተመ. ቈረጠ
ቊርስ ስ. 1 • {አፈ-ኩፋቾ፥ ግንዝር}
2 • {ሳፍረ} ተመ. ቈረሰ
– ቍርስ በላ (አደረገ) 1 • {አፈከ
ከፈተ፥ ሶጃተ ባለ፥ ግንዝረ በለ}
2 • {ሳፍረ አሼ፥ ተሳፈረ}
ቊርስራሽ ቅ. {ፉትፉቶ፤ የትቅራረሰ}
ተመ. ቈረሰ

ቊርቈራ ስ. {ምርከኬ} ተመ. ቈረቈረ2
ቊርቋሶ ስ. 1 • {አሻራት}
2 • {አጫፎራት፥ ናቁዘ}

ተመ. ቈለለ

ቊልምም ቅ. {ኦኮ}
ቊልጭ አለ ግ. {ዉሉጭ ባለ፤ ጡጥ
ባለ}
– ተቍለጨለጨ {ዉሉጭ ዉሉጭ
ባለ}
– አቍለጨለጨ {ዉሉጭ ዉሉጭ
አሼ}
ቊልፍ ስ. {ቁልፍ} ተመ. ቈለፈ
– መርፌ ቍልፍ {መርፌ ቁልፍ}
ቊልፍ አለ ግ. {ቁሉፍ ባለ}

ተመ. ተቈራቈሰ

ቊርብጭ ስ. {ቅጥረት}
ቊርኝት ስ. {አቅራኛት} ተመ. አቈራኘ
ቊርጠት ስ. {ቁጭነ} ተመ. ቈረጠ
ቊርጥ ስ. 1 • {መብቄ}
2 • {ሹቱረ በሰር} ተመ. ቈረጠ
ቊርጥ አለ ግ. {ቆርጠ ባለ፤ ሸፍ ባለ}
ተመ. ቈረጠ

ተመ. ቈለፈ

ቊርጥ አደረገ ግ. {ቆርጠ አሼ፤ ሸፍ
አሼ} ተመ. ቈረጠ
ቊርጥማት ስ. {ፍጥፈጬ፤ ፍጭፈጬ}
ቊርጥምጥም አደረገ ግ. {ቁጩጭ
አሼ} ተመ. ቈረጠመ
ቊርጭምጭሚት ስ. {የቡደ አጥም፤
የገሾ ጥፍር}
ቊስለት ስ. {መዛዬ ተማኖት፤ ዊል፥
መሺነን} ተመ. ቈሰለ

ቊልፍ አደረገ ግ. {ቁሉፍ አሼ}
ተመ. ቈለፈ

ቊልቍለት ስ. {ሰገደ} ተመ. አቈለቈለ
ቊልቍል ተግ. {ኮሎ ፎኖ፤ ቁኖ}
ተመ. አቈለቈለ

ቊምጥና ስ. {አበሽተለ፥ ጁዛምነት፥
ቁምጥነ}

68

ቊስለኛ

ቋጠረ

ቊስለኛ ስ. {ጡላንቾ፥ መዛንቾ}

– ብዙ ቍጥር {(ሰዋሰው) ጀምልቅ}
– ነጠላ ቍጥር {(ሰዋሰው) ቢትልቅ}
ቊጥር ስ. {ቅጥረት} ተመ. ቋጠረ
ቊጥርጥር ስ. {ፍትኮ} ተመ. ቋጠረ
ቊጥጥር ስ. {ቲላለቆት፥ ዞፎፎ፥
መዘኘ} ተመ. ቈጠረ
ቊጨት ስ. {ቁጪት} ተመ. ቋጨ
ቊጭት ስ. {ቃዬ፥ ነዳመ፥ ስዛዤ፥
ኡዝጉባር፥ ኡዝጉብነ} ተመ. ቈጨ
– ቍጭቱን ተወጣ {ቃዬከ ወጠ፤
ቆንጦከ (አሎከ) ወጠ}
ቊፈራ ስ. {ክራት} ተመ. ቈፈረ
ቊፋሮ ስ. {ክራት} ተመ. ቈፈረ
ቋመጠ ግ. {ስዬ ባለ፥ ላግላጌ ባለ፥
አቲላሌ ባለ፤ ቆለጠ}
– መቋመጥ {ላግላገ፥ ቁለጮ}
– አቋመጠ {ላግላጌ አሼ፥ አቲላለ፤
አቆለጠ}
ቋሚ ስ. 1 • {ቁን፤ ኑብር፥ ያበድ፥
የዘላል}
2 • {ጎርተነ} ተመ. ቆመ
ቋማጭ ቅ. {ላግላጋንቾ}
ቋራም ቅ. {ቁላታም}
ቋር ስ. {ቁለ}
ቋት ስ. {ቃት}
ቋንቋ ስ. {አፍ}
ቋንጃ ስ. {ጋንጀ}
ቋንጣ ስ. {ቆሞዶ}
– ቋንጣ ሆነ {ቆመደ}
– ቋንጣ አደረገ {አቆመደ}
ቋጠረ ግ. 1 • {አቃጠረ}
2 • {ቃጠረ}
– ቍጥር {ቅጥረት}

ተመ. ቈሰለ

ቊስል ስ. {ጡል፥ ጡሊ፤ መዘ}
– ቆላ ቍስል {ቁስል}
– ቍስልን ነካ {ዳረ}
– ቍስልን መንካት {ዱር}
ቊስቈሳ ስ. {ቆሰን}
ቊናስ ስ. {ጥምብል፤ ጪቅነ}
ተመ. ቈነሰ

ቊንን ቅ. {ሰሬጋንቾ፥ ስክኮ፥ ምክኮ፥
ስልሞ፥ ስምብሮ፥ ስንብሮ}
ተመ. ተቈነነ

ቊንዳላ ስ. {ፍትኮ}
ቊንዶ በርበሬ ስ. {ቆንዶ በርበሬ}
ቊንጠራ ስ. {ቁንጥሻት፤ ቁንጥሾት}
ቊንጥር ስ. {ቁንጥሻት}
ቊንጥንጥ ቅ. {ቅልቅልቶ፥ ቆሽቆሽቶ፥
አሚሶ} ተመ. ተቍነጠነጠ
ቊንጥጫ ስ. {ቁንጥሻት፥ ቁንጥሾት}
ተመ. ቈነጠጠ

ቊንጫ ስ. {ቅናጮ}
ቊንጮ ስ. {ቁቸ}
ቊንጯም ቅ. {ቁቻም}
ቊግ ስ. {የጮርቄ ዱም} ተመ. ቈጋ
ቊጡ ቅ. {ኖዛታም፥ ኖዛም፤ ቀህረኘ}
ተመ. ተቈጣ

ቊጢጥ ስ. {ሹክት}
ቊጢጥ አለ ግ. {ሹክ ባለ}
ቊጣ ስ. {ኖዞ} ተመ. ተቈጣ
ቊጣጥ ስ. {ቆሸሬ}
ቊጥር ቅ. {እልቅ፤ ቁጡር}
ተመ. ቈጠረ

– የሰሌዳ ቍጥር {ታርገ}
69

ቋጠሮ

በላ

– ቍጥርጥር {ፍትኮ}
– ተቈጣጠረ {ተቃቃጠረ}
– ተቋጠረ {ተቃጠረ}
– ውሃ ቋጠረ {ቀጠረ}
ቋጠሮ ስ. {ቅጥረት}
ቋጥኝ ስ. {የሮሬ ኡን፤ ድርስ}

ቋጨ ግ. {ቃጬ}
– ቊጨት {ቁጪት}
ቋፍ ስ. {ቅፍቅፍ}
ቍሳቊስ ስ. {ሙታሙት፤ የጋር
ሙት}

በ
በሃ ድንጋይ ስ. {ጎሀ}
በለስ1 ስ. {ዉራግ፥ ኡራግ}
– በለስ አገኘ {ዉራገ ጄጄ}
– በለስ የቀናው {ዉራግቶ፥ ኡራግቶ}
በለስ2 ስ. {ወደሞረ፤ የቃልቃል ቡሲ}
በለቀጠ ግ. {ምኝቅ አሼ፤ መንቀ አሼ}
– በልቃጣ (ብልቅጥ) {ምኝቄ፥
መነቄ}
– ተበለቀጠ {ምኝቅ ባለ፤ መንቀ ባለ}
በለዘ ግ. {ጥለማይ፥ ጥለሜይ፤ ቦሸኔ
ባለ፥ ቦሼ ባለ}
– አበለዘ {አጥለሜ፥ ቦሸኔ አሼ፥ ቦሼ
አሼ}
በለዲ ስ. {በለዴ}
በለጠ ግ. 1 • {በዘ}
2 • {ጠቀለ}
– በላጭ 1 • {በዢሎ}
2 • {ጠቃዪ}
– ብልጥ {ብልጥ}
– ብልጫ 1 • {ብዚነ}
2 • {ጥቃየ}
– አበለጠ 1 • {አበዘ}
2 • {አጠቀለ}
በለጠጠ ግ. {ቡሉቅ አሼ፤ መንቀ አሼ}

– በልጣጣ (ብልጥጥ) {ቡሉቄ፤
መነቄ፤ ሄጠ}
– ተበለጠጠ {ቡሉቅ ባለ፤ መንቀ ባለ}
በለጭ ስ. {የፌቅ ቁረት፤ ከለቸ}
– በለጭማ ቅ. {ቁረታም፤ ከለቸ}
በለጸገ ግ. {ቦሰረ}
– ባለጸጋ {ቡሰረ}
– ብልጽግና {ቡሰርነት}
– አበለጸገ {አቦሰረ}
በሊታ ቅ. {በዪ፤ በዪሎ፤ ደል-መጀኖ}
በላ ግ. {በለ}
– ለቅሶ በላ {አልፋተ በለ}
– መበያ {እበልቡያን ግዝ፥ መብዬ}
– መብል {ሶር፥ ስንቅ}
– ቁርስ በላ 1 • {አፈከ ከፈተ፥ ሶጃተ
ባለ፥ ግንዝረ በለ}
2 • {ሳፍረ አሼ፥ ተሳፈረ}
– ብል {ብሌ}
– ተበላ {ተበለ}
– ተባይ {ቁማል-ቅናጮ፥ ቱሃን፥
ገነገናም}
– ተብላላ {ሾፈጠ}
– አበላ {አበለ}
– አብላላ {አሾፈጠ}
70

በላተኛ

በረገገ

– አብሮ መብላት {ዋንዘ ብሎት}
– አስበላ {አትቤለ}
በላተኛ ስ. {በዪሎ፤ ጎራም}
በላጭ ቅ. 1 • {በዢሎ}
2 • {ጠቃዪ} ተመ. በለጠ
በልቃጣ ስ. {ምኝቄ፥ መነቄ}

– አበረታ {አጀደደ፤ ቀዊዬ አሼ}
በረት ስ. {አንገዶ}
– በረት በር {ነፈረ፥ ብትመ}
በረንዳ ስ. {በረንደ፤ ስብሳቦ}
በረከተ ግ. {ብረከተ}
– በርከት አለ {ተብራከተ}
– በርካታ {ቡርኩት}
– ተበራከተ {ተብራከተ}
– አበረከተ {አብረከተ}
– አበራከተ {አብራከተ}
በረከት ስ. {በረከ፥ ራመት፤ ፉጀ}
– በረከት-ምግብ {ሱገ}
– ገጸ በረከት {ጀባት፥ ሀዲየ፥
ኡፍተዠረ}
በረዘ ግ. {አዌተረ}
– ብርዝ {አዌታሮ}
በረደ ግ. {በረደ}
– ብርድ {ብርድ}
– አበረደ {አበረደ}
– ፀሐይ በረደ {ጬለለ}
በረድ አለ ግ. {በረድ ባለ፥ ኤክ ባለ}
በረድ አደረገ ግ. {በረድ አሼ፥ ኤክ
አሼ}
በረዶ ስ. {በረድ፥ በረጀ}
በረገደ ግ. {መንቀ አሼ}
– ተበረገደ {መንቀ ባለ}
በረገገ ግ. {ብረዤ፥ ብረቀጠ፤ ቡቤ
ባለ}
– በርገግ አለ {ቡርዥ ባለ}
– በርጋጊ {ቡርዣኖ፥ ቡርቁጥ፥
ቡርዣቡርዤ፤ ቡበ}
– ብርገጋ {ብርዣት፤ ቡበን}
– አስበረገገ {አብረዤ}

ተመ. በለቀጠ

በልግ ስ. {ጊላሎ}
በልጣጣ ስ. {ቡሉቄ፤ መነቄ፤ ሄጠ}
ተመ. በለጠጠ

በረሓ ስ. {በረሀ}
በረረ ግ. {በረረ}
– በራሪ {በራሪ}
– ብር አለ {ብር ባለ}
– ብር አደረገ {ብር አሼ}
– አበረረ {አበረረ}
– አባረረ {አበረረ፥ አሳደደ፤ አነቀጠ፥
አጎፌ}
በረራ ስ. {ብሪት}
በረሮ ስ. {በረሮ}
በረቀ ግ. {በረቀ}
– ብርቅ {ብርቅ}
– አበረቀ {አበረቀ}
በረቀሰ ግ. {ቡርቅ አሼ}
– ተበረቀሰ {ቡርቅ ባለ}
በረቅ ስ. {በርበሮ፤ ናዞ}
በረበረ ግ. {ፋፈተ፥ ፋገረ}
– በርባሪ {ፋፋቺ፥ ፋጋሪ}
– ብርበራ {ፋፍቶት፥ ፋግሮት}
በረባሶ ስ. {አሽነ}
በረታ ግ. {ጀደደ፤ ቀዊዬ ሆነ}
– ብርቱ {ሶሬሰ፥ ጀዲድ፤ ቀዊዬ}
71

በራ

በሽታ

በራ ስ. {ሰዳደ}
– ራሰ በራ {ሰዳዳም}
በራ ግ. {ቆዴ፥ ተቆዴ፥ አቤረ}
– መብራት {ሙቃድ}
– ብራ {ብረ}
– ብርሃን {ኑር፤ ብራር}
– አበራ {አቆዴ፤ አቤረ}
– አባራ {ባሬ}
በራሪ ስ. {በራሪ} ተመ. በረረ
በራድ1 ስ. {በራድ}
በራድ2 ቅ. {በረድ}
በሬ ስ. {ከራብ}
በር ስ. {በር}
– ስርቆሽ በር {ፍርክተ፤ ስርጥ}
– በረት በር {ነፈረ፥ ብትመ}
በርሜል ስ. {በርሜል}
በርበሬ ስ. {ቆንዶ፥ አፍሪንጀ}
በርባሪ ስ. {ፋፋቺ፥ ፋጋሪ} ተመ. በረበረ
በርኖስ ስ. {በርኖስ}
በርከት አለ ግ. {ተብራከተ}

2 • {አሶበለ፤ አሰበለ}

በሰበሰ ግ. {ምጠመጠ፤ ብቀበቀ፥
ብሰበሰ}
– ብስብስ {ሙጥሙጥ፤ ቡቅቡቅ፥
ቡስቡስ}
– አበሰበሰ 1 • {አምጠመጠ፥
አብቀበቀ}
2 • {አብሰበሰ}
በሳ ግ. {ቀደደ፥ ነደለ}
– መብሻ {መንደየ}
– ብስ {ኑድል}
– ተበሳ {ተቀደደ፥ ተነደለ}
በሳል ቅ. {ዥማር፥ ቆማሪ፥ ኮሮምቶ}
– በሳል ቅቤ {መራረ እሴቼ}
በሳልነት ስ. {ዥማርነት፥ ቆማርነት፥
ኮሮምትነት}
በስተቀር መፃ. {አልዳሌ፥ በልዳሌ፤
አልቀሬ፥ በልቀሬ} ተመ. ቀረ
በሶ ስ. {በሶ} ተመ. አበሰበሰ
በሶብላ ስ. {በቀር}
በሸቀ ግ. {ተቃዬ}
– አበሸቀ {አትቃዬ}
በሸቀጠ ግ. {ቆዘነ፥ ብቀበቀ}
– አበሸቀጠ {አቆዘነ፥ አብቀበቀ}
በሽቃጣ ቅ. {ቡቅቡቅ}
በሽበሽ ስ. {አማድ} ተመ. አንበሸበሸ
በሽተኛ ስ. {እንጭናንቾ፥ ኖታም፥
ጥልዛታንቾ}
በሽታ ስ. {ነቶ፥ ድመጎ፥ ጥልዛት፤
እንጭነ}
– የወፍ በሽታ {ሰመይ-ድንቆ}
– የጉበት ትል በሽታ {ሎሸ}

ተመ. በረከተ

በርከክ አለ ግ. {ድምበረከ፥ ድንበረከ፤
ፈሽረክ ባለ}
በርካታ ቅ. {ቡርኩት} ተመ. በረከተ
በርገግ አለ ግ. {ቡርዥ ባለ}
ተመ. በረገገ

በርጋጊ ቅ. {ቡርዣኖ፥ ቡርቁጥ፥
ቡርዣቡርዤ፤ ቡበ} ተመ. በረገገ
በርጩማ ስ. {ወንበር-ቦርጭመ}
በሰለ ግ. 1 • {በሰለ}
2 • {ሶበለ፤ ሰበለ}
– ብስል {ቡስል፤ ቡሲ}
– አበሰለ 1 • {አበሰለ}
72

በቀለ

)

– ያፍሪካ የጋማ ከብቶች በሽታ
{ላክሰ}
በቀለ ግ. {በቀለ}
– ቡቃያ {ብቃይቶ፥ አበቃሎ፥
አብቃቅለ፤ ሰብል}
– ብቅል {ብቅል፥ ቁኔ}
– አበቀለ {አበቀለ}
በቀል ስ. {ብሊት፤ ቆንጦ፥ አሎ}

በታተነ ግ. {ባቤተነ፥ ብራራጬ፤
ርጣጠጠ}
በታኝ ቅ. {በታኚሎ፤ ብራጪሎ}
በትረኛ ቅ. {በርታም፤ ቡጫም}
በትር ስ. {በርት፤ ቡጮ}
– በትረ ሙሴ ስ. {አሳሙሰ፤ አላመ፥
ሙናቂብ}
– በትረ-ሥልጣን ስ. {(ንግሥ አንባር)
ጎንደር}
በከለ ግ. {አነጀሰ፥ ነጀሰ፤ ጋሴ መኜ፥
ዶረረ}
– ተበከለ {ተነጀሰ፤ ጋሴ ተመኜ፥
ተዶረረ}
በከተ ግ. {በከተ}
– አበከተ {አበከተ}
በኩል ተግ. {አዘር}
በክት ቅ. {በክት}
በዓል ስ. {ሙለ-አያም፤ አረፈ-ፍቼ፥
ኢድ}
በዘበዘ ግ. {ተባገነ፤ ዘረፈ}
– ብዝበዛ {ቡገኞ፤ ዘረፈ}
በዛ ግ. 1 • {በዘ}
2 • {ፈከነ}
– ብዙ 1 • {ብዢ፥ በለ}
2 • {ጠቦት፥ ጥሽት}
– ብዛት {ብዚነ፥ ብዢነት}
– ተባዛ {ተፋከነ}
– አበዛ 1 • {አበዘ}
2 • {አፈከነ}
– አብዛኛው {አበዞት}
በዝባዥ ቅ. {ተባጋኚሎ}
በየነ ግ. {ፈረደ፥ ፍርደ ዋበ}
– ብይን (ብያኔ) {ፍርድ}

ተመ. ተበቀለ

በቀር መፃ. {አልዳሌ፥ በልዳሌ፤
አልቀሬ፥ በልቀሬ} ተመ. ቀ